Met aanpassingen aan de Europese landbouwsubsidies wilde Brussel voor verduurzaming in de sector zorgen. Maar het is onduidelijk of daar veel van terechtkomt, omdat EU-lidstaten weinig ambitieus zijn en nauwelijks concrete milieudoelen hoeven na te streven.
De Brusselse miljardensubsidies voor de landbouw zijn in ieder geval onvoldoende om de bredere klimaat- en milieudoelen van de EU te halen, concludeert de Europese Rekenkamer in een rapport dat maandag verschijnt.
Het was juist de bedoeling van de Europese Commissie om de subsidies vanaf 2023 beter te laten bijdragen aan de verduurzaming van de landbouw. Sinds dat jaar is een kwart van de directe boerensubsidies gekoppeld aan zogeheten ecoregelingen. Dat zijn maatregelen die boeren kunnen treffen om bijvoorbeeld hun stikstofuitstoot te verminderen of de biodiversiteit op hun land te stimuleren.
Ook op andere manieren vloeit er veel EU-geld naar klimaat- en milieumaatregelen bij boeren. Tussen 2023 en 2027 gaat het in totaal om 123 miljard euro. Dat is genoeg om hogere klimaat- en milieuambities waar te maken, maar alleen als EU-landen daar zelf ook op inzetten, denkt de Rekenkamer.
Daar wringt de schoen, want de landen hebben veel vrijheid om te bepalen wanneer boeren aanspraak maken op duurzaamheidssubsidies. In de praktijk hoeven ze vaak maar weinig te veranderen, zien de rekenmeesters. Bovendien zijn sommige voorwaarden na de boerenprotesten in Brussel alweer versoepeld.
Het enige meetbare doel dat bij het uitdelen van de subsidies wordt nagestreefd, is dat meer landbouwgrond wordt ingezet voor biologische teelt. Maar het Europese streefdoel om in 2030 een kwart van alle landbouw biologisch te laten zijn, wordt zeer waarschijnlijk niet gehaald. Verder zijn de subsidies niet gekoppeld aan concrete doelen rond de uitstoot van stikstof en broeikasgassen of biodiversiteit rond de akkers.
Voor de Europese Commissie is ook onduidelijk hoeveel vergroening de nieuwe subsidies daadwerkelijk mogelijk maken. Die moet daar zo snel mogelijk een inschatting van gaan maken, adviseert de Rekenkamer.
"Wij concluderen dat de plannen groener zijn dan in de vorige subsidieperiode, maar dat ze niet passen bij de klimaat- en milieuambities van de EU", zegt Nikolaos Milionis, een lid van de Rekenkamer.
De conclusies van de Rekenkamer sluiten aan bij eerdere Nederlandse onderzoeken naar de ecoregelingen bij boeren, die Follow the Money afgelopen voorjaar heeft opgeduikeld. Daaruit bleek al dat de effecten onzeker zijn en dat ze "bij lange na niet" genoeg zijn om de nationale klimaatafspraken na te komen.
Volgens onderzoek van het Planbureau voor de Leefomgeving is de landbouw de enige sector in Nederland die duidelijk niet op koers ligt om het klimaatdoel voor 2030 te halen. Daarmee komt ook de haalbaarheid van het landelijke doel in het geding.
Het vorige kabinet hoopte met de sector afspraken over de klimaat- en milieu-impact te maken. Maar toen de gesprekken over het landbouwakkoord klapten, sloeg dat een gat in de stikstof- én klimaataanpak in de landbouw.
Het nieuwe kabinet van PVV, VVD, NSC en BBB zegt te willen vasthouden aan de bestaande klimaatdoelen, maar heeft niet gezegd hoe dit gat moet worden gevuld. Wel zal de veestapel in de komende jaren vermoedelijk krimpen, mede doordat boeren vanaf dit jaar minder mest mogen uitrijden.
Ook reserveert het kabinet vanaf 2026 jaarlijks 1 miljard euro voor een nieuwe uitkoopregeling voor veehouders. Die komt boven op de uitkoopregeling voor piekbelasters, die momenteel openstaat. Het is nog onduidelijk hoeveel klimaat- en milieuwinst het precies zal opleveren.
Om de klimaatimpact van de landbouw te verminderen, zal vooral het aantal koeien moeten krimpen. Zij stoten veel methaan uit via hun scheten, boeren en mest. Koeien zijn in Nederland de belangrijkste bron van methaan, een zeer sterk broeikasgas. Daarom stelde de belangrijkste klimaatadviseur van de EU eerder al voor om helemaal te stoppen met het subsidiëren van de intensieve veehouderij.
Source: Nu.nl economisch