Terwijl de Europese Unie de afgelopen jaren inzette op verduurzaming, bleven de ambities voor de landbouw achter. Het Europees landbouwbeleid is volgens de Europese Rekenkamer niet wezenlijk groener dan voorheen.
Het huidige Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) van de EU is niet substantieel duurzamer dan zijn vorige versie, concludeert de Europese Rekenkamer. Terwijl de nieuwe opzet van het beleid in principe hogere ambities mogelijk maakt, laten de lidstaten na daar gebruik van te maken. De vergroeningsplannen die ze wel hebben, komen bovendien vaak niet overeen met doelen uit de Green Deal.
De bevindingen van de Rekenkamer liggen gevoelig, omdat vergroening van het GLB een hete aardappel is in Brussel. Sommige boeren zien de Green Deal als een bedreiging van hun verdienmodel. De Europabrede boerenprotesten van dit voorjaar waren deels gericht tegen vergroeningseisen uit het GLB. Tegelijkertijd blijkt keer op keer dat de eisen die de EU stelt onvoldoende zijn om de gestelde doelen te halen.
Over de auteur
Maarten Albers is economieverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over landbouw en de voedingsindustrie.
Met het Europese landbouwbeleid is jaarlijks zo’n 54 miljard euro gemoeid, 31 procent van het totale EU-budget. Naast inkomensondersteuning voor boeren is verduurzaming de laatste decennia een steeds belangrijker doel geworden van de subsidies.
In het huidige GLB, dat sinds 2023 van kracht is, zijn de ecologische randvoorwaarden waar boeren aan moeten voldoen om steun te ontvangen aangescherpt. Ook heeft de EU zogeheten eco-regelingen geïntroduceerd, waarmee boeren die een stapje extra zetten beloond kunnen worden.
Voor het eerst kregen lidstaten de touwtjes in handen. In een ‘nationaal strategisch plan’ mogen zij zelf bepalen hoe ze de randvoorwaarden invullen, en wat voor eco-regelingen ze in het leven roepen.
De Rekenkamer constateert dat de nieuwe architectuur van het GLB hogere milieu- en klimaatambities mogelijk maakt. Daar hebben de lidstaten onvoldoende gebruik van gemaakt. ‘In het algemeen ondersteunen de nationale plannen een groener GLB dan in de vorige periode, maar de vooruitgang is niet substantieel gebleken’, zei Rekenkamerlid Nikolaos Milionis bij een toelichting op het rapport.
Lidstaten geven sommige boeren vrijstelling van de ecologische randvoorwaarden of gaan flexibel om met die randvoorwaarden, omdat anders bijvoorbeeld de winstgevendheid van boerenbedrijven in het gedrang komt.
Bij de eco-regelingen maken de lidstaten het nog bonter. In Frankrijk hoeft 99,9 procent van de boeren niets te veranderen om in aanmerking te komen voor een betaling uit een van die regelingen. In Ierland voldeed 91 procent al aan de vereisten.
Bij het ontwerpen van de eco-regelingen kunnen lidstaten grofweg kiezen tussen ambitieuze regelingen waar niet alle boeren aan kunnen of willen voldoen, of minder ambitieuze regelingen waar een groot deel van de agrariërs op kan intekenen. In bijna alle lidstaten is voor de laatste optie gekozen, waardoor de eco-regelingen in de praktijk weinig milieuwinst opleveren.
Nederland komt in het rapport van de Rekenkamer niet voor. Ook hier is gekozen voor een laag instapniveau voor de eco-regelingen. Ze werden overschreven, waardoor het ministerie van Landbouw zelf geld bij moest passen.
De Rekenkamer is kritisch over de reactie van de EU op de boerenprotesten van eerder dit jaar. In sneltreinvaart werden een aantal ecologische randvoorwaarden afgezwakt of geschrapt. Het staat volgens de Rekenkamer buiten kijf dat dit ten koste gaat van het milieu. Wat het boeren precies oplevert, is onduidelijk.
Een fundamenteel kritiekpunt van de Rekenkamer is dat de maatregelen uit het GLB niet zijn afgestemd op de ambities van de Green Deal. De Green Deal omvat bijvoorbeeld doelen voor het areaal biologische landbouw, duurzaam beheer van meststoffen en lagere uitstoot in de veehouderij. Het GLB stuurt niet expliciet op deze indicatoren.
Om de doelen uit de Green Deal te halen, zouden lidstaten bijvoorbeeld moeten inzetten op minder uitstoot van methaan in de veehouderij, of het herstel van veengebieden. Maar in hun landbouwplannen is daar niet of nauwelijks aandacht voor.
De Rekenkamer adviseert de Europese Commissie de uitwisseling van goede praktijkvoorbeelden tussen lidstaten te bevorderen. Ook zou de Commissie de milieuwinst van het landbouwbeleid duidelijker in kaart moeten brengen, en de maatregelen in lijn moeten brengen met de Green Deal.
De bevindingen van de Rekenkamer komen op tijd voor de onderhandelingen over het nieuwe GLB, die binnenkort beginnen. De kans lijkt echter klein dat het ambitieniveau flink wordt opgeschroefd. Een ‘strategische dialoog’ over het EU-landbouwbeleid adviseerde onlangs juist het boereninkomen meer centraal te stellen. De verwachting is dat de nieuwe Europese Commissie die lijn zal volgen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant