Door een tekort aan gevangenispersoneel lopen duizenden Nederlandse veroordeelden vrij rond. Daarom reisde staatssecretaris van Justitie en Veiligheid Ingrid Coenradie (PVV) donderdag naar Estland. Ze wil daar mogelijk ‘een paar honderd’ Nederlandse veroordeelden in een gevangenis plaatsen. Kan dat zomaar?
Waarom zouden Nederlandse gedetineerden naar Estland moeten?
Omdat de Nederlandse gevangenissen vol zitten. Sinds december 2023 kampt Nederland met een acuut tekort aan gevangenispersoneel. ‘Zelfmelders’, mensen die na hun veroordeling zelf naar de gevangenis moeten komen zodra ze daartoe een oproep krijgen, ontvangen die oproep als gevolg daarvan niet meer. Doorgaans gaat het daarbij om mensen die minder dan een jaar gevangenisstraf hebben gekregen, voor lichte vergrijpen zoals het beledigen van een politieagent.
De wachtlijst met zelfmelders is inmiddels gegroeid tot drieduizend personen. Tot ongenoegen van de Tweede Kamer blijken onder hen ook mensen te zitten die een straf langer dan een jaar moeten uitzitten. 84 van hen lopen momenteel vrij rond, ondanks een veroordeling wegens bijvoorbeeld inbraak.
Over de auteur
Yassin Boutayeb is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
In maart kwam toenmalig minister voor Rechtsbescherming Franc Weerwind (D66) al met twee aanvullende maatregelen. Mensen met een openstaande straf van maximaal twee maanden kunnen die op een ‘later moment’ uitzitten. Ook mogen gedetineerden die in het weekeinde of op maandag moeten vrijkomen, soms op vrijdag al naar huis.
Weerwind ging ervan uit dat de maatregelen niet lang hoefden te duren; de minister stelde nieuw personeel te kunnen werven en wilde de inzet van gevangenispersoneel verminderen door robotisering. Dat is tot nu toe nog niet gelukt.
De inmiddels verantwoordelijke staatssecretaris, Ingrid Coenradie (PVV), richt haar pijlen nu op het buitenland: ze hoopt Nederlandse gedetineerden te kunnen plaatsen in gevangenissen in Estland. Daartoe bracht ze donderdag een ‘verkennend’ bezoek aan de Baltische staat.
Nederlandse gevangenen naar het buitenland, kan dat zomaar?
In principe mag dat, maar ‘er zitten nog wel haken en ogen aan dit plan’, zegt strafrechtadvocaat Vito Shukrula. ‘Nederland mag een buitenlandse gevangenis alleen huren als die voldoet aan de Nederlandse rechten van gevangenen.’
Zo hebben gevangenen in Nederland recht op dagprogramma’s, zodat ze kunnen werken en sporten. Ook moeten ze aanspraak kunnen maken op verlof en re-integratie. ‘Dat gaat moeilijk als je in Estland verblijft’, aldus Shukrula. De advocaat betwijfelt of Estland kan voldoen aan de Nederlandse gevangenisnormen.
Shukrula noemt Coenradies idee een ‘op het oog een simpele oplossing’, maar denkt dat veel gevangenen hun overplaatsing naar Estland zullen aanvechten met een kortgeding. ‘Als de staatssecretaris kritisch is’, zegt Shukrula, ‘moet ze concluderen dat dit geen goed idee is’.
Het Council of Europe anti-torture Committee (CPT) stelt in zijn laatste rapport (2023) over de stand van Estse Gevangenissen dat de gevangenis in Tartu, de plek die Nederland op het oog heeft, onvoldoende bezoekmogelijkheden biedt. In Nederland hebben gevangenen recht op tenminste één uur bezoek per week. Ook zijn er volgens Nederlandse maatstaven te weinig sportfaciliteiten en zouden gevangenen niet altijd voldoende te eten krijgen.
Hoe is minister Coenradie bij Estland gekomen?
Het land heeft naar eigen zeggen een laag misdaadcijfer, waardoor veel Estse cellen nu leeg staan. Om geld te verdienen, wil de regering van Estland lege cellen verhuren. Volgens de regering kan dat het land zo’n 30 miljoen euro per jaar opleveren.
‘De helft van de gevangenisplaatsen in Estland is leeg. Iedereen is welkom om hier te komen’, zei de Estse minister van Justitie Liisa Pakosta begin september in een interview met de BBC. Ook het Verenigd Koninkrijk, dat net als Nederland te weinig gevangenisplekken heeft, wil een deal sluiten met Estland om er gevangenen te kunnen plaatsen.
Een woordvoerder van de Nederlandse staatssecretaris vertelt desgevraagd dat er nog geen concrete afspraken zijn gemaakt en er alleen gekeken wordt ‘of de gevangenis mogelijk gebruikt kan worden’.
Heeft Nederland altijd te weinig gevangenisplekken gehad?
Nee. In 2010 had Nederland juist plekken over en te weinig werk voor gevangenismedewerkers. Daarom verhuurde de regering destijds vijfhonderd cellen van de gevangenis in Tilburg aan België.
Daarvoor kreeg de overheid zo’n vijfduizend euro per maand voor een cel, in totaal ongeveer 30 miljoen euro. Tweeduizend van de in totaal 14 duizend Nederlandse cellen stonden toen leeg.
In 2015 verhuurde Nederland cellen van de gevangenis in Veenhuizen aan Noorwegen. Dat leverde de Nederlandse schatkist drie jaar lang zo’n 25 miljoen euro per jaar op en zorgde ervoor dat 239 bewaarders aan het werk konden blijven.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant