Voor generaties Russen is Vladimir Pozner een begrip. De 90-jarige tv-nestor keert binnenkort terug op de buis, maar of hij ditmaal het achterste van zijn tong laat zien?
Met zijn 90 jaar draagt hij met recht de officieuze titel van patriarch of nestor van de Russische televisie, al was het alleen maar omdat geen van zijn actieve collega’s ooit die respectabele leeftijd heeft bereikt. Vladimir Pozner is al sinds de jaren zeventig voor generaties Russen een begrip, eerst als eloquent propagandist van het Sovjetregime, later bovenal als interviewer. Maar ook een man met een omstreden reputatie, die in Rusland vrijwel niemand onberoerd laat. Dit najaar keert hij na een afwezigheid van meer dan twee jaar terug met een nieuw programma.
Eerder dit jaar trad Pozner voor een overwegend Russisch publiek op in een uitverkocht Theater Amsterdam, een bezoek dat in Nederland de nodige wenkbrauwen deed fronsen en leidde tot Kamervragen. Het optreden, samen met televisiecollega Ivan Oergant, was onderdeel van een buitenlandse tournee die begon in Dubai, waarin het tweetal herinneringen ophaalde aan hun televisiewerk. Pozner zei recentelijk ‘verbaasd’ te zijn over het ‘enorme succes’ en de ‘staande ovaties’.
Over de auteur
Geert Groot Koerkamp is correspondent Rusland voor de Volkskrant. Hij woont in Moskou.
Pozner bezit zowel een Russisch, Amerikaans als Frans paspoort. Hij werd in 1934 in Parijs geboren als zoon van een Franse moeder en een Joods-Russische vader, die in 1922 was gevlucht voor de bolsjewieken. Aanvankelijk droeg hij de achternaam van zijn moeder, die hem al snel na zijn geboorte meenam naar de Verenigde Staten. Na vijf jaar keerde het gezin kortstondig terug naar Frankrijk. Na de oorlog verhuisden ze naar Oost-Duitsland en in 1952 naar Moskou, waar Pozner in 1961 ging werken voor de radio.
Als vloeiend Engelssprekende commentator verscheen Pozner vanaf de jaren zeventig veelvuldig op de Amerikaanse televisie als pleitbezorger voor de Sovjetpolitiek. ‘Ik kreeg er goed voor betaald’, zei hij onlangs in een zeldzaam interview met de Russische tak van Forbes. ‘Ik was erg succesvol als propagandist. Ik richtte me op Amerika. Ik leek niet op een Rus zoals ze zich die daar voorstelden; ik sprak Engels als een Amerikaan, ik redeneerde als een Amerikaan, dus ik kon hun mijn gedachten overbrengen zoals zij dat gewend waren.’ Dat maakte hem in de VS tot een gewilde spreker. ‘Ik was een echte hit.’
Pozner blijft herhalen dat hij berouw heeft over zijn rol als propagandist. ‘Ik heb er spijt van, het is een zonde die ik met me meeneem in het graf, want ik kan hem niet afkopen’, aldus Pozner in zijn Forbes-interview. ‘Ik heb mezelf gezworen dat ik nooit nog ergens propaganda zou bedrijven. Nooit.’
Maar daarover zijn de meningen verdeeld. De laatste uitzending van zijn interviewprogramma vond plaats op 21 februari 2022, drie dagen voor Russische troepen Oekraïne binnentrokken. Niet omdat hij zich op enige wijze heeft uitgesproken tegen de inval – hij houdt zich steeds angstvallig op de vlakte – maar omdat de zender, het Eerste Kanaal, volgens hem ruimte moest maken voor ‘informatieve programma’s’.
In de praktijk betekende dat dat de Russische televisiekijkers van de vroege ochtend tot de late avond staatspropaganda over zich kregen uitgestort, via nieuwsuitzendingen en urenlange talkshows. Presentator van een van die shows is Artjom Sjejnin, jarenlang Pozners rechterhand als producer van zijn programma.
Pozner zelf laat nooit het achterste van zijn tong zien, ook niet over de Russische inval. Zijn collega en vriend Oergant gebruikte meteen daarna op sociale media een zwart kwadraat als avatar met de woorden ‘angst en pijn’ en ‘nee tegen de oorlog’ en deed er verder het zwijgen toe. De kans dat Oergant nog terugkeert op de Russische televisie lijkt minimaal. Ook voor hem was de laatste uitzending van zijn show op 21 februari 2022.
Pozners comeback is intussen wel aangekondigd. Dat zal niet zijn als interviewer, maar met een televisieserie die hij maakte over Turkije. Vragen over de oorlog gaat hij waar mogelijk uit de weg, net als over de toenemende repressie tegen journalisten in Rusland. ‘Volgende vraag’, zei hij toen Forbes-journalist Anton Zjelnov hem vroeg of journalistiek in Rusland nog wel bestaat. Hij had vooraf ook bedongen dat de actualiteit in Rusland en Oekraïne tijdens dat interview onbesproken blijft.
De interviewer drong niettemin aan met een vraag over angst als middel om de bevolking te manipuleren, iets waar Pozner eerder tussen neus en lippen deur weleens iets over heeft gezegd. ‘Ik moet u eraan herinneren, Sir, dat we hebben afgesproken bepaalde issues niet aan te snijden’, repliceerde Pozner met een glimlach. ‘Maar laat ik het zo zeggen: vroeger was het veel angstiger.’
Toch lukt het Pozner lang niet altijd de kiezen op elkaar te houden. In verschillende eerdere interviews betoogt Pozner dat de Russische inval een direct gevolg was van de Navo-uitbreiding. Hij citeert met instemming de Amerikaanse Ruslandspecialist George Kennan, die ooit waarschuwde dat die beoogde uitbreiding ‘een catastrofale vergissing’ was.
‘Poetin is niet gek’, zei Pozner vorig jaar in een geruchtmakend gesprek met videojournalist Joeri Doed. ‘Stel je voor dat er presidentsverkiezingen zijn in Mexico en dat daar een anti-Amerikaanse kandidaat wint, en dat die president enkele Russische divisies uitnodigt om de Mexicaanse grens te verdedigen. Denkt u dat de Verenigde Staten dat zouden accepteren?’
Pozner noemt zichzelf ‘geen aanhanger van Poetin’, maar prijst hem omdat hij Rusland weer ‘op de kaart heeft gezet’. Poetins woordvoerder Dmitri Peskov noemde Pozner onlangs ‘een patriot’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant