De vierde roman van Sally Rooney is rijper en rijker dan ooit. Na Prachtige wereld, waar ben je schrijft ze opnieuw over de liefde, maar nu tilt ze het verhaal naar een nog hoger niveau. De hoofdpersonen, twee broers, zijn knap en indringend uitgewerkt.
Het is een schijnbaar onbeduidend detail, maar veelzeggend. Ivan Koubek, afgestudeerd natuurkundige en groot schaaktalent, op zijn 22ste nog altijd een beugel dragend, zit met zijn elf jaar oudere broer Peter in een restaurant, waar hij de kaart bekijkt. Voor de vorm, want hij heeft thuis op internet allang het menu bestudeerd en zijn keuze gemaakt. Het typeert hem. Onzeker als hij is, neemt Ivan, als het even kan, geen risico. En zeker niet in relatie tot zijn broer, die hem als het toppunt van ongemakkelijkheid beschouwt.
De scène is afkomstig uit Intermezzo, de vierde roman van Sally Rooney en haar beste tot nu toe. Hij vormt een voorbeeld van de subtiele maar trefzekere wijze waarop Rooney de diverse personages in haar nieuwe boek neerzet. Personages die ze, zoals altijd, vooral rekruteert uit de sociale groep waarvan ze zelf deel uitmaakt: intelligente, hoogopgeleide, welbespraakte jonge mensen die diepgravende gesprekken voeren en aan dito introspectie doen.
Over de auteur
Hans Bouman schrijft voor de Volkskrant over boeken en richt zich met name op literatuur en auteurs uit het Engelse taalgebied.
In Gesprekken met vrienden (Conversations with Friends), Normale mensen (Normal People) en Prachtige wereld, waar ben je (Beautiful World, Where Are You) verdiepte Rooney zich vooral in de liefdesschijnbewegingen van haar personages. Daarnaast was er een politiek-maatschappelijke ondertoon en schuwde Rooney een zekere (zelf)spot niet, waar het haarzelf en haar generatiegenoten betrof. Zoals in de pathetische uitroep: ‘Zijn wij niet te beklagen, wij kinderen die zijn geboren toen de wereld ophield te bestaan?’
Ook in Intermezzo spelen liefdesrelaties en maatschappelijke beslommeringen een rol van betekenis, maar ze worden naar een hoger niveau getild, doordat ze zijn ingebed in bespiegelingen met volwassen, complexe morele implicaties.
Dat heeft er zeker mee te maken dat in deze roman de relatie tussen twee broers centraal staat: twee mensen die elkaar van jongs af aan kennen en dus een lange gemeenschappelijke geschiedenis hebben. Hun relatie is complexer dan veel andere relaties die Rooney in haar eerste drie boeken beschreef. Peter en Ivan leven al jaren op gespannen voet met elkaar. Ze zijn dan ook uitgesproken verschillend van karakter. Waar Ivan de ‘nerd’ van de twee kan worden genoemd, is Peter een succesvolle, charmante, goed verdienende mensenrechtenadvocaat en universitair docent.
Er is één ding dat de broers delen: het grote verdriet om hun vader, die recentelijk aan kanker is overleden. Hij was pas in de 60. Zijn dood heeft er hard ingehakt bij de broers en hun verdriet manifesteert zich heel verschillend. Zo maatschappelijk geslaagd als hij mag lijken, is Peter hevig zoekende. Hij had jarenlang een innige relatie met Sylvia, die bijna een lid van het gezin was, totdat zij een ernstig ongeluk kreeg. Sindsdien lijdt ze aan chronische pijn en is ze bijvoorbeeld niet langer in staat tot seksueel contact. Niet lang na het ongeluk heeft Sylvia de relatie beëindigd om Peter te behoeden voor een moeizame, uitzichtloze relatie, zo kan de lezer concluderen.
Maar Peter houdt nog steeds van haar. Tegelijk zoekt hij afleiding in een verhouding met de 23-jarige Naomi, aantrekkelijk en seksueel gewillig. Peter slikt kalmerende middelen, blowt en drinkt regelmatig te veel. Hij zet zich af tegen zijn sociaal onaangepaste jongere broer. Alleen al het gruwelijk lelijke pak dat hij aanhad op hun vaders begrafenis!
Rooney laat in haar roman voortdurend het perspectief verschuiven, zodat we in de ziel van diverse personages kunnen kijken en te weten komen hoe zij elkaar zien. We lezen hoe Ivan tobt met zijn eigen sociale geklungel, waarvan hij zich veel beter bewust is dan zijn broer denkt. En hoe hij, op een simultaanschaaktoernooi waar hij alle partijen wint, de veertien jaar oudere Margaret ontmoet, die zijn onhandigheden juist charmant en authentiek vindt. De twee belanden met elkaar in bed en er ontstaan een soort weekendrelatie.
Hoewel Peter en Ivan nadrukkelijk de twee hoofdpersonen van Intermezzo zijn, worden ook de persoonlijkheden van Sylvia en Margaret uitgediept, en daarmee belangwekkende vragen aangesneden. Wat kun je van de toekomst verwachten wanneer je als 36-jarige vrouw een relatie aangaat met een 22-jarige man? Of wanneer je door een ongeluk en chronische pijn eigenlijk ongeschikt bent voor een (conventionele) liefdesrelatie?
Rooneys karakteriseringen zijn in Intermezzo treffender, geloofwaardiger en indringender dan ooit. Bij de uitdieping van haar personage Peter maakt ze – een nieuw fenomeen in haar werk – gebruik van flarden stream of consciousness. In het gejaagde staccato van Peters innerlijke stem komen onvermoede aspecten van zijn persoonlijkheid tot uiting. Het maakt duidelijk hoe groot de kloof kan zijn tussen wat iemand zegt en doet en wat hij denkt en voelt.
Intermezzo is een rijker en rijper boek dan zijn niet onaanzienlijke voorgangers. Dat komt ook tot uiting in de catharsis die Rooney aan het slot weet te bewerkstelligen: zonder violen, zonder ongeloofwaardige beloften, maar met een grote overtuigingskracht.
Sally Rooney: Intermezzo. Uit het Engels vertaald door Gerda Baardman en Jan de Nijs. Ambo Anthos; 432 pagina’s; € 24.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant