Het weerzien met Joaquin Phoenix als Joker heeft op momenten iets van een herhalingsoefening: we kénnen dat gekwelde spel.
‘Hè Arthur, vertel eens een grap?’ Het vormt een dagelijks ritueel voor de bewaarders van het Arkham State Hospital: het sarren van het zielige hoopje mens Arthur Fleck (Joaquin Phoenix), patiënt en vijfvoudig moordenaar. Ergens in diens door medicatie afgestompte geest, onder dat angstaanjagend geprononceerd over de schouderbladen gespannen vel, moet toch die extatische Joker schuilgaan, Flecks alter ego of tweede persoonlijkheid, met clownsschmink en groenig achterovergekamd haar?
Buiten de muren van de forensisch psychiatrische inrichting wachten en hopen drommen fans op een nieuwe verschijning. Hun Joker is de frivole lont van een kruitvat en samenleving vol ongerichte woede en algehele destructie; held van iedereen die zich om een of andere reden miskend voelt, of gewoon zin heeft in lomp geweld.
Over de auteur
Bor Beekman is filmredacteur van de Volkskrant.
Een showproces is aanstaande in Joker: Folie à Deux, het vervolg op Joker. De rechter zal bepalen of Fleck nu wel of niet toerekeningsvatbaar is voor alles wat hij aanrichtte in de eerdere film. Scenarist en regisseur Todd Phillips, eerder vooral bekend vanwege zijn vrijgezellenkomedie The Hangover, ging conceptueel te werk voor zijn met de Gouden Leeuw en elf Oscarnominaties geëerde kolossale bioscoophit uit 2019. Hij kopieerde de toon, teneur en psychologische portee van twee sublieme grotestadsfilms over een verknipte held, Taxi Driver (1976) en The King of Comedy (1982), beide geregisseerd door Martin Scorsese en met Robert De Niro in de hoofdrol.
Vervolgens varieerde Phillips op dat zo verzadigde superhelden- (of superschurken)genre. Maar slechts een klein beetje. Precies genoeg om de aandacht te trekken van alle op een superheldenfilmdieet opgegroeide tieners en twintigers. En om daarvan helemaal zeker te zijn, strikte hij De Niro zelf voor een bepalende bijrol, als tv-presentator en Joker-slachtoffer. Al betrof Phoenix zonder twijfel de voornaamste attractie: alsof de acteur de gekte en manie die hij eerder al zo voortreffelijk (en wat meer gedoseerd) tentoonspreidde in films als The Master en You Were Never Really Here nu kneedde tot een pure en nóg erger getormenteerde vorm.
Het weerzien met zijn Arthur Fleck/Joker in Joker: Folie à Deux heeft op momenten iets van een herhalingsoefening: we kennen dat gekwelde spel nu, de verrassing van de circusacteur is eraf. Toch blijft het bezienswaardig wat Phoenix zoal uithaalt met zijn lichaam, gelaat en stem.
Delen van de film bestaan uit Flecks dagdromen, of hallucinaties. Dat begint al bij de getekende openingsscène, in Looney Tunes-stijl, waarin Joker in conflict is met zijn schaduw. Daarna doorspekt Phillips zijn scenario met musicalachtige momenten, waarin Fleck, of Joker, als variétéartiest zijn gevoelens uit. Met een groot (zingend) aandeel voor medepatiënt, pathologisch leugenaar en groot Joker-fan Lee (Lady Gaga), die hij ontmoet tijdens de muziektherapie.
In de rechtszaal, waar zijn advocaat (Catherine Keener) hem tracht vrij te pleiten als ‘geestesziek slachtoffer’, legt Fleck iets van rekenschap af voor zijn daden. En steeds als Joker opduikt in zijn geest, of even ontsnapt, wordt de clown al vlot weer weggeduwd. Als gegeven is dat niet oninteressant; net als zijn hoofdpersonage geeft regisseur Phillips de fans niet (of slechts kortstondig) wat ze willen of verwachten. Maar dit remmende effect zit de 138 minuten lange vertelling ook dwars: als film lijkt Joker: Folie à Deux nooit helemaal op gang te komen.
De liedjes zijn soms fraai verpakt, zoals een memorabele Sonny en Cher-achtige opvoering en een dakdans, maar worden gaandeweg ook inwisselbaar. Phillips neemt nauwelijks de tijd om de relatie tussen Fleck en Lee te verdiepen. De rol van Gaga, die in haar weinige spelscènes de indruk maakt méér te kunnen bieden, wil zo niet echt beklijven.
Net als Joker zit Joker: Folie à Deux vol ideeën over het kwaad en de mens, en over hoe alles, ook geweld, uiteindelijk toch weer entertainment wordt. Was de eerste Joker een film van de straat, daar waar Fleck getreiterd wordt en later de menigte in vuur en vlam zet, dit vervolg is een film van het hoofd. Soms frustrerend, maar toch ook intrigerend.
Thriller/musical
★★★☆☆
Regie Todd Phillips
Met Joaquin Phoenix, Lady Gaga, Brendan Gleeson, Catherine Keener, Zazie Beetz
138 min. In 185 zalen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant