Landbouw bedrijven die bijdraagt aan een gezonde natuur én aan een gezond inkomen voor de boer. Op de ‘regeneratieve’ boerderij Schevichoven willen ze bewijzen dat het kan. ‘We zijn behoorlijk doorgeslagen in het bijhouden van spreadsheets.’
Geconfronteerd met modewoorden als regeneratieve landbouw spreken boeren weleens schamper van ‘hobbyisme’ of ‘tuinieren’. Maarten van Dam kent ze wel. ‘Dan kom ik met mijn getallen en mijn spreadsheets’, zegt hij trots. ‘We produceren hier per hectare veel meer calorieën en voedingswaarde dan een gemiddelde akkerbouwer.’
Boeren, beleidsmakers, natuurbeheerders, voedselretailers, allemaal komen ze met regelmaat langs op Schevichoven, de regeneratieve boerderij die Van Dam (50) met zijn vrouw Eliëtte (49) bestiert in het Utrechtse Leersum. Met zo’n veertig verschillende gewassen bouwen ze een bosrand na, die uiteindelijk 26 hectare zal beslaan. ‘We copy-pasten de natuur’, zegt Van Dam.
Over deze rubriek
In de wekelijkse rubriek De onderneming vertellen ondernemers over hun bedrijf. Vandaag: Regeneratieve Boerderij Schevichoven, opgericht in 2020, met 5 werknemers en een omzet van 72 duizend euro.
De permacultuur bestaat uit drie tot vijf lagen: bij de grond groeien kruiden als salie en dropplant, een laag hoger staan meerjarige groenten zoals asperge en kardoen (‘het broertje van de artisjok’), daarboven struiken met onder meer blauwe bessen, kiwibessen en druiven, dan fruitbomen met appels en peren. Het hoogst komen de tamme kastanjes en walnootbomen. Dankzij die lagen is er geen kunstmest nodig om hoge opbrengsten per hectare te halen. De gewassen beschermen elkaar bovendien tegen ziekten en plagen.
Afnemers vinden voor de variëteit aan gewassen die ze telen, is het probleem niet. Veel belandt in de maaltijdboxen van Boerschappen of bij onlinesupermarkt Crisp. ‘En als het echt een klein kratje is, is er wel een restaurant uit de buurt dat het wil hebben.’
Van Dam is een bekeerling in de regeneratieve landbouw. Tot een jaar of tien geleden verdiende hij zijn geld met het opzetten van grootschalige boerderijen van Oekraïne tot Mozambique. ‘Die waren van het formaat dat je kon zeggen: ‘Zo ver het oog reikt, dat is ons land.’.’ De kentering kwam toen hij zich ging afvragen hoe de toekomst van zijn opgroeiende dochters eruit zou zien. Dat was niet het enige. ‘Het viel me ook op: wat is het verdomd moeilijk om hier geld mee te verdienen.’
Met Schevichoven wil hij bewijzen dat boeren met oog voor de natuur wél rendabel kan zijn. Buiten de manier waarop het land wordt behandeld, is daarom veel hetzelfde als op een gangbaar boerenbedrijf: geen vrijwilligers maar betaalde arbeidskrachten, geen subsidies anders dan Europese landbouwsubsidies, en geen boerderijwinkel: de producten gaan de deur uit voor groothandelsprijzen. ‘Allemaal om te voorkomen dat boeren cynisch ‘zo kan ik het ook wel’ zouden kunnen zeggen.’
Van Dam is ervan overtuigd dat regeneratief boeren beter is voor zowel natuur als boereninkomen, maar geeft toe dat harde cijfers nog ontbreken. ‘Daarom meten we hier alles: kilo’s, euro’s, ziektes. Het komt allemaal in een spreadsheet. We zijn er behoorlijk in doorgeslagen, maar het is leuk om iedereen die langskomt om de oren te slaan met feiten.’
Maarten en Eliëtte namen de boerderij negen jaar geleden over van een veehouder die er achthonderd varkens en tachtig koeien hield. Ze wilden er iets anders mee, maar wisten aanvankelijk niet goed wat.
‘Het woord regeneratief moest ik eerst leren uitspreken’, zegt van Dam grinnikend. In tegenstelling tot biologisch is het geen wettelijk afgebakende term. Een regeneratieve boer wil niet alleen schade aan de omgeving voorkomen, maar ook bijdragen aan herstel. Bodemgezondheid is – ook op Schevichoven – een centraal begrip.
In de keuze voor een regeneratieve permacultuur was de bodem leidend. Van Dam wijst om zich heen: ‘We zitten hier tussen de Utrechtse Heuvelrug en de Kromme Rijn, op wat armere zandgrond. Dan kan je goed meerjarige gewassen telen.’
Hij ontvangt zijn gasten in een kleine glazen kas, waar het dankzij de nazomerzon broeierig warm is. Pal ernaast ligt een driehoekig veldje dat als eerste is aangeplant. Ze hadden hun hele systeem uitgedacht en wilden het daar in één keer tot leven laten komen. De fruitbomen staan nog, maar daaronder oogt het rommelig: de meeste planten zijn afgestorven.
‘De bodem was er nog niet klaar voor’, verklaart Van Dam. Die was verdicht, zat vol chemische middelen en was gewend aan een overdaad aan meststoffen. Het vinden van een nieuwe balans kan een paar jaar duren. De bodem van het driehoekveldje krijgt daarom nog even rust.
Ook op het grotere veld een stukje verderop ontwikkelen de gewassen zich met horten en stoten. De aarde is bedekt met een dik bed vol klaver, een natuurlijke vorm van bemesting die stikstof uit de lucht haalt en in de grond opslaat. Maar veel gewassen hebben het toch niet overleefd door de overvloedige regenval en nog niet herstelde bodem.
‘Hier zie je er meer leven in komen’, zegt Van Dam een paar meter verderop, waar de druiven in bosjes hangen en hij een blaadje met een anijsachtige geur van de dropplant plukt. De klaver is hier overwoekerd door raaigras, waarvan de zaden nog overal in de grond zitten. Slecht voor de vruchtbaarheid, zegt Van Dam: ‘gras neemt en klaver geeft’.
Na vier groeiseizoenen loopt de opbrengst een jaar achter op Van Dams projecties. Ontevreden is hij niet, ze hebben geleerd van hun beginnersfouten. Met onder meer robots hoopt hij in de toekomst kosten te kunnen besparen. De vijf fulltime medewerkers zijn nu nog de grootste post.
Hoewel ze niet op de loonlijst staan, ziet Van Dam ook de eenden die rondwaggelen op het terrein als medewerkers. Bij het bestrijden van de slakkenplaag dit voorjaar waren ze van onschatbare waarde. ‘Dat komt trouwens ook door de slechte bodem. In een gezonde bodem zitten aaltjes, die de slakken bestrijden. Dus als we het goed doen, hebben we dat probleem binnenkort niet meer.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant