Amerikaanse langeafstandswapens in Duitsland, kernwapens in Nederland en het verlopen of opzeggen van verschillende wapenverdragen: er dreigt een nieuwe wapenwedloop met Rusland. Maar anders dan in de jaren ’60 en ’80 verloopt de herbewapening van Europa vrijwel geruisloos.
In 1979 nam de Navo zich voor in Europese steden, waaronder Nederland, (kruis)raketten te plaatsen als antwoord op de Russische SS-20 raketten die West-Europa bedreigden. De historie is bekend. Grote maatschappelijke onrust, massale demonstraties in Nederland maar ook elders, en de doorbraak tussen Reagan en Gorbatsjov, leidend tot de nuloptie voor middellange afstandsraketten, vastgelegd in het INF-akkoord (Intermediate-range Nuclear Forces Treaty) tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie.
Dat akkoord is in 2019 opgezegd nadat de VS zorgen hadden geuit over mogelijke verdragsschendingen door Rusland, de rechtsopvolger van de Sovjet-Unie. Rusland beschuldigde op zijn beurt de VS van schendingen. Hoe dan ook, het INF-akkoord bestaat niet meer. En het ziet ernaar uit dat de aanvankelijke verwachting dat beide landen zich vrijwillig aan de limieten zouden houden, niet meer geldt.
Over dit artikel
Jan Hoekema is voorzitter van Pugwash Nederland. Eerder was hij Kamerlid (D66), burgemeester en diplomaat.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Dat betekent dat van de oorspronkelijke akkoorden om nucleaire wapens te beperken alleen de New START-overeenkomst (Strategic Arms Reduction Treaty) over strategische kernwapens nog van kracht is. Echter, dit verdrag loopt af in februari 2026. En met de Oekraïne-oorlog nog volop gaande, is het sterk de vraag of de VS en Rusland het eens worden het verdrag te verlengen.
Alsof dit al niet somber genoeg is, dreigt nu ook een forse wapenwedloop in Europa. In Nederland worden de oude nucleaire dieptebommen van de Verenigde Staten vervangen door moderne, precieze en krachtige bommen onder de nieuwe F-35-straaljagers. Ook voor België, Italië en Turkije – andere zogenaamde ‘nuclear sharing countries’ in Europa –
zijn er plannen voor nucleaire modernisering. Die wapens zijn er in de jaren ’60 ooit gekomen om de koppeling van de Amerikaanse en Europese veiligheid te garanderen. Het was vooral een politieke geste, want in militair opzicht hadden deze wapens, naast de afschrikking door de strategische wapens van de VS, weinig nut.
Het vijfde nuclear sharing-land, Duitsland, was een speciaal geval. Tot begin jaren zestig waren er namelijk zorgen over een mogelijke Duitse kernbom. Niet waarschijnlijk, maar ook niet onmogelijk. De plaatsing van Amerikaanse kernwapens in Duitsland en de Duitse belofte geen kernwapens te maken, sloten die discussie af.
In juli 2024 besloten de Verenigde Staten en Duitsland in een bilateraal akkoord tot plaatsing van een groot aantal (middel)langeafstandswapens in Duitsland. Het bereik van deze wapens varieert tussen de 500- en 2.800 kilometer. Dus tot ver in Rusland, en zelfs in China. Het gaat om Tomahawk-langeafstandskruisraketten, dito hypersonische wapens en SM-6 lucht- en grondraketten. Precieze aantallen zijn nog niet bekend, maar zullen aanzienlijk zijn.
Dit besluit, genomen in de marge van de Navo-top in Washington op 10 juli, betekent dat Amerikaanse raketten Rusland en China voor het eerst vanuit Duitsland kunnen raken. Deze raketten hebben nu nog geen kernkoppen, maar zijn wel ‘dual capable’ en kunnen dus worden uitgerust met nucleaire koppen. Maar ook zonder kernkoppen is er een grote accuratesse en een hoog explosief vermogen. Russische strategische doelen kunnen binnen tien minuten worden geraakt en vernietigd. Russische tegenmaatregelen zijn al aangekondigd.
Hoe begrijpelijk de intensieve defensie-inspanningen van de Navo ook zijn in het licht van de Russische agressie tegen Oekraïne de vraag is of het militair en politiek noodzakelijk is het Europese theater zo specifiek te herbewapenen. Immers, het afschrikkend vermogen van de Navo tegenover Rusland is al uiterst hoog. Met name lucht- en zeemacht hebben onkwetsbare systemen die Rusland zullen afhouden van (nucleaire) avonturen.
Anders dan in 1979 is er nu geen aanbod voor wapenbeheersing aan Rusland. Vijf jaar geleden pleitte de Adviesraad voor Internationale Aangelegenheden nog voor zo’n aanbod. Maar na Oekraïne is de wapenbeheersingsdialoog, op beperkte gesprekken na over transparantie en risicoreductie, morsdood.
Ik wil pleiten om toch te laten onderzoeken of een moratorium op de plaatsing van (middel)langeafstandswapens in Europa mogelijk is. Nog in december 2021 was sprake van enige toenadering tussen Moskou en Washington over een moratorium op plaatsing in Europa (en Rusland) van middellange afstandswapens. Het is verleidelijk, maar ook riskant ons te laten verblinden door de agressieve politiek van Rusland tegenover Oekraïne. Onze defensie-inspanningen en de Amerikaanse strategische (nucleaire) afschrikking zijn voldoende. We hebben deze nieuwe wapens vanuit Europa niet nodig, en ze verhogen het risico dat Europa voor Rusland een aantrekkelijk doelwit voor aanvallen zal worden.
Gezien het belang van de discussie, is er In Duitsland naar verhouding maar mondjesmaat gedebatteerd over deze nieuwe wapenwedloop. In Nederland lazen we enkel na een kort debat vorig jaar slechts in antwoorden op de Kamervragen van de SP over de nieuwe nucleaire bommen. Een volwaardig debat ontbreekt, de overeenkomsten zijn grotendeels geheim. Dat verbaast toch wel. Het is geen 1960 meer, maar 2024. Laten we een volwaardig debat voeren over dit nieuwe dubbelbesluit.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant