De uiterst rechtse FPÖ is gisteren voor het eerst de grootste partij geworden in Oostenrijk. Ondanks de ruime verkiezingsoverwinning is het zeer de vraag of de partij wel een regering kan vormen. We bellen met correspondent Remco Andersen.
Dag Remco. De FPÖ is de grootste partij geworden, maar hoe reëel is het dat ze gaan regeren?
‘De voorman van de ÖVP, de rechts-conservatieve partij die als tweede eindigde, heeft nogmaals benadrukt dat zijn partij niet zal samenwerken met de FPÖ zolang die wordt geleid door de ‘rechtsextremist’ Herbert Kickl. De twee partijen regeren wel samen in drie deelstaten, die in Oostenrijk eigen regeringen hebben. Oostenrijkse waarnemers achten het echter niet aannemelijk dat Kickl een stap terug doet.
‘Dat de conservatieven zeggen niet te willen samenwerken met FPÖ is belangrijk. Die partij heeft nu voor het eerst de verkiezingen gewonnen, maar heeft al wel drie keer in de regering gezeten. Dat lijkt dit keer niet te lukken, tenzij de conservatieven terugkomen op hun woord. Andere partijen voeren momenteel gesprekken om een coalitie te vormen om de grootste partij heen. Tegelijkertijd heeft de FPÖ een zogeheten ‘blauwe maandag’ georganiseerd – naar de kleur van de partij – waarin leden bij elkaar komen om te overleggen over hoe ze na de verkiezingswinst aan de macht moeten komen.
‘Als de conservatieve ÖVP een regering wil vormen, hebben ze in ieder geval de sociaaldemocraten nodig, maar die twee liggen heel ver uit elkaar. De conservatieve partij is de afgelopen jaren ver naar rechts opgeschoven, de sociaaldemocraten naar links. Zij hebben samen ook maar net een meerderheid en willen misschien een derde partij erbij. Dus het wordt heel moeilijk om een stabiele regering te vormen. Tot slot is ook een minderheidsregering nog een optie, maar dat is in Oostenrijk nog niet eerder voorgekomen.’
Wat is deze Herbert Kickl voor figuur?
‘Als FPÖ-ideoloog en speechschrijver had hij heel lang een minder zichtbare positie, maar wel een zeer invloedrijke. Kickl komt oorspronkelijk niet uit de rechtsextreme scene, maar heeft zich daar de afgelopen jaren steeds meer toe gewend.
‘In zijn campagne speelt hij met fascistische retoriek. Zo heeft hij gezegd ‘Volkskanzler’ te willen worden, een term die Hitler voor zichzelf gebruikte. Ook betoogt hij dat zijn partij strijdt ‘tegen het systeem’, woorden die ook in de jaren 30 klonken. Veel Duitse en Oostenrijkse media wijzen op parallellen tussen Kickl en vroege fascisten.
‘Daarmee moet je altijd voorzichtig zijn, maar de vergelijkingen zijn nu niet van de lucht. Juist op zondag, verkiezingsdag, kondigden de Oostenrijkse autoriteiten een onderzoek aan naar de begrafenis van een 90-jarig FPÖ-lid, waar het Treuelied zou zijn afgespeeld, een favoriete hymne van de SS.
‘Wat mensen Kickl ook kwalijk nemen, is zijn toespraak in 2016 bij een extreem-rechts congres met de naam ‘Verdedigers van Europa’. Als prominent FPÖ-lid sprak hij daar een gezelschap toe van identitairen, neonazi’s en ultrarechtse media. Het leidde uiteindelijk tot een onderzoek van de Oostenrijkse veiligheidsdienst, die vaststelde dat er mensen bij die bijeenkomst aanwezig waren die uiterst vijandelijk staan tegenover vreemdelingen, die antisemitische tendensen hebben en een pro-Russische ideologie aanhangen.
‘Een paar jaar later liet Kickl als minister van Binnenlandse Zaken een huiszoeking plegen bij kantoren en huizen van medewerkers van de veiligheidsdienst. Daar werden allerlei geheime papieren in beslag genomen, onder andere op het kantoor van de vrouw die het onderzoek naar de bijeenkomst had geleid. Kickl heeft daarmee echt een rekening vereffend, en internationaal zette hij de Oostenrijkse veiligheidsdienst te kijken: kennelijk zijn geheimen daar niet veilig.’
De FPÖ heeft drie keer eerder geregeerd, en alle drie de keren viel de regering of splitsten groepen zich af. Waarom blijven de Oostenrijkers vertrouwen houden in deze partij?
‘Er is in Oostenrijk veel woede onder de mensen, zoals eigenlijk overal in Europa. Er heerst angst voor economische teloorgang, voor de vele veranderingen die heel snel gaan. Deze rechtse partij heeft toch de makkelijke antwoorden. Of althans, antwoorden die makkelijk lijken, zoals een asielstop. Daar zijn veel mensen gevoelig voor.
‘Aan de andere kant heeft de ÖVP, die eveneens heel rechts is en migratie keihard wil aanpakken, sterk aan populariteit verloren. In 2021 viel de toenmalige ÖVP-regering na beschuldigingen van corruptie aan het adres van premier Sebastian Kurz. Zijn getrouwen zouden onder meer smeergeld hebben betaald voor positieve peilingen en berichtgeving – al houdt Kurz zelf vol dat de tijd hem vrij zal pleiten. Veel mensen zijn teleurgesteld in die partij, bijna een derde van haar kiezers is verdwenen. Een groot deel daarvan is naar de FPÖ gegaan.’
Wat betekent deze verkiezingsuitslag voor Europa?
‘Het hangt er natuurlijk vanaf wat voor coalitie er komt. Ik denk dat het goed nieuws is voor de rest van Europa als de FPÖ niet in een regering komt. De partij is zeer anti-EU, en Kickl volgt de partij van de Hongaarse premier Viktor Orbán in haar opstelling ten opzichte van de EU en migranten.
‘Maar ook als er een regering komt met de ÖVP, hangt het er een beetje vanaf hoeveel invloed andere partners hebben, want ook die partij is heel kritisch op het huidige migratiebeleid in Europa. Het wordt er in ieder geval niet makkelijker op in Europa met deze verkiezingsuitslag.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant