Europees voetbal is verlangen naar onvergetelijke avonden. De historie van AZ zit er vol mee: van de Uefa Cupfinale tegen Ipswich tot de 100ste thuiswedstrijd, woensdag tegen IF Elfsborg.
Europees voetbal is magisch of tragisch en alles daartussen. ‘Ik zal nooit die doodse stilte in het stadion vergeten’, aldus voormalig middenvelder van AZ Barry van Galen, over die ene tel waarin totale euforie veranderde in intense treurnis.
Het gebeurde op 5 mei 2005, in de halve finale van de Uefa Cup. AZ ging naar de finale, dat kon toch niet anders? De Alkmaarderhout (De Hout in de volksmond) vierde al massaal feest, totdat Miguel Garcia een allerlaatste Portugese hoekschop bij de eerste paal in het doel kopte; AZ won met 3-2, maar was over twee duels uitgeschakeld door Sporting Portugal. Alkmaar huilde.
Over de auteur
Willem Vissers is voetbalverslaggever voor de Volkskrant.
Het was hoe dan ook een onvergetelijke avond, in de stromende regen. Het rijke Europese leven van Alkmaar Zaanstreek bereikte woensdag de mijlpaal van 100 thuisduels, met de eerste wedstrijd in de Europa League tegen IF Elfsborg uit Zweden.
AZ is trots op zijn verleden. Gevoetbald tegen Barcelona, Manchester United, Arsenal, Liverpool en talloze andere clubs van naam. Gewonnen van grote clubs, sinds het Europese debuut in 1977 met een 11-1 tegen Red Boys Differdange uit Luxemburg. Een reeks van 32 ongeslagen thuisduels op rij, ergens onderweg. Vrijwel elk seizoen van de partij in Europa; in achttien van de laatste twintig seizoenen. Clubs met vergelijkbare ambities kunnen slechts afgunstig zijn.
‘Zelf top zijn en geen foutjes maken’, zegt aanvoerder Jordy Clasie over het recept voor succes. Daarbij probeert AZ tevens de eer van Nederland hoog te houden, na de afstraffingen van vorige week bij de ouverture van PSV en Feyenoord in de Champions League.
AZ speelt een niveau lager, in de Europa League, net als FC Twente, dat woensdag bij Manchester - United voetbalt (zie Volkskrant.nl), en Ajax dat donderdag Besiktas ontvangt. AZ heeft op papier de grootste kans op een zege in de openingsweek van het toernooi.
Of AZ werkelijk de brenger van goed nieuws is? Clasie: ‘Laten we het hopen. In Europa zijn er altijd lastige wedstrijden. De ene week zal het meevallen, de andere keer kun je een pak op de broek krijgen. Dat hebben we vorige week kunnen zien. Maar ik heb er vertrouwen in dat we gezamenlijk genoeg punten kunnen halen met de Nederlandse clubs.’
AZ is sterk momenteel en ongeslagen in de nationale competitie. Ook trainer Maarten Martens is benieuwd hoe de club de stijl van intensief, dynamisch spel kan uitsmeren over een ritme van twee duels in de week. AZ is bekend met dat drukke schema van eredivisie, gecombineerd met duels op gemiddeld hoger niveau in Europa, dankzij de louterende reis door de jaren heen, met als laatste wapenfeit de bereikte halve finale in de Conference League van twee seizoenen geleden, verloren van West Ham United.
Het hoogtepunt in de historie was de finale in de Uefa Cup in 1981. Ja, het verdriet is weg, maar toenmalig aanvoerder Hugo Hovenkamp denkt nog geregeld aan de nederlaag over twee duels tegen Ipswich Town. ‘Ik heb het er wel eens over, maar de afloop van het verhaal blijft steeds hetzelfde.’
Geregeld krijgt hij nog vragen over de finale en dan doet het telkens eventjes pijn. Ook omdat het ging zoals het misschien niet had mogen gaan. AZ was te veel in feeststemming om de eerste van toen nog twee finales te spelen.
Terwijl de KNVB nu vrije weekeinden inroostert als clubs een belangrijk Europees duel spelen, was daarvan destijds geen sprake. Feyenoord-uit werd zelfs niet verplaatst naar zaterdag, hetgeen AZ had gevraagd, maar gewoon afgewerkt op zondagmiddag. Uitslag in de Kuip: 1-5.
AZ was voor het eerst in de historie kampioen. Een euforisch feest brak los, gelardeerd met meer dan twee biertjes. ‘Zet daar maar twee nullen achter’, aldus Hovenkamp met gevoel voor overdrijving. ‘Het was een geweldig feest, in café Het Gulden Vlies. Maar ja, we waren niet vooruit te branden, tijdens de eerste training in Engeland. We kregen met 3-0 op de kloten.’
De tweede wedstrijd was in het Olympisch Stadion. Hovenkamp: ‘We wilden zelf gewoon in De Hout spelen, maar het bestuur dacht meer kaarten te verkopen in Amsterdam. Er zaten 17 duizend man, die hadden ook wel in De Hout gepast. Dan was het overvol geweest. In Amsterdam was het half leeg.
‘Onze trainer Georg Kessler kende de Duitse scheidsrechter goed, had hij tegen ons gezegd, maar bij 4-2 kregen we geen penalty voor een handsbal. Stel dat het 5-2 was geworden, dan hadden we nog twintig minuten gehad voor een beslissende goal.’
AZ was rijk in de tijd, won de landstitel, bekers en bijna dus de Europa Cup. Na de bloeiperiode onder de financiers, de broers Molenaar, viel de club ver terug, totdat zich een andere eigenaar met geld aandiende. Met Dirk Scheringa werd AZ opnieuw kampioen, en mocht de club opnieuw Europa in, na een onderbreking van 22 jaar. Met Scheringa beleefde AZ eveneens geweldige seizoenen, 2004-2005 bijvoorbeeld, met Co Adriaanse als trainer en de tragische uitschakeling tegen Sporting in de halve finale.
Van Galen beschrijft de avonturen als geweldig. Fantastische wedstrijden, ook door het mega-aanvallende, overrompelende voetbal onder Adriaanse. Op beelden na afloop is de onbedaarlijk huilende Van Galen te zien, die toen 35 jaar was en het einde van zijn loopbaan zag naderen. ‘Ik zag daar mijn laatste kans op het spelen van een finale vervliegen. Maar dat is voetbal, dat hoort erbij. Hoe vaak gebeurt er niet iets bijzonders in de laatste minuut? Je moet alleen zorgen dat het jezelf niet overkomt.’
Het waren heerlijke tijden. Hij weet nog dat Co Adriaanse de spelers kort voor de wedstrijd bij PAOK in Saloniki naar het zwembad liet gaan. ‘Co wilde geen druk op onze schouders. Weinig spelers hadden Europese ervaring. En telkens probeerden we die ongeslagen reeks in thuisduels uit te breiden.’
AZ won in 2009 zelfs de landstitel, de tweede in de historie, met Louis van Gaal als trainer. De huidige trainer Maarten Martens was destijds middenvelder, tevens het brein van de ploeg. Hij herinnert zich schitterende duels in Europa, waarbij dat ene jaar in de Champions League (2009-2010) vrij apart was, omdat AZ bijna failliet was na de ondergang van Scheringa en zijn bank.
Martens, puttend uit zijn geheugen: 'Fenerbahçe-uit, 3-3, in de Uefa Cup, met daarna 2-2 thuis, waarbij we bij rust met 0-2 achterstonden. In beide wedstrijden zat een ongelooflijke sfeer in het stadion. Die springt er voor mij heel erg uit. Ja, veel mensen beginnen over de Champions League, over Arsenal-uit bijvoorbeeld. Maar als je van het veld wordt geblazen met 4-1, denk ik daar liever niet aan terug. Nee, dan liever de historische avonden. Newcastle-thuis, die we van 4-2 in de uitwedstrijd omdraaiden, en door een 2-0 doorgingen.’
In seizoen 2022-2023 behaalde AZ voor het laatst bijna de finale, door de halve eindstrijd van de Conference League te verliezen van West Ham United, na onvergetelijke zeges op onder meer Lazio en Anderlecht, het laatste duel na strafschoppen.
Aanvoerder Clasie: ‘Anderlecht-thuis. Heel veel mensen hadden ons al afgeschreven na de kansloos verloren uitwedstrijd. Dramatisch gespeeld. Geen schim van onszelf. Hoe we het hier omdraaiden, dat was genieten. Na tien of twaalf minuten stond het al 2-0. We hadden met 4-0 of 5-0 moeten winnen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant