Op plek acht in de toptwintig van ‘opvallende fiscale regelingen’, schrijft minister Eelco Heinen van Financiën in de vorige week gepubliceerde Miljoenennota (bijlage 10), staat de ‘landbouwvrijstelling in de winstsfeer’. Die vrijstelling verdient deze klassering, met een respectabele groei van 18,5 procent per jaar sinds 2020. Kregen boeren die land verkochten in 2020 nog 1,2 miljard euro fiscaal voordeel; komend jaar loopt dit fiscale voordeel op naar ruim 2,1 miljard.
Wat hebben we nou weer aan onze boerenkar hangen? Ik ga het niet doen hoor, maar ik begin te vermoeden dat ik de komende 52 weken uitsluitend stukjes zou kunnen schrijven over rare uitzonderingen voor boeren. Over extra rechten die zij of hun ondernemingen hebben; over minder plichten. Dat gaan we niet doen – wees gerust – maar de ‘landbouwvrijstelling’ van deze week is wel een bijzonder fraai vertoon van lobbykracht van de landbouwsector.
Wat is de landbouwvrijstelling? Boeren zijn vrijgesteld van het betalen van belasting over winst die ze maken bij het verkopen van grond (aan andere boeren). Dit is de kern van de zaak.
Geldt dat dan niet voor andere bedrijven? Nee, als die een (boek)winst maken op een bedrijfsmiddel is over die winst belasting verschuldigd. En dat vrijstellen van belasting geldt evenmin bij winst op grondverkoop door bedrijven die geen boer zijn.
Daar moet dan wel een heel goede reden voor zijn! Jazeker. Bij het invoeren ervan, in 1918, was er een goede reden. Boeren met grond in eigendom werden destijds fiscaal benadeeld ten opzichte van grondeigenaren die hun grond verpachtten. De verpachters genoten al een vrijstelling; de boeren nog niet. De landbouwvrijstelling trok het fiscale speelveld gelijk.
Maar in 2001 veranderde het fiscale speelveld ingrijpend. Alle ondernemingen gingen winstbelasting betalen over (boek)winst bij verkoop van bedrijfsmiddelen, van welke aard ook – behalve dus de boeren met grond.
De regeling is dit voorjaar geëvalueerd door onderzoeksbureau SEO, in opdracht van de ministeries van Landbouw en Financiën. Ik citeer de volledige samenvatting: ‘De landbouwvrijstelling is doeltreffend noch doelmatig en kan ook niet gerechtvaardigd worden uit het realiseren van (eventueel wenselijke) neveneffecten. Afschaffing is de logische en uitvoerbare beleidsoptie.’ Daar is geen woord Frans bij. Weg ermee!
De dienstdoende (demissionaire) Landbouwminister Piet Adema stuurde de evaluatie eind maart aan de Kamer. Hij merkte op: ‘In de begrotingsregels is het uitgangspunt opgenomen dat bij negatieve evaluaties van bestaande fiscale regelingen deze in principe worden afgeschaft, aangepast of – indien relevant – omgezet in een subsidie.’ Maar hij ging zijn demissionaire vingers er niet aan branden. ‘Wegen en beoordelen’ en ‘vervolgstappen’ zijn ‘aan een volgend kabinet’.
En de huidige coalitie? Doet vooralsnog niets. Nou ja, die laat het begrote bedrag weer met 100 miljoen euro oplopen tot de begrote 2.157 miljoen euro voor 2025.
Het is natuurlijk knap om ruim twintig jaar (sinds 2001 dus) zo’n niet te rechtvaardigen voordeel te behouden voor je sector. Maar bezien vanuit het algemeen belang is het stuitend. Dat de overheid (de ministers en ministeries van Landbouw en Financiën voorop) dit al die tijd maar laten gaan – dat is óók het ondergraven van je rechtsstaat.
Hoe dat ook zij, de ministers Femke Wiersma (Landbouw) en Eelco Heinen (Financiën) zijn de Kamer een inhoudelijke reactie schuldig op de vernietigende evaluatie. Ik zie er nu al naar uit die te lezen.
Frank Kalshoven is econoom en publicist. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier de richtlijnen van de Volkskrant. E-mail: frank@frankkalshoven.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant