Kennis is macht, concludeerde de Engelse filosoof Francis Bacon in de zestiende eeuw. Maar in Brussel betekent politieke macht vooral kennis over hoe je je eigen mensen op het juiste moment op de juiste posities krijgt. En dat moment is nu.
‘Ongekend’, betitelt een ervaren EU-ambtenaar de lawine van cv’s die deze dagen op de Brusselse burelen belandt. ‘Je kunt de weg naar Rome ermee plaveien’, voegt een tweede ambtenaar eraan toe.
Het betreft deels gewenste maar ook veel ongevraagde mails van zonder uitzondering hoogopgeleide mensen, die azen op een van de (schaarse) plekken in de teams van de nieuwe Europees commissarissen. ‘Fascinerend’, noemt een diplomaat de taferelen. De strijd om de topposities is volgens betrokkenen heviger dan ooit.
Over de auteur
Marc Peeperkorn is sinds 2008 de EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
Vrijwel iedere kandidaat-commissaris - voor Nederland Wopke Hoekstra (Klimaat & Schone Groei) - is begonnen met de samenstelling van zijn ‘cabinet’, zoals hun staf van getrouwen in Brussel heet. Dit zijn de mannen en vrouwen die straks het dichtst bij de commissaris staan. De mensen die het oog en oor van de commissaris hebben en dus invloed kunnen uitoefenen op de wetsvoorstellen die de Commissie de komende vijf jaar presenteert.
Kabinetsposten zijn gewilde plekken voor ambitieuze lieden die niet opzien tegen lange werkweken. Grotere EU-landen als Duitsland, Frankrijk, Polen en Nederland kregen afgelopen weken elk de cv’s van vele honderden geïnteresseerden, bij de kleinere lidstaten gaat het om tientallen. Alles bij elkaar vele duizenden kandidaten voor circa tweehonderd topposities bij de 27 commissarissen. Een ruwe berekening leert dat 97 procent van de mensen die hun cv hebben ingestuurd, puur getalsmatig achter het net moet vissen.
In de praktijk zal het aantal teleurgestelden nog hoger zijn, want die berg aan cv’s wordt deels terzijde geschoven bij de selectie. ‘Het is ondoenlijk om al die mails door te lezen’, beamen betrokkenen. De commissarissen en de EU-ambassades van de lidstaten, bij wie de cv’s binnenkomen, leunen zwaar op hun eigen netwerk en dat van politieke partijen. ‘Het gaat uiteindelijk om namen en reputaties. Je moet op de radar staan van de commissaris of de EU-ambassadeur, liefst bij beiden’, zegt een EU-ambtenaar die deze nerveuze banenjacht al verschillende malen van dichtbij aanschouwde.
De eerste keuze die de commissaris en de ambassadeur maken, is die van de ‘chef de cabinet’: de chef cab in EU-jargon, meestal een landgenoot. Die geeft niet alleen leiding aan het team van de commissaris, hij of zij overlegt elke week met de andere kabinetschefs om de Commissievergaderingen voor te bereiden. Dit overleg is voor ambtelijke krachtpatsers, zij strijken de technische en politieke plooien glad, zorgen ervoor dat er in de Commissie zelf nauwelijks discussie over de wetsvoorstellen is.
Hoekstra heeft voormalig VVD-Kamerlid Han ten Broeke aangewezen, op dringend verzoek van het kabinet. Het is een benoeming die in Brussel verbazing oproept. Ten Broeke heeft geen ervaring met de Europese ambtelijke machinerie en wordt gezien als een politicus, iets waar andere kabinetschefs niet echt tuk op zijn. Voormalig PvdA-leider Diederik Samsom, van 2019-2024 de kabinetschef van commissaris Frans Timmermans, werd door sommige collega’s ‘bloedirritant’ genoemd vanwege zijn politieke handelwijze.
Voor de rest van de teams geldt het credo: kwartetten om de kabinetten. De commissaris kan niet zomaar zijn eigen mensen erin zetten. Er zijn strikte regels over het aantal nationaliteiten dat een kabinet moet tellen, over een evenwichtige man/vrouwverhouding en het aantal commissie-ambtenaren versus ‘externen’ (lees: door de hoofdstad geparachuteerden). Verder wordt er gekeken naar de politieke kleur, een reden waarom de Europese politieke partijen meedoen aan het politieke kaartspel.
Het meest in trek (en het grootst) is het team van de Duitse Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. Haar kabinetschef is (en blijft) Björn Seibert, een hoogintelligente vertrouweling die haar al sinds haar ministerschappen in Berlijn met raad en daad bijstaat. Deze week wees Von der Leyen de Fransman Alexandre Adam aan als de nummer 2 in haar team. Een duidelijk gebaar naar Parijs, Adam was jarenlang de EU-adviseur van president Emmanuel Macron.
Ook de Groenen wisten hun voet tussen de zwaar beveiligde deuren van ‘de dertiende’ te krijgen, de bovenste verdieping van het Commissie-hoofdkwartier waar Von der Leyen zetelt. Hun voormalige fractieleider in het Europees Parlement, Philippe Lamberts, wordt een speciale Green Deal-adviseur voor de Commissievoorzitter.
Kan Von der Leyen schuiven en schikken binnen een team van zo’n vijftien beleidsadviseurs (de precieze omvang van de kabinetten moet ze nog vaststellen), voor gewone commissarissen als Hoekstra is de speelruimte aanzienlijk beperkter met een kabinet van naar verwachting zes mensen. Hoekstra moet competente mensen vinden op zijn beleidsterreinen (klimaat, schone groei, belastingen) en liefst ook iemand voor de relatie met de pers. Dat mogen niet allemaal Nederlanders zijn, integendeel, naast Ten Broeke nog maximaal een of twee landgenoten.
Dus gaat Hoekstra buurten bij zijn collega-commissarissen en begint het kwartetspel. Bijvoorbeeld met Teresa Ribera, de Spaanse kandidaat-commissaris voor Schone, Rechtvaardige en Concurrerende Transitie: als die nu een goede Spanjaard met kennis van klimaat heeft, kan Hoekstra een geschikte Nederlander in haar team plaatsen.
Hier komen ook de Nederlandse EU-ambassade en Den Haag om de hoek kijken. Den Haag wil graag Nederlanders op plekken die er voor Nederland toe doen: bij de beoogde commissarissen voor Budget, voor Migratie en voor Landbouw. De uitruil koppelt idealiter competentie van de kandidaat aan politiek belang van de hoofdstad. En dat weer gelinkt aan de man/vrouw-verhouding en spreiding over nationaliteiten.
De EU-ambassades van de lidstaten zijn al maanden bezig lijsten op te stellen met potentiële kandidaten. Sowieso houden ze allemaal nauwlettend in de gaten hoeveel landgenoten in welke salarisschaal bij de EU werken. ‘Je moet niet te gretig zijn’, waarschuwt een diplomaat. ‘Je staat sterker in de uitruil als ze jou benaderen. Te hard duwen geeft je kandidaat het imago van een spion voor de hoofdstad.’
Waren het voorheen vooral grote lidstaten die zich op het kwartetten storten, inmiddels doet iedereen mee. ‘Het is heviger geworden’, stelt de EU-ambtenaar die het al jaren volgt. Het beperkt zich ook niet tot de teams bij de Commissie: sinds de EU een vaste voorzitter heeft (de EU-president, nu Charles Michel) lobbyen landen driftig om ook in diens entourage een landgenoot naar binnen te loodsen. De Portugees António Costa, die Michel vanaf 1 december opvolgt, wordt bestookt met cv’s uit alle lidstaten.
Naast het samenstellen van hun teams zijn de kandidaat-commissarissen druk bezig met de voorbereiding op hun hoorzitting begin november in het Europees Parlement. Er is een speciale gang voor hen vrijgemaakt in Charlemagnegebouw, een spiegelkolos naast het hoofdkantoor van de Europese Commissie. Ze weten zich geholpen door Commissie-experts, want die hoorzittingen zijn een serieuze zaak.
Het parlement loopt zich warm om een of meer kandidaten af te wijzen. In dat geval komt er een nieuw, zij het beperkt potje kwartetten bovenop. Want nieuwe ronde, nieuwe kansen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant