In Zwitserland is maandag een 64-jarige vrouw voor het eerst overleden in een speciaal ontworpen ‘zelfdodingscapsule’ met stikstofgas. Deze zogenoemde Sarco biedt volgens zijn makers een ‘snelle, vredige en betrouwbare dood’ zonder hulp van een arts of medicatie.
De vrouw, een Amerikaanse die speciaal hiervoor naar Zwitserland was gereisd, zette het stervensproces liggend in de capsule – een cabine ter grootte van een doodskist – zelf in gang met een druk op de knop. Daarna stroomde de Sarco vol met stikstofgas en daalde het zuurstofgehalte binnen een minuut tot bijna nul. Stikstofgas is niet giftig.
De vrouw raakte door zuurstofgebrek – ook wel hypoxie genoemd – buiten bewustzijn en overleed, zo laat de begeleidende organisatie weten. De dood van de vrouw werd bevestigd door arts Philip Nitschke, bedenker van de capsule en een internationaal bekende voorvechter van het recht op zelfbeschikking.
De politie van het Zwitserse Schaffhausen, het kanton waarin de zelfdoding plaatsvond, pakte maandag een Volkskrant-fotograaf op die de zaak van dichtbij volgde en foto’s wilde maken. De krant kon urenlang geen contact meer krijgen met de fotograaf. Maandagavond laat bevestigde de politie in Schaffhausen dat de fotograaf op het politiebureau werd vastgehouden. Mogelijk is de fotograaf aangehouden, maar de politie wilde geen enkele nadere uitleg geven.
De politie pakte mogelijk ook directeur Florian Willet op van de Zwitserse organisatie The Last Resort die aanwezig was bij de zelfdoding. De Zwitserse politie wilde dinsdagochtend geen commentaar geven en bevestigde alleen dat de politie de dag ervoor een ‘operatie’ had uitgevoerd in de buurt van Schaffhausen.
De zelfdodingscapsule werd ontwikkeld en gebouwd in Nederland. Bedenker Nitschke (77), een Australische arts en natuurkundige die al tien jaar in Nederland woont, werkte twaalf jaar lang aan de ontwikkeling van de capsule. Hij is de oprichter van Exit International, een dertigduizend leden tellende organisatie die strijdt voor het recht van mensen om vredig in eigen regie te kunnen sterven.
Wereldwijd zoeken mensen al jaren naar de beste middelen hiervoor. Dit is moeilijk, omdat ‘humane’ dodelijke middelen vaak illegaal zijn. Het overlijden van de vrouw is volgens Nitschke een belangrijke stap voor organisaties die strijden voor zelfbeschikking.
Nitschke testte zijn capsule van tevoren meerdere malen. Zo ging hij in aanwezigheid van de Volkskrant, die de zaak volgt, dit voorjaar vijf minuten lang met een zuurstofmasker op zijn gezicht in de capsule liggen, terwijl deze vol stroomde met stikstof.
Volgens Nitschke is zijn vinding een elegantere variant op mensen die zichzelf doden met behulp van gas en een zak over hun hoofd. Hij stelt dat het overlijden in de Sarco lijkt op de dood die volgt als de cabinedruk wegvalt in een vliegtuig en passagiers zonder zuurstof komen te zitten.
‘Van mensen die dat overleefd hebben, weten we dat het niet voelt als stikken’, zegt hij tegen de Volkskrant. ‘Mensen blijven gewoon doorademen. Na een halve minuut beginnen ze zich gedesoriënteerd te voelen. Ze hebben niet echt in de gaten wat er met hen gebeurt. Sommigen ervaren milde euforie. Daarna zakken ze gewoon weg.’
De 64-jarige vrouw stierf maandagmiddag naar schatting om 16.01 uur in de Sarco. Dit gebeurde in het bijzijn van jurist Florian Willet, de directeur van The Last Resort, een Zwitserse organisatie die het proces begeleidde. Hij was als enige ter plekke aanwezig bij haar dood.
The Last Resort werd in juli 2023 speciaal voor de Sarco opgericht in Zwitserland en stelt dat ‘een goede dood een fundamenteel mensenrecht is’. Zwitserland werd als basis gekozen omdat dit een van de weinige landen ter wereld is waar hulp bij zelfdoding onder bepaalde voorwaarden is toegestaan. In Nederland is dit strafbaar.
Nitschke, die technisch adviseur is van The Last Resort, volgde het proces op afstand vanuit Duitsland, via zuurstof- en hartslagmeters en een camera in de Sarco. Het stervensproces van de vrouw verliep ‘goed’, zegt hij. ‘Zodra ze in de Sarco ging liggen, drukte ze vrijwel meteen de knop in. Ze wilde echt sterven. Ze zei niets meer. Het zag er precies uit zoals we verwachtten dat het eruit zou zien. Mijn inschatting is dat ze binnen twee minuten het bewustzijn verloor en dat ze na vijf minuten is overleden. We zagen plotselinge, kleine samentrekkingen en bewegingen van de spieren in haar armen, maar waarschijnlijk was ze toen al bewusteloos.’
De Sarco was buiten opgesteld op een afgelegen plek in het kanton Schaffhausen in Zwitserland, vlakbij de Duitse grens. Via een venster had de vrouw tijdens haar laatste momenten uitzicht op de natuur, de bomen en de lucht. Na haar dood informeerde The Last Resort de Zwitserse politie.
De Zwitserse overheid sprak zich tot voor kort niet uit over de vraag of de Sarco legaal is. Toezichthouder Swissmedic liet slechts weten dat de Sarco geen medisch apparaat is en dat daarom geen vergunning is vereist. Stikstof, een gas dat gewoon in de lucht zit, staat bovendien niet geregistreerd als medicijn.
Maar maandag stelde de Zwitserse minister van Binnenlandse Zaken Elisabeth Baume-Schneider tijdens het vragenuur ineens dat de Sarco volgens haar niet zou voldoen aan de eisen van de productveiligheid en dat de stikstof niet zou worden gebruikt volgens de regels van de chemicaliënwet.
De Amerikaanse vrouw die in de Sarco overleed legde voor haar dood onder meer een mondelinge verklaring af aan advocaat Fiona Stewart, een van de directeuren van The Last Resort. Stewart is tevens Nitschke’s vrouw. De verklaring van de vrouw is, met haar toestemming, beluisterd door de Volkskrant. Daarin stelt ze onder meer dat het haar eigen wens is om te overlijden.
Op de opname, die iets meer dan vier minuten duurt, vertelt ze dat ze al ‘minstens twee jaar’ een stervenswens heeft, sinds ze werd gediagnosticeerd met een zeer ernstige ziekte die gepaard gaat met hevige pijn. Volgens haar zijn haar twee zonen het er ‘volledig mee eens’ dat dit haar beslissing is. ‘Ze staan honderd procent achter me.’ Stewart zegt dat beide zoons dit ook via schriftelijke verklaringen hebben bevestigd aan The Last Resort. De zoons waren niet aanwezig in Zwitserland.
‘Bij haar aanmelding zei ze dat ze zo snel mogelijk wilde overlijden’, zegt Stewart. De Amerikaanse vrouw is onderzocht door een psychiater, die haar wilsbekwaam achtte, aldusStewart. Volgens haar had ze geen psychiatrisch verleden.
Het handelen van Nitschke riep in het verleden al vaker controverse op. Zo veroorzaakte hij in 2006 wereldwijd opschudding met een boek waarin hij tientallen zelfdodingsmethoden gedetailleerd beschrijft: The Peaceful Pill Handbook. Media gaven hem de bijnaam ‘Dr Death’. Vanwege zijn activiteiten verhuisde hij tien jaar geleden naar Nederland omdat daar volgens hem het meest vooruitstrevende klimaat heerst op dit gebied.
Zijn vinding, de Sarco, kondigde hij in de Huffington Post ooit aan met de woorden: ‘Wat als we ons voor durven te stellen dat onze laatste dag op deze planeet ook onze meest opwindende zou zijn?’
‘De dag dat we sterven is een van de belangrijkste dagen van ons leven’, zegt Nitschke tegen de Volkskrant. ‘Zodra de dood onvermijdelijk wordt, waarom omarmen we hem dan niet? Je kunt met deze capsule overal sterven waar je wil: met uitzicht op de bergen, of op de oceaan. Behalve dit apparaat is er bijna niets nodig: geen injectie van een arts, geen illegale medicijnen die moeilijk te krijgen zijn. Dit demedicaliseert de dood.’
Zwitserland stelt als voorwaarden voor hulp bij zelfdoding onder meer dat de persoon met de stervenswens wilsbekwaam is, dat hij of zij de dodelijke handeling zelf in gang zet en dat mensen die helpen altruïstische motieven hebben. De vrouw betaalde voor de procedure volgens The Last Resort in de Sarco alleen de kosten voor de stikstof: 18 Zwitserse franc. ‘Het gebruik van de Sarco is kosteloos’, zegt Stewart. ‘Wij willen hier niets aan verdienen. ’ De vrouw moest wel bijkomende kosten, zoals haar crematie, betalen.
In Zwitserland zijn meerdere organisaties actief die mensen helpen bij hun sterven. Dit gebeurt met hulp van artsen en medicatie. Jaarlijks reizen honderden buitenlanders hiervoor af, en hun aantal groeit. Door critici wordt dit ‘zelfmoord-toerisme’ genoemd.
Buitenlanders betalen hiervoor zo’n tienduizend euro, inclusief de crematie. The Last Resort heeft scherpe kritiek op de hoogte van dit bedrag. ‘Er is geen moreel mandaat om tienduizend Zwitserse francs (ruim tienduizend euro, red.) of meer te vragen voor hulp bij een vredige en betrouwbare suïcide’, stellen ze op hun site.
De Sarco werd grotendeels met 3D-printers gemaakt. The Last Resort wil de capsule in de toekomst ook openstellen voor anderen. Ze hebben inmiddels een wachtlijst, zegt Stewart. Een van de voorwaarden zal zijn dat mensen ouder dan 50 jaar zijn. ‘Dit is in principe niet voor jonge mensen’, zegt Stewart. ‘We willen geen suïcide aanmoedigen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant