Met zijn aantreden als secretaris-generaal van de NAVO belandt Mark Rutte in de 'Champions League van de internationale diplomatie'. Dit zijn volgens deskundigen de drie belangrijkste uitdagingen voor de nieuwe NAVO-topman. "Gezellig met Jort Kelder in een bootje wordt lastig."
De grootste onzekerheid waarmee Rutte bij zijn aantreden als NAVO-topman wordt geconfronteerd, zijn de presidentsverkiezingen in de VS. Worden die gewonnen door de Republikein Donald Trump, dan wordt de band met de Amerikanen waarschijnlijk het grootste hoofdpijndossier, zegt hoofdonderzoeker Veiligheid Dick Zandee van Instituut Clingendael. "Onder een kabinet Trump-II kunnen we zeer zwaar weer verwachten voor de NAVO."
Tijdens de eerste regeringstermijn van Trump toonde hij zich al bijzonder sceptisch over het bondgenootschap. Hij vindt het oneerlijk dat de VS een onevenredig grote bijdrage levert aan de NAVO en drong sterk aan op meer bestedingen door de Europese lidstaten. Inmiddels hebben de meeste van die landen zich toegelegd op de afspraak dat ze minimaal 2 procent van hun bruto nationaal product in defensie investeren, maar het is de vraag of Trump daar genoegen mee neemt.
"Hij zal dat interpreteren als: je moet veel meer investeren", zegt Zandee. "Doe je dat niet, en heb je geen goed verhaal dat je het binnen een paar jaar gaat doen, dan zullen tegenmaatregelen volgen." Het grootste schrikbeeld, een Amerikaans vertrek uit de NAVO, ligt niet voor de hand, maar die tegenmaatregelen kunnen bijvoorbeeld wel bestaan uit de verplaatsing of terugtrekking van Amerikaanse troepen die in Europa zijn gelegerd. "Dat zou een enorme impact hebben. De EU zegt zelf ook dat we meer op eigen benen moeten gaan staan, maar dat maken we te weinig waar."
Wordt Kamala Harris de volgende Amerikaanse president, dan wordt de uitdaging voor Rutte minder groot, maar is die niet helemaal weg. "De Democraten vinden ook dat de Europeanen meer gewicht in de schaal moeten leggen binnen de NAVO", stelt directeur Anna van Zoest van de Atlantische Commissie. "Europa moet zijn best doen om de VS erbij te houden, niet alleen met uitgaven, maar ook door begrip te hebben voor de belangrijkste buitenlandbelangen van de VS, zoals de concurrentiestrijd met China. Hoe blijft de NAVO ook belangrijk voor de Amerikanen?"
De secretaris-generaal van de NAVO moet er met alle bondgenoten voor zorgen dat Europa veilig is, zegt Van Zoest. "In eerste instantie betekent dat: de steun aan Oekraïne hoog houden. Dat land moet genoeg kennis en wapens hebben om zich staande te houden tegen Rusland."
Ook daar speelt de uitkomst van de Amerikaanse verkiezingen een belangrijke rol. Eerder dit jaar kostte het de regering-Biden al grote moeite om een nieuw steunpakket voor Oekraïne langs de Republikeinen in het Amerikaanse Congres te krijgen. Zandee: "Onder Trump zou dat nog veel lastiger worden. Het standpunt van de meeste EU-landen, waaronder Nederland, is nu dat Oekraïne te allen tijde wordt gesteund. Het is de vraag of die benadering dan kan worden volgehouden."
Los van Oekraïne moeten de Europese NAVO-lidstaten hun eigen verdediging op orde krijgen, zegt Van Zoest. "Daar zijn nieuwe plannen voor gemaakt. Die moeten worden voorzien van mensen en middelen. Ook de Europese defensiemarkt moet beter gaan functioneren. Voor dat laatste moet Rutte het gesprek aangaan met de EU." Dat brengt ook een ingewikkeld samenspel van belangen met zich mee. Oost-Europese landen zijn bijvoorbeeld zeer gespitst op de dreiging van Rusland, terwijl Zuid-Europeanen zich meer zorgen maken over migratiestromen over de Middellandse Zee.
Van Zoest: "Consensus smeden is een belangrijke taak voor een secretaris-generaal, met 32 lidstaten die vaak net een andere richting uit willen. Met één stem spreken, de eenheid, is het allerbelangrijkste wapen van de NAVO. Alleen zo ben je geloofwaardig en kun je agressie afschrikken. Rutte moet bruggen bouwen en zorgen dat alle lidstaten bereid zijn naar elkaar te luisteren."
"De geopolitieke agenda is duidelijk: de Oekraïneoorlog, een nieuwe Amerikaanse president, de NAVO-eenheid bewaren", zegt diplomatiek expert Robert van de Roer. "Hoe soepel Rutte zelf zal meebewegen, nu hij toetreedt tot de Champions League van de internationale diplomatie, is een ander verhaal."
Op papier heeft Rutte goede kaarten in handen. Hij heeft een lange staat van dienst als Nederlandse premier en heeft in die rol bewezen coalities te kunnen smeden. Als oudgediende op het internationale circuit kent hij de meeste leiders met wie hij te maken krijgt als NAVO-topman en geniet hij veel vertrouwen. Hij schept bovendien merkbaar plezier uit het ontwarren van ingewikkelde problemen in teamverband.
Maar Rutte is ook iemand die niet houdt van te veel theater, en dat hoort volgens Van de Roer juist wel bij zijn nieuwe functie. "Die vereist een zekere vorm van robotica. Daarmee bedoel ik dat protocol heilig is en frivoliteit taboe, zeker in oorlogstijd. Van een secretaris-generaal wordt foutloos gedrag verwacht: decorumverlies is totaal verboden. Ceremonies, diplomatiek vertoon, gescripte persconferenties, het hoort er allemaal bij. Afwijkingen daarvan zijn eigenlijk niet meer mogelijk. Gezellig met Jort Kelder in een bootje, dat wordt lastig."
Als NAVO-topman zal Rutte zichzelf dus opnieuw moeten uitvinden. Het moet strakker en gedisciplineerder, zegt Van de Roer. "Met opmerkingen als 'Daar heb ik geen actieve herinnering aan' of 'Voor visie moet je bij de opticien zijn' kom je in het Haagse pupillenvoetbal nog wel weg, maar in die Champions League van de NAVO niet meer. Eén verkeerd woord kan de alliantie onder druk zetten."
Source: Nu.nl algemeen