Hij? De Nederlandse festivalcultuur vastleggen? Het verzoek van het Rijksmuseum verbaasde fotograaf Eddo Hartmann, wiens werk doorgaans weinig raakvlakken heeft met dat thema. Maar juist daarom moest híj het doen.
Zijn werk gaat vaak over ‘leegte’. Zoals zijn vorige project, The Sacrifice Zone, waarvoor hij het Kazachstaanse landschap fotografeerde dat door nucleaire tests in de voormalige Sovjet-Unie blijvend is aangetast. Vandaar dat Eddo Hartmann even moest slikken toen het Rijksmuseum hem benaderde voor Document Nederland, waarin al sinds 1975 ieder jaar een Nederlandse fotograaf wordt gevraagd een actueel maatschappelijk onderwerp te onderzoeken en vast te leggen. Het thema van dit jaar: de festivalcultuur. Bij festivals dacht hij niet meteen aan ‘leegte’, niet in fysieke zin althans. ‘Waarom kies je nu mij?’, vroeg hij dan ook. ‘Juist daarom’, was het antwoord. ‘Ze wilden iemand die met een andere blik naar het fenomeen keek.’
Het onderwerp raakte wel aan een ander thema in Hartmanns werk: het individu versus de massa, zoals eerder te zien in Setting the Stage, waarvoor hij in Noord-Korea eenlingen fotografeerde in het overweldigende decor, vormgegeven volgens de wetten van het totalitarisme. ‘En ik ben altijd benieuwd naar het decorum van mensen zelf. Ook in Kazachstan, waar de mensen er in al die desolaatheid toch iets van maken.’
Zo keek hij ook naar de festivals die hij bezocht. Waarbij hij bezoekers fotografeerde die er soms verloren bij lijken te staan, of zich juist nadrukkelijk tonen. ‘De menigte lijkt te vervagen door het gebruik van dubbelopnamen en lange belichtingstijden. Zo isoleer ik individuen van de andere festivalgangers, die in het beeld vervagen.’
Zijn eigen ambivalentie over de festivalcultuur valt erin terug te zien. ‘Ik heb vroeger wel festivals bezocht, maar ik ben er toch iets te introvert voor.’
Hij ontdekte wel hoe goed het onderwerp was in het licht van het doel van Document Nederland: het opbouwen en archiveren van de beeldgeschiedenis van Nederland. ‘Want Nederland is een festivalland. Er zijn meer dan 1.200 festivals, voor iedere doelgroep is er wel een evenement.’
Dat zegt wel iets, meent hij. ‘Al die tijdelijke landschappen die in korte tijd uit de grond worden gestampt door de evenementenindustrie. De ene dag ligt er alleen een weiland, een paar dagen later staat er een kleine stad, met tenten, eten, eerste hulp, podia, verlichting, automaten en sanitair, met een eigen valuta in de vorm van muntjes. Een van de eerste festivals die ik bezocht was Paaspop, in Schijndel, in een weiland. Ik dacht: dat wordt modder trappen, maar tot aan de horizon lagen er plastic tegels. Een week na het festival ging ik terug. Het was net of ik naar een verloren stad aan het zoeken was. Je zag er niets van terug.’
Munt slaan uit het landschap, het zit diep in onze cultuur verankerd, meent hij. Net als de overtuiging dat alles maakbaar is. ‘We zijn gewend om land om te zetten in geld. Een boer maakt het dan geen hol uit als zijn land voor een weekend op de kop wordt gezet. We gebruiken alles, ook de natuur. Ik denk dat dat komt doordat we in Nederland altijd de horizon kunnen zien, niets staat ons ogenschijnlijk in de weg.’
Goed in marketing zijn Nederlanders ook. In het festivalseizoen verschenen veel berichten over ‘vergroening’ van festivals. Hartmann ziet daar, uitzonderingen daargelaten, veel ‘greenwashing’ in. ‘Met als gevolg dat festivals nog duurder worden.’
Hij probeerde er niet cynisch naar te kijken, maar juist met nieuwsgierigheid en verwondering. Met in het achterhoofd het idee dat mensen over honderd jaar naar deze foto’s kijken en een tijdsbeeld zien. ‘Heel leuk, in dit verband, is dat we op Awakenings ook een pasfotohokje hebben neergezet. Daar mochten mensen zich laten fotograferen voor deze tentoonstelling. Die duizenden koppies van mensen op een muziekfestival, individuen die zich verhouden tot al die andere mensen, zijn nu voor de eeuwigheid vastgelegd.’
Festival Frenzy is vanaf 27 september te zien in het Rijksmuseum in Amsterdam.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant