Al ruim een eeuw zijn er plannen voor een snellere treinverbinding tussen de Randstad en Noord-Nederland. Maar steeds weigert Den Haag geld beschikbaar te stellen: eerst ging het om miljoenen, nu om miljarden.
‘En altijd vragen ze maar weer om cijfers’, verzuchtte de geïrriteerde Groningse gedeputeerde die naar Den Haag was gekomen voor een vergadering van de commissie Verkeer in de Tweede Kamer. De ontwikkeling van het Noorden? ‘Die hebben zij in de hand. Wij niet.’
Het onderhoud had zich vorige week kunnen afspelen, maar dateert in werkelijkheid uit 1972. De snelle spoorverbinding tussen Noord-Nederland en ‘het Westen’ ging toen nog als Zuiderzeelijn door het leven.
Over de auteur
Jurre van den Berg is regioverslaggever van de Volkskrant in Noord-Nederland.
In een schets van ingenieur Cornelis Lely zou er een trein rijden over de Afsluitdijk. Die werd in 1932 geschikt voor dubbelspoor opgeleverd. Maar in de crisisjaren was de benodigde 14 miljoen gulden onbespreekbaar. In 1950 schoot de NS ‘de Zuiderzeespoorweg’ definitief af.
Met de inpoldering van Flevoland ontstond de mogelijkheid van een nieuw tracé, via Lelystad en Emmeloord naar Lemmer. In 1969 verenigde ondernemers zich in de Stichting Zuiderzeelijn. Het gemeentebestuur van Groningen was zo enthousiast dat het een jaarlijkse bijdrage van 100 gulden beloofde.
Ook toen waren er al sceptici. ‘Het is ergens een utopie te geloven dat dit op de een of andere wijze een haalbare kaart zou zijn’, zei baron Willem E. van Knobelsdorff, burgemeester van Smallingerland, in 1971.
‘NS: Zuiderzeelijn komt’, opende het Nieuwsblad van het Noorden op 10 september 1971. De kop overstemde de disclaimer in de tekst van het artikel: ‘De uiteindelijke beslissing tot de aanleg van deze voor het Noorden belangrijke spoorverbinding ligt bij de rijksoverheid.’
De beslissing werd nooit genomen. In 1986 schoof premier Ruud Lubbers het plan op de lange baan. ‘In het verkeers- en vervoerbeleid wordt de komende jaren voorrang gegeven aan de Randstad en aan de verbindingen met het achterland’, noteerde NRC Handelsblad.
De herrijzenis van de Zuiderzeelijn kwam in 1997, toen een commissie onder leiding van oud-minister van Economische Zaken Langman zich boog over de vraag hoe het Noorden iets kon terugzien van de opgepompte gasmiljarden. De techniek ging met de tijd mee: een magneetzweefbaan moest het worden. Voormalig astronaut Wubbo Ockels zag het helemaal zitten in een superbus.
Toch werd in 2007 de Zuiderzeelijn voor een derde keer definitief afgeblazen. Het tij zat weer eens niet mee. De aanleg van de HSL en de Betuwelijn waren net geëindigd in een financieel debacle. De benodigde 9 miljard euro was niet te vinden.
Groningen kreeg ter compensatie ongeveer 2 miljard euro om de infrastructuur in het Noorden te verbeteren. Onder andere de recentelijk, na jaren vertraging, opgeleverde nieuwe ringweg rond de stad Groningen werd ermee bekostigd. Het leverde de provincie en de aannemer een enorme financiële strop op.
De droom vervloog nooit. In het Deltaplan Noord-Nederland (2022) klonk een echo van de Nota Noorden des Lands (1972). Andere tijden, dezelfde wens mee te gaan in de vaart der volkeren. Om het imago van een eeuwige flop af te schudden, was de Zuiderzeelijn inmiddels omgedoopt tot ‘Lelylijn’.
Nadat het kabinet Rutte-4 in het regeerakkoord steun uitsprak voor de spoorlijn, ging de vlag al bijna uit. Totdat het oog viel op de financiële reservering in de bijlage: 3 miljard. Ook met de raming die toen rondging, 8 à 9 miljard, bij lange na niet voldoende.
Maar onder het nieuwe politieke gesternte leek ‘de Regio’ in Den Haag geliefder dan ooit. In Groningen werd de Lelylijn bovendien in een adem genoemd met de in te lossen ‘ereschuld’ vanwege een halve eeuw aardbevingsleed.
Dat was retoriek. Onder de streep blijkt de hogesnelheidslijn naar Noord-Nederland vooral weer een kwestie van miljarden die moeilijk te vinden zijn.
Dat het plan voor een snellere spoorverbinding steeds weer terugkomt is zo gek niet, zegt de huidige Groningse gedeputeerde Johan Hamster. ‘Het noordelijke spoornetwerk is sinds 1867 nauwelijks veranderd.’
Ook hij erkent dat 14 miljard gigantisch veel geld is. Maar, redeneert Hamster: ‘Hoe langer we wachten, hoe groter het bedrag wordt.’ In de jaren 60 zou de Zuiderzeelijn naar schatting 320 miljoen gulden kosten. ‘Hadden we hem toen maar aangelegd.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant