Deze week stapte een Amerikaanse vrouw in Zwitserland uit het leven met behulp van de Sarco, een ‘zelfdodingscapsule’ bedacht door Philip Nitschke. Wie is deze arts, die al een kwart eeuw strijd voert voor euthanasie en hulp bij zelfdoding?
In januari van dit jaar deed de ter dood veroordeelde Amerikaan Kenneth Smith een allerlaatste, wanhopige poging om zijn executie te voorkomen. Hij riep daarbij de hulp in van een Australische arts. Hij vroeg deze Philip Nitschke de niet eerder beproefde methode te beoordelen waarmee de staat Alabama het doodsvonnis wilde voltrekken: dood door verstikking met stikstof.
Smith overleefde in 2022 een eerste executiepoging, toen met een dodelijke injectie. Hij wilde dat niet nog een keer meemaken.
De keuze van Smith voor de Australiër is opmerkelijk. Want Nitschke (77) heeft zijn hele leven gewijd aan het ontwikkelen van methoden die een mensenleven kunnen beëindigen. Alleen doet de Australiër dat voor mensen die vrijwillig voor de dood kiezen, en probeert de arts het stervensproces zo humaan mogelijk te laten verlopen.
Nitschke kwam deze week opnieuw in het nieuws, als de bedenker van de Sarco, een ‘zelfdodingscapsule’ waarmee een 64-jarige, ernstig zieke vrouw maandag in Zwitserland een einde aan haar leven maakte.
De Amerikaanse, die er speciaal voor naar Zwitserland afreisde, drukte zelf de knoppen in waarmee de capsule zich vulde met stikstof. Na haar dood arresteerde de politie een onbekend aantal mensen. Nitschke verbleef in Duitsland, en volgde het stervensproces in de Sarco via hartslag- en zuurstofmeters en een camera.
De Sarco is – voorlopig – het slotstuk van een queeste die Nitschke een kleine dertig jaar geleden begon naar een middel waarmee mensen die niet meer verder willen leven er een einde aan kunnen maken. Zijn eerste ‘zelfdodingsapparaat’ bedacht de Australiër in 1996.
Deze Deliverance Machine was een installatie waarmee een patiënt zelf de injectie bediende die een dodelijke stof in het lichaam spoot. Onderdeel van de machinerie was een computer die op een scherm de patiënt drie vragen stelde die met ‘ja’ moesten worden beantwoord, om vast te stellen dat iemand bij het volle bewustzijn voor de dood koos.
Vier patiënten gebruikten de Deliverance Machine om een einde aan hun lijden te maken. Daarmee werd Nitschke de eerste arts ter wereld die mensen legaal hielp hun leven te beëindigen. Een jaar later maakte het Australische parlement met een nieuwe wet een einde aan het recht op euthanasie.
Nitschke zou nog een aantal van dit soort installaties bedenken, zoals de Exit Machine uit 2008, die is samengesteld uit de gascilinder met stikstof, een plastic zak en plakband. Omdat stikstofcilinders niet aan particulieren werden verkocht, zette hij een bierbrouwerij op, Mad Dog Brewing, waarmee hij de tanks kon importeren en kon leveren aan mensen met een doodswens.
Naast de ontwikkeling van ‘zelfdodingsmachines’ richtte Nitschke zijn pijlen ook op de politiek. Hij zette in 1997, het jaar dat in Australië het recht op euthanasie voor terminaal zieken sneuvelde, de beweging Exit International op. Deze stichting zonder winstoogmerk pleit sindsdien wereldwijd voor het recht op een waardig einde en vrijwaring van vervolging voor mensen die een ander daarbij helpen.
In 2006 haalde Exit International wereldwijd het nieuws door de publicatie van The Peacefull Pill Handbook, een handleiding voor mensen die een einde aan hun leven willen maken. Het werd geschreven door Nitschke en zijn vrouw, de Australische jurist Fiona Stewart (58). Het boek verscheen eerst in de VS. In 2011 verscheen er een Duitse editie, in 2015 een Franse en weer drie jaar later een Italiaanse uitgave.
In Australië mag het boek niet worden verkocht, maar in de VS wel. Amazon geeft op de pagina waarop het boek kan worden besteld het telefoonnummer van een hulplijn waar mensen met zelfmoordneigingen raad kunnen vragen.
In Nieuw-Zeeland werd het boek ook eerst in de ban gedaan, maar mag een bewerkte uitvoering worden verkocht, mits het is verzegeld en voorzien van een sticker die de status aangeeft die de censuur eraan heeft gegeven: die van een ‘laakbare publicatie’.
Sinds 2016 wonen Nitschke en Stewart in Haarlem. Ze kozen voor een verblijf in Nederland vanwege de liberale euthanasiewetgeving hier.
Die ligt onder vuur, constateert de Australiër in een vraaggesprek vorig jaar met de Volkskrant, en niet alleen vanwege de veroordelingen van aanbieders van het zelfdodingspoeder Middel X. ‘De discussie over een Voltooid Leven-wet (stervenshulp voor ouderen die vinden dat hun leven voltooid is, red.) ligt al jaren stil. Heel teleurstellend. De politiek gaat dit enorme probleem liever uit de weg, omdat het zo ingewikkeld is.’
Dat gebeurt elders ook. Zoals in de VS, waar Kenneth Smith in januari, kort nadat hij het beroep tegen zijn doodsvonnis had verloren, ter dood werd gebracht. De rechter schoof de bedenkingen die Nitschke had ingebracht opzij. Hij vreesde dat het mondmasker dat zou worden gebruikt zou lekken en de doodsstrijd zou verlengen.
Journalisten die de ‘experimentele’ executie mochten bijwonen, beschreven hoe Smiths lichaam minutenlang kronkelde en hij tien minuten zichtbaar naar adem bleef happen. De gevangenisdirectie wilde na afloop niet vertellen wanneer precies Smith het stikstof via een mondmasker kreeg toegediend, en wanneer de hartslagsensor geen klopsignalen meer opving. Nitschke had er al voor gewaarschuwd: ‘een grimmige, verschrikkelijke en macabere doodsstrijd’.
3 X PHILIP NITSCHKE
In een interview dat de Volkskrant vorig jaar met hem had zegt Nitschke dat hij zelf nooit dodelijke middelen verstrekt. ‘Je kunt niet verwachten dat andere mensen je wel even zullen doden. Neem de keuze voor een injectie of een drankje bij euthanasie in Nederland. Steeds meer mensen kiezen voor de injectie. Ik denk dat ze het fijn vinden dat de dokter het doet. Alsof hij zijn goedkeuring geeft. Ik ben voorstander van dat drankje.’
‘Er is eigenlijk maar één middel dat het allerbeste is, en dat is pentobarbital. Het is het beste ter wereld: alle mensen die ik het heb zien nemen, vielen binnen een paar minuten in slaap. Maar het probleem is: het is nagenoeg niet meer te krijgen. Dat maakt het tamelijk nutteloos.’
‘Ik wil niet weten waarom mensen dood willen. Het kan me niet schelen. Ik heb mensen gesproken die stomme redenen hadden. Maar als jij dood wilt, en je bent bij je volle verstand en je wilt het zelf doen, dan is het niet aan mij om te beoordelen of jij daar misschien een stomme reden voor hebt. Het is jóúw reden.’
Praten over zelfdoding kan bij 113 Zelfmoordpreventie. Bel 0800-0113 of 113. U kunt ook chatten op www.113.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant