Tienduizenden uitkeringen voor arbeidsongeschikten zijn mogelijk jarenlang verkeerd berekend. In een soms onstuimig debat mocht de Tweede Kamer dinsdag stoom afblazen, maar veel duidelijkheid kon de verantwoordelijke NSC-minister Eddy van Hijum nog niet geven.
‘Chaos.’ ‘Een schandaal.’ ‘Een doofpot.’ ‘Een diepe crisis.’ Er vielen dinsdag grote woorden in het Kamerdebat over de missers bij het UWV, de uitvoeringsorganisatie die mogelijk jarenlang de hoogte van tienduizenden uitkeringen van arbeidsongeschikten verkeerd berekende. Toch overheerste uiteindelijk de onduidelijkheid: hoe groot is het probleem precies en hoe wordt voorkomen dat een hersteloperatie tot weer nieuwe problemen leidt, zoals eerder in Groningse gasdossier en bij de Toeslagenaffaire?
De verantwoordelijke minister Eddy van Hijum van Sociale Zaken, die kort na zijn aantreden werd geconfronteerd met de problemen, vroeg dinsdag keer op keer om meer geduld. Hij heeft meerdere onderzoeken besteld: niet alleen naar de omvang van het probleem, maar ook naar de gang van zaken bij het UWV. Pas in november worden de eerste conclusies verwacht.
Over de auteur
Frank Hendrickx is politiek verslaggever en onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
Alles over politiek vindt u hier.
Steekproeven tonen aan dat talloze mensen mogelijk jarenlang een verkeerde uitkering hebben gekregen, zo is sinds afgelopen zomer bekend, maar om hoeveel mensen het precies gaat en wat de financiële schade is, blijft voorlopig nog gissen. Op dit moment worden zo’n 84 duizend dossiers opnieuw tegen het licht gehouden door het UWV.
Het ene na het andere Kamerlid wees er dinsdag op dat de kwetsbare mensen opnieuw slachtoffer zijn geworden van verkeerd overheidshandelen. Een deel van de arbeidsongeschikten heeft mogelijk langdurig te weinig geld gekregen, een ander deel te veel. Ook bij die laatste groep ontstond de afgelopen weken onrust, omdat onduidelijk was of ze het te veel geïncasseerde geld moeten terugbetalen, wat tot acute financiële problemen kan leiden.
Alleen op dat laatste punt kon Van Hijum enige geruststelling bieden. ‘Mensen gaan er niet voor opdraaien als er door de overheid fouten zijn gemaakt’, verzekerde de bewindspersoon. ‘Alleen als overduidelijk was dat er een te hoge uitkering werd verstrekt – bijvoorbeeld als die uitkering hoger was dan het oorspronkelijke loon – moet er teruggevorderd worden, maar in beginsel zal dat niet gebeuren.’ Voor een deel van de Kamer ging dat niet ver genoeg en zou terugvordering helemaal moeten worden uitgesloten.
De Kamer had daarnaast bovenal kritiek op het gebrek aan transparantie bij het UWV. NSC-Kamerlid Ilse Saris vreesde dat nog steeds slechts ‘het topje van de ijsberg’ bekend is. Ze hekelde het optreden van het UWV, dat signalen over de fouten jarenlang negeerde. ‘Het werd toegedekt. Mensen zijn in de steek gelaten door het UWV.’
De uitvoeringsorganisatie trad pas naar buiten met de problemen toen het AD via een beroep op de Wet open overheid (Woo) interne stukken opvroeg over de berekeningen van de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen. Toen waren er intern al veel langer signalen dat er fouten werden gemaakt bij het bepalen van het voormalige dagloon van arbeidsongeschikten, waarop de hoogte van de uitkering is gebaseerd. Bij die berekeningen spelen zoveel variabelen een rol – bonussen, vakantietoeslagen, loonsverhogingen – dat er steeds weer fouten werden gemaakt.
Ook ging het mis bij de zogenoemde indexering. Bij het toekennen van de uitkering werd vaak ten onrechte geen rekening gehouden met de ontwikkeling van het bruto minimumloon. Daardoor klopte de hoogte van de uitkeringen in de jaren daarna ook niet. Dat probleem zou al sinds de invoering van WIA in 2006 spelen.
‘Het heeft mij pijn gedaan dat deze problemen via journalistiek werk op de radar van het ministerie zijn gekomen’, erkende Van Hijum. ‘Je mag verwachten dat zoiets eerder gebeurt.’ Toch wilde de minister nog geen conclusies trekken over het opereren van de UWV-top. Ook op dat punt wil hij het externe onderzoek afwachten naar de gang van zaken bij de uitvoeringsorganisatie.
Bij alle verontwaardiging over het handelen van het UWV was er ook enige terughoudendheid te bespeuren in de Tweede Kamer. De vrees is alom aanwezig dat de hersteloperatie ook weer tot nieuwe problemen kan leiden. Het UWV is al een overbelaste organisatie met grote ict-problemen en een enorme achterstand in het beoordelen van dossiers van mensen die een arbeidsongeschiktheidsuitkering hebben aangevraagd. Daar bovenop komt nu nog eens het herbeoordelen van 84 duizend dossiers vanwege mogelijk foute berekeningen.
Kamerleden wezen ook op de risico’s van een al te voortvarende hersteloperatie. Uitkeringsgerechtigden die in één klap worden gecompenseerd, kunnen hun recht op toeslagen verliezen. Terwijl mensen die door de nieuwe berekeningen voortaan minder uitkering krijgen, plots hun uitgaven moeten aanpassen, terwijl ze dat misschien niet kunnen. Van Hijum hamerde zelf ook op zorgvuldigheid. ‘Het wordt een tijdrovende operatie.’
Een deel van de Tweede Kamer toonde zelfkritiek. Inmiddels is al meerdere keren vastgesteld dat het systeem van de WIA-uitkeringen veel te complex is en daardoor vastloopt. ‘Dat maakt ons als Tweede Kamer verantwoordelijk voor de vraag: zijn de problemen van nu direct te koppelen aan de invoering van de WIA in 2006’, vroeg CDA-Kamerlid Inge van Dijk zich af.
Ook op die vraag kwam dinsdag geen overduidelijk antwoord, maar het huidige kabinet heeft wel het voornemen om het stelsel van arbeidsongeschiktheid te vereenvoudigen. Daar is alleen geen geld voor gereserveerd, terwijl een stelselwijziging miljarden kan gaan kosten.
Source: Volkskrant