Burgers krijgen officieel het recht om zich te vergissen in contacten met de overheid. De belangrijkste boodschap aan de ambtenarij: blijf zelf nadenken.
Er zijn later nog diepgravender rapporten geschreven over de toeslagenaffaire, maar voor wie snel wil doordringen tot de kern is het allereerste verslag, uit 2019 van de commissie Donner, nog altijd zeer bruikbaar. Daarin stond de zerotolerance-aanpak centraal die het losgeslagen fraudebestrijdingsteam CAF jarenlang op ouders losliet.
Donner liet er weinig van heel. ‘De aanpak was vooral gericht op het ontdekken van tekortkomingen – ook de geringste – om de aanspraak op kinderopvangtoeslag deels of in zijn geheel te laten vervallen. Ouders kregen geen duidelijke informatie over wat er van hen werd verwacht, zij kregen geen kans onregelmatigheden te herstellen, zodat zij nauwelijks aan deze aanpak konden ontsnappen. Iedere ouder werd negatief en vooringenomen behandeld.’
Berucht werd het voorbeeld van de ‘80-20-benadering’ die de dienst hanteerde. De ambtenaren gingen ervan uit dat hun aanpak in 80 procent van de gevallen terecht was. De onterechte benadering van de overige 20 procent viel onder nevenschade. Een toonaangevende jurist op de afdeling ‘Beroep’ haalde het nieuws met wat hij in zijn pen had gegraveerd om zichzelf geen spoortje van aarzeling toe te staan: ‘Bij twijfel, altijd afwijzen.’
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Vooropgesteld: geen Kamerlid of minister heeft verordonneerd dat het zo moest. Wel werd op het Binnenhof aan het begin van het vorige decennium de toon gezet die door overijverige ambtenaren makkelijk verkeerd kon worden geïnterpreteerd. Met de Fraudewet van 2012 wilde VVD-minister Kamp een duidelijk signaal afgeven: wie een beroep doet op de sociale zekerheid, maar zijn zaakjes niet op orde heeft, wordt daarop hard afgerekend. En voor de goede orde: de wet werd met 103 van de 150 stemmen aangenomen door de Tweede Kamer. Alleen PvdA, SP en Partij voor de Dieren stemden tegen. De tijdgeest was er kennelijk naar.
De gedupeerde ouders hebben er weinig meer aan, maar als de toeslagenaffaire iets goeds heeft voortgebracht, is het toch het besef dat een overheid zich niet op die manier tot gewone burgers dient te verhouden. Het uitgangspunt kan best zijn dat fraude met belastingen en de sociale zekerheid bestreden wordt, maar wantrouwen moet niet de norm zijn in de benadering van mensen – zeker niet als ze tegenover een overheid staan die de regelingen zo complex heeft gemaakt dat een foutje in een klein hoekje zit.
Met zijn introductie van het ‘recht op een vergissing’ beoogt minister Van Hijum van Sociale Zaken nu bovenal een knop om te zetten bij de mensen achter al die bureaus waar de uitkeringen, toeslagen en aangiften van mensen worden beoordeeld: ga niet meteen uit van kwade opzet. En vooral ook: blijf zelf nadenken.
Waarschuwingen zijn vaak effectiever dan boetes. Een fout kan een teken zijn dat mensen hulp moeten krijgen in plaats van een sanctie. En zelfs áls een boete gerechtvaardigd is, kunnen er redenen zijn om ’m niet te geven, omdat mensen daardoor slechts dieper in de problemen raken.
Voor een overheid die nieuwe beschamende ongelukken wil voorkomen, is het voordeel van de twijfel het enige werkbare uitgangspunt.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant