Zes maanden onvoorwaardelijk eiste het Openbaar Ministerie dinsdag tegen psycholoog Wim van Dijk, voor het overtreden van de Geneesmiddelenwet. De 80-jarige verdachte, die handelde in zelfdodingspoeder Middel X, hield het in Den Bosch op ‘burgerlijke ongehoorzaamheid’.
is politie- en justitieverslaggever van de Volkskrant.
‘Heeft u weleens twijfels over wat u heeft gedaan?’Over die vraag van de rechtbank in Den Bosch hoeft Wim van Dijk niet lang na te denken. ‘Nee, ik heb juist gehandeld’, zegt de 80-jarige verdachte, een rustige, intelligente man met een baardje. Ja, hij handelde in het zelfdodingspoeder Middel X, en daar kleven risico’s aan. ‘Maar risico’s zijn er bij elk medisch handelen. Het gaat erom dat je met de grootst mogelijke waarschijnlijkheid het juiste doet.’
Daar neemt de voorzitter van de rechtbank dinsdagmiddag geen genoegen mee. Ze vraagt of het niet riskant is als mensen de wet negeren en zelf beslissen waar de grens ligt.
Over de auteur
Menno van Dongen is politie- en justitieverslaggever van de Volkskrant.
‘’Als je moreel verantwoord wilt handelen, moet je op je eigen geweten afgaan’, antwoordt Van Dijk.
Wat zijn rechtszaak extra interessant maakt, is dat hij in 2021 een uitvoerige bekentenis heeft afgelegd in de Volkskrant. ‘Ik heb aan meer dan honderd mensen Middel X verstrekt’, zei de verdachte in een geruchtmakend interview. Het was de eerste keer dat een verstrekker van het witte poeder zich publiekelijk bekendmaakte.
Middel X is een conserveermiddel dat te koop is bij chemische groothandels. Bezit is niet strafbaar. Maar wie het aan anderen geeft, riskeert vervolging voor hulp bij zelfdoding, als daarbij iemand overlijdt.
Het Openbaar Ministerie acht bewezen dat de 80-jarige verdachte gedurende anderhalf jaar grote hoeveelheden Middel X kocht bij Alex S., die inmiddels is veroordeeld tot drieënhalf jaar cel. Maar justitie is er opvallend genoeg niet in geslaagd ook maar één suïcide te herleiden naar de 80-jarige Van Dijk.
Zelf zegt de verdachte, een gepensioneerde psycholoog, dat hij voorzichtig was. Hij liet zich contant betalen, vroeg kopers zijn gegevens te wissen en schoonde vaak zijn computer en telefoon op. Ook gaf hij naar eigen zeggen duidelijke instructies: betrek naasten bij je sterfproces en zorg dat artsen achteraf geen argwaan krijgen.
Klanten kwamen bij hem terecht na ‘huiskamergesprekken’ van de Coöperatie Laatste Wil, die ervoor probeert te zorgen dat mensen zonder tussenkomst van een arts een waardig einde aan hun leven kunnen maken. Met elke potentiële koper voerde Van Dijk naar eigen zeggen een lang persoonlijk gesprek. Heel soms leidde dat tot het afblazen van de transactie, bijvoorbeeld omdat hij vond dat iemand beter moest nadenken over zijn doodswens.
Formeel gezien staat de verdachte alleen terecht voor overtreding van de Geneesmiddelenwet. Toen de politie zijn woning doorzocht, drie jaar geleden, had hij drie Middel X-capsules in bezit, voor eigen gebruik, en een paar pillen met antibraakmiddel. Beide middelen worden meestal gecombineerd, en de antibraakpillen mag je niet zonder recept kopen of verstrekken.
Van Dijk deed het niet om er geld aan te verdienen, vertelt hij. Er zit een verhaal achter zijn ‘burgerlijke ongehoorzaamheid’, waarmee hij de discussie over nieuwe euthanasiewetgeving hoopt aan te jagen.
De kiem voor zijn strijd is vijf jaar geleden gelegd, toen zijn dementerende vrouw Tineke haar heup brak en ze in coma werd gebracht door palliatieve sedatie. ‘We waren heel sterk met elkaar vergroeid’, zegt Van Dijk, die volschiet. Zijn echtgenote had een wilsverklaring, maar een arts weigerde haar lijden te beëindigen. Vier dagen en vijf nachten lang keek Van Dijk machteloos toe terwijl ze vermagerde en uitdroogde. Hij wil anderen zo’n ‘smartelijk’ einde besparen.
De aanklager slaat even later een zakelijke toon aan, en noemt de term burgelijke ongehoorzaanheid ongepast. ‘De verdachte heeft op uiterst gewiekste wijze de euthanasiewet ondermijnd en 213 mensen een pakket verstrekt waarmee ze suicide konden plegen. Het antibraakmiddel speelde daarin een belangrijke rol.’ Ze eist een jaar celstraf, waarvan de helft voorwaardelijk. Mede omdat Van Dijk eerder heeft gezegd dat hij het nogmaals zou doen, als zijn strijd voor een nieuwe wet niets oplevert.
Nadat zijn raadsman heeft gepleit voor een milde straf, een lichte boete, is het slotwoord voor de verdachte. Onder toeziend oog van zo’n honderd sympathisanten betoogt de psycholoog dat zelfbeschikking centraal moet komen te staan in de euthanasiewet, en ‘levenseindebegeleiders’ het van artsen moeten overnemen. Het wordt hun taak om te controleren of iemand vrijwillig en weloverwogen een einde aan zijn leven wil maken. Dat zijn volgens hem de enige objectiveerbare eisen.
Als de verdachte na een kwartier afsluit met ‘Bedankt dat u naar me wilde luisteren’, klinkt vanaf de publieke tribune een luid applaus.
De uitspraak is op 15 oktober.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant