Onderzoeksinstituut Nivel is in grote verlegenheid gebracht door een rekenfout in een rapport over een gevoelig onderwerp: coronavaccins en oversterfte. Het instituut brengt het opnieuw uit in aangepaste versie, nadat opiniepeiler Maurice de Hond op de fout had gewezen.
Voor de conclusies van het vorige maand verschenen rapport – de oversterfte van 2021 en 2022 zat vooral bij mensen die zich niet lieten vaccineren – maakt de correctie niets uit, stelt het Nivel. Maar waarom zoveel ongevaccineerden overleden, is juist onduidelijker geworden. De doodsoorzaak ‘corona’ verklaart immers maar een klein deel van de oversterfte.
De cijferfout draait om mensen die zich in 2021 lieten inenten tegen corona, maar vervolgens geen toestemming gaven om dat in het vaccin-registratiesysteem op te nemen. De weigeraars, ruim 3 procent van het totaal aantal gevaccineerden, kwamen daarmee te boek te staan als ‘ongevaccineerd’, terwijl ze wel waren ingeënt. Een onbelangrijk klein aantal, nam het Nivel aan.
Over de auteur
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, met als specialismen microleven, klimaat, archeologie en gentech.
Maar bij groepen zoals ouderen, waar maar weinig mensen zich niet lieten vaccineren, drukt dat kleine percentage relatief zwaar op de aantallen. Ongeveer zoals een theelepel kruiden de smaak meer verandert in een klein beetje soep dan in een hele pan. Bij ouderen was daarom tot de helft van de ‘ongevaccineerden’ wél gevaccineerd. ‘Een enorme fout dat ze dit hebben gemist’, zegt De Hond desgevraagd. ‘De haren rijzen me te berge.’
Het Nivel lost die fout nu cosmetisch op, door de groep ‘ongevaccineerd’ om te dopen in ‘ongevaccineerd/ongeregistreerd’. Aan de cijfers zelf verandert het instituut niets. Dat zou veel meer analyse vergen, zegt onderzoeksleider Robert Verheij desgevraagd. Misschien zijn de mensen die hun coronaprik niet lieten registreren immers een heel bijzondere groep, niet op één hoop te gooien met ‘gewone’ gevaccineerden. ‘Het punt is dat de ongevaccineerden gewoon niet goed zijn te onderscheiden van de ongeregistreerde gevaccineerden’, zegt Verheij.
Maar De Hond, die ‘een goed gesprek’ had met het Nivel nadat hij de rekenfout had ontdekt, is ‘verbijsterd’ over de geringe aanpassingen. ‘Ik begrijp dit echt totaal niet.’ De Hond had voorgesteld de ongeregistreerde gevaccineerden simpelweg uit de cijfers te halen. ‘Als je dat niet doet, is dit onderzoek naar oversterfte bij mensen met en zonder vaccinatie namelijk voor niets geweest.’
Ander pijnpunt is de oorzaak van de oversterfte. Bij gevaccineerden lag de sterfte in 2021 wat lager dan voor de pandemie, vermoedelijk doordat de griep wegbleef en er minder verkeer en luchtvervuiling was. Bij de groep ‘ongevaccineerd/ongeregistreerd’ zullen die factoren uiteraard ook hebben gespeeld. Niettemin is de sterfte bij hen twee tot wel vier keer zo hoog als voor de pandemie.
Een enorm verschil, zeker omdat er tussen de ongevaccineerden nu dus ook veel mensen mét vaccin blijken te zitten, die de oversterfte zullen hebben gedempt. ‘Dit kan gewoon helemaal niet’, zegt De Hond. Zo zou van de ongevaccineerde 75-plussers er in een jaar tijd 37 procent moeten zijn overleden, rekent hij uit.
Maar onderzoeksleider Verheij is terughoudend. ‘Wij stellen onszelf deze vraag ook. En een definitief antwoord kunnen we helaas niet geven.’ Een verklaring die afgelopen weken rondging op internet, is dat er iets grondig mis zou zijn met de vaccinatieregistraties zelf. Maar die mogelijkheid spreekt het RIVM, dat de registraties beheert, met klem tegen.
De hoofdverdachte is daarmee toch weer corona, zegt Verheij: wellicht zijn daaraan veel meer mensen doodgegaan dan tot dusver bekend. ‘Wij komen er voorlopig op uit dat de officiële doodsoorzakenstatistieken misschien maar een heel klein deel van de omvang van het probleem dekken. Mogelijk was een aanzienlijk aantal mensen al ziek, of werd bij hun overlijden niet herkend dat het om corona ging.’
Het Nivel zegt te hebben geleerd van de affaire. ‘De les die we hebben getrokken is dat we bij dit soort meer complexe, controversiële onderwerpen ook de oren en ogen geopend moeten houden voor tegengeluiden in de maatschappij. Ik ben ervan overtuigd dat we daar allemaal beter van worden.’
De zaak ligt gevoelig omdat er op internet nog altijd het hardnekkige, overigens onbewezen, gerucht rondgaat dat de oversterfte van de coronajaren deels zou zijn veroorzaakt door een nog onbekende dodelijke bijwerking van de vaccins. Ook het herziene Nivel-onderzoek vindt daarvoor overigens geen aanwijzingen.
Diepere kritiek van De Hond is dat het Nivel – en de begeleidingscommissie, met daarin onder anderen RIVM-wetenschappers – te weinig kritisch op zichzelf zou zijn. Ook volgens het originele rapport waren er na aftrek van de ‘officiële’ coronadoden tot wel vijf keer méér ongevaccineerden overleden dan wel gevaccineerden.
‘Dan moet je als onderzoeker toch gaan denken: wacht even, hier klopt iets niet?’, vindt De Hond, die overigens erkent dat vaccins beschermden tegen ernstige covid. ‘Maar in plaats daarvan wordt zo’n onderzoek naar buiten gebracht als het ultieme bewijs hoe geweldig het vaccin heeft gewerkt. Terwijl het voor mij het ultieme bewijs is dat er problemen zijn met de data.’
In de bijgestelde versie zwakt het Nivel zijn conclusie dat het onderzoek ‘het belang van covidvaccinatie voor het voorkomen van sterfte bevestigt’, onder druk van zulke kritiek iets af. In het nieuwe rapport is de conclusie ingezwachteld in wat omfloerstere taal: ‘De combinatie van bevindingen lijkt echter wel het belang van covid-19-vaccinatie voor het voorkomen van sterfte in de periode 2021-2022 te bevestigen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant