Het vierdaagse partijcongres van de Britse Conservatieven eindigt woensdag met toespraken van de kandidaten voor het leiderschap van de partij. Na het verkiezingsdebacle afgelopen juli bestaat de verleiding een ruk naar rechts te maken.
De apotheose van het Conservatieve partijcongres in Birmingham is normaal gesproken een toespraak van de partijleider. Maar voor het eerst sinds 1963, toen Harald Macmillan was afgetreden na het Profumo-seksschandaal, ontbreekt dit onderdeel. In plaats daarvan spreken de vier overgebleven kandidaten voor het partijleiderschap ieder 20 minuten. Na het congres stemmen de fractieleden twee kandidaten weg, begin november maken de leden de laatste keuze.
Zoals wel vaker in de partijgeschiedenis speelt er een richtingenstrijd tussen de radicalen en de behoudzuchtigen. Parlementslid Desmond Swayne: ‘Een strijd tussen de klassiek-liberale Whig-traditie, waar het thatcherisme een vorm van was,’ legt de 68-jarige fractieveteraan uit, ‘en de ‘kerk en koning’-traditie die hecht aan orde en traditie. Tot die laatste behoren de one-nation Tories (die streven naar het verkleinen van de kloof tussen welvarende en arme burgers, red.).’ Deze stroming viel uit uiteen tijdens de Brexitjaren, toen Boris Johnson de Conservatieven die tegen de Brexit waren uit de fractie zette.
Over de auteur
Patrick van IJzendoorn is correspondent Groot-Brittannië en Ierland voor de Volkskrant. Hij woont in Londen.
Omringd door de brokstukken van de Brexitstrijd luidt de vraag of er een ruk naar rechts moet worden gemaakt, of naar het politieke midden. In The Times waarschuwde oud-premier Theresa May, behorend tot de gematigde one-nation-vleugel, dat Britse verkiezingen in het midden worden gewonnen. Dat was te zien bij Labour, dat na de nederlaag van 2015 de socialist Jeremy Corbyn tot leider koos, wat niet de weg naar Downing Street bleek te zijn. Pas met de gematigde Keir Starmer greep de partij de macht.
Uit een peiling van onderzoeksbureau Techne UK blijkt dat de voorkeur van gewone kiezers uitgaat naar de gematigde en aimabele James Cleverly, als oud-minister van zowel Binnenlandse als Buitenlandse Zaken de bekendste van het kwartet. De andere one-nation Tory in de strijd is Tom Tugendhat. Wat tegen hem werkt, is dat deze regenteske defensiespecialist en oud-officier als enige geen kabinetservaring heeft, al was dat bij eerdere partijleiders ook niet per se een probleem.
Maar de gewone kiezers komen pas over vijf jaar aan het woord. Nu is het aan parlements- en partijleden. Zij lijken meer te zien in de twee veranderingsgezinde kandidaten, Kemi Badenoch en Robert Jenrick. Met hun radicale partijprogramma’s zouden ze zomaar eens succes kunnen boeken: anders dan May beweert zijn de grootste verkiezingsoverwinningen in de laatste decennia behaald door Margaret Thatcher en Boris Johnson, niet bepaald gematigde partijleiders.
De instinctieve drang binnen de partij is om de miljoenen stemmers terug te halen die bij de verkiezingen zijn gevlucht naar Reform UK van Nigel Farage. Dat bleek bij de eerdere stemmingen die nodig waren om het aantal kandidaat-partijleiders van zes naar vier te reduceren: Badenoch en Jenrick kregen toen de meeste stemmen. Eerstgenoemde ligt het beste onder de gewone partijleden, terwijl Jenrick veel steunt geniet binnen de fractiegenoten.
Van de twee rechtsbuitens is Badenoch iemand die zich profileert als anti-woke warrior. Zo heeft ze bedrijven en instellingen opgeroepen om op te houden met politiek activisme en zich te richten op kerntaken, zoals het bedienen van klanten. Tevens beweerde ze dat niet alle culturen gelijkwaardig zijn. Het probleem van Badenoch is dat ze als hooghartig en arrogant wordt gezien.
Haar rivaal Jenrick, die eind vorig jaar als staatssecretaris van Immigratie aftrad uit onvrede met Rishi Sunaks immigratiebeleid, maakt van het immigratiedossier een speerpunt. Als enige van de kandidaten wil de 42-jarige zoon van een kachelmaker uit het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens stappen, wat volgens hem de enige manier is om controle over de grenzen te krijgen. Hij mag graag provoceren. Onlangs werd hij joggend gefotografeerd in een trui met daarop de tekst: Hamas are terrorists. Wat hem betreft worden in elke Britse (lucht)haven vlaggen met Davidsterren opgehangen, als steun aan Israël.
De vele Conservatieve oud-premiers hebben nog geen voorkeur uitgesproken. Wel zei Liz Truss dat de Conservatieve Partij niet meer, zoals vroeger, de partij van de gevestigde orde is. In een interview op het congres in Birmingham stelde ze dat de partij te lang heeft gedacht dat progressief overkomen electoraal gunstig is. ‘We hebben gezien dat het establishment is veranderd van ouderwets-conservatief naar links-liberaal.’
Parlementslid Swayne steunt Jenrick. Voor hem staat voorop dat zijn collega’s zich snel hergroeperen rondom de nieuwe leider, wie het ook is. Zeker nu de tanende populariteit van premier Keir Starmer de hoop wekt dat het verblijf in de oppositie weleens korter kan zijn dan voorzien. ‘Voor elke Conservatief is aan de macht zijn het belangrijkste doel’, zegt hij. ‘Geen Conservatief wil dat de partij een debatsociëteit is, hoe puur ook in ideologisch opzicht.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant