Na 45 jaar neemt de luchtmacht vrijdag afscheid van de F-16. De taken zijn overgenomen door de F-35 en Oekraïne mag de laatste toestellen hebben. Het beste gevechtsvliegtuig ter wereld is volgens vliegers van grote waarde geweest voor het Nederlandse leger.
Majoor Peter ‘Wobble’ Tankink had nooit kunnen bevroeden dat hij de rest van zijn leven bekend zou staan als de ‘MiG-killer’. Want het was in 1999 niet een Amerikaanse ‘top gun’ met het voorkomen van Tom Cruise, maar F-16-vlieger Tankink die als eerste Navo-gevechtspiloot een Servisch toestel neerhaalde in de Kosovo-oorlog.
Sinds de Tweede Wereldoorlog had een Nederlands gevechtsvliegtuig geen vijandelijk vliegtuig meer uit de lucht geschoten. Tot die 24ste maart 1999, tijdens het begeleiden van de Navo-toestellen die de eerste bombardementen van Operatie Allied Force moesten uitvoeren. Tankink greep meteen in toen hij op zijn radar een van de Servische MiG-29’s zag naderen, de straaljagers waarvoor de gevechtsvliegers zo waren gewaarschuwd.
Over de auteur
Stieven Ramdharie is nieuwsverslaggever van de Volkskrant met defensie als belangrijkste specialisme.
‘Na een halve minuut zag ik een vage lichtflits en een seconde of wat daarna zag ik brandende wrakstukken naar beneden vallen’, zei hij onlangs voor een tentoonstelling over de F-16 in het Nationaal Militair Museum in Soesterberg. ‘Toen wist ik dat ik hem had geraakt.’ De MiG-piloot wist zich net op tijd uit het toestel te redden.
Het succes onderschreef het belang van de F-16 voor het Nederlandse leger. In de VS klinkt bij elke grote onverwachte crisis in de wereld de vraag: waar bevinden zich onze vliegdekschepen? In Nederland luidde sinds het einde van de Koude Oorlog – toen het tijdperk van de buitenlandse missies aanbrak – op het ministerie steevast de vraag: welke rol kunnen de F-16’s van de Koninklijke Luchtmacht spelen?
Maar vandaag, 45 jaar na de komst van de eerste toestellen, komt een einde aan het F-16-tijdperk. Met onder andere een laatste vlucht door heel Nederland, wordt afscheid genomen van de laatste F-16’s. De Amerikaanse opvolger, de F-35, is nu hét paradepaardje van de luchtmacht.
De aanschaf van de F-16’s door Nederland leidde in de jaren zeventig tot minstens zo veel rumoer als die van de F-35 onlangs: regeringspartij PvdA stribbelde tegen. Aan de kwaliteit van het toestel lag dat niet. De Amerikanen ontwikkelden het vanwege ervaringen in de Vietnam-oorlog, waarin zware toestellen als de Starfighter F-104 en F-4 Phantom minder wendbaar bleken te zijn dan de MiG’s van Noord-Vietnam. Er moest een nieuw, lichtgewicht gevechtsvliegtuig komen.
De F-16 groeide uit tot succes en de Nederlandse luchtmacht wilde het toestel dolgraag hebben. Binnen de PvdA bestond echter grote weerstand tegen de ‘order van de eeuw’, onder meer vanwege de hoge kosten. Ook betwijfelde de partij of elk Europees land een volwaardige luchtmacht moest hebben.
Het PvdA-congres keerde zich in 1975 uiteindelijk tegen de aankoop. De eigen minister Henk Vredeling, die met tegenzin op Defensie zat, zette toch door. ‘Congressen kopen geen vliegtuigen’, luidde zijn inmiddels legendarische oneliner.
Zijn handtekening onder het contract had nog wel wat voeten in aarde. Op de dag van de ondertekening zat op het ministerie een heel gezelschap klaar: de Amerikaanse ambassadeur, generaals, hoge ambtenaren en een stel persfotografen. De minister verscheen echter niet, want was de avond ervoor op stap gegaan met journalisten – een avond waar geen einde aan leek te komen. Na veel omzwervingen tekende Vredeling het contract uiteindelijk aan het einde van de dag, op het kantoor van persbureau ANP, in het bijzijn van de laatste journalist die ook had volgehouden.
Uniek was dat de F-16 meerdere taken aankon, variërend van precisie-bombardementen en luchtgevechten tot verkenningen en luchtsteun aan grondtroepen. Ook kon het deze taken snel afwisselen.
‘Het belangrijke besluit van Vredeling is een hele goede investering gebleken’, zegt oud-commandant van de luchtmacht Dick Berlijn, die tot 2000 zo’n 1.500 vlieguren maakte met de F-16’s. ‘De concurrenten van toen, zoals de Franse Mirage, zijn al in het museum beland terwijl de F-16’s nog steeds aantonen hoe efficiënt ze zijn.’
Volgens Berlijn vervulde de geavanceerde F-16 in de Koude Oorlog een belangrijke taak: die van afschrikking. ‘De Russen werd duidelijk gemaakt dat dit een zeer capabel vliegtuig was waarmee wij en de bondgenoten een harde klap konden uitdelen’, betoogt hij.
Bijzonder is ook dat het gevechtsvliegtuig in al die jaren steeds kon worden vernieuwd, onder andere met een nieuwe radar, computers en sensoren. Hierdoor vloog de F-16 aanzienlijk langer dan de twintig jaar waarop was gerekend.
Berlijn: ‘Door er allerlei capaciteiten aan toe te voegen, is de F-16 steeds modern gehouden. Dat is mede de verdienste geweest van Nederland, omdat wij dat belangrijk vonden. Wij hebben onze invloed aangewend bij de Amerikanen om deze tussentijdse modernisering mogelijk te maken.’
3 × F-16 Fighting Falcon
• Met de Nederlandse order van de F-16, voor in totaal 102 toestellen, was destijds 2,2 miljard euro gemoeid.
• Nederland kocht in de loop der jaren in totaal 213 F-16’s
• Van de door Nederland afgestoten F-16’s mogen 24 zich bewijzen in de oorlog tegen Oekraïne
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant