Komt Volodymyr Zelensky met een plan dat het einde van de oorlog dichterbij brengt en zijn Russische collega Vladimir Poetin dwingt tot onderhandelen? De verwachtingen bij het bezoek van de Oekraïense president aan de VS zijn hooggespannen.
De gespannen stilte voor een toespraak van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky is terug. In de afgelopen tweeënhalf jaar oorlog zijn westerse toehoorders gewend geraakt aan zijn roep om hulp in de strijd tegen verwoestend Russisch imperialisme. Maar deze week spitsen wereldleiders opnieuw hun oren.
Zelensky is in de Verenigde Staten om zijn overwinningsplan te ontvouwen aan de wereld. Hij presenteert het aan de Amerikaanse president Joe Biden en aan de twee kandidaten voor diens plek in het Witte Huis, Democraat Kamala Harris en Republikein Donald Trump. Ook spreekt Zelensky het Amerikaanse Congres en de Verenigde Naties toe.
En ditmaal weet niemand precies wat hij gaat zeggen.
Over de auteur
Tom Vennink is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over Rusland, Oekraïne, Belarus, de Kaukasus en Centraal-Azië. Eerder was hij correspondent in Moskou.
De verwachtingen zijn hooggespannen. Vlak voor zijn vertrek naar de VS zei Zelensky dat zijn plan ‘de weg vrijmaakt voor een betrouwbare vrede’. Het plan zal de Russische president Vladimir Poetin ‘dwingen tot nadenken over het beëindigen van de oorlog’, aldus Zelensky.
De details van het plan zijn nog onbekend, maar de grote lijnen heeft hij al wel vrijgegeven. Die suggereren dat Zelensky antwoord wil op een vraag die westerse regeringen de hele oorlog niet duidelijk hebben beantwoord: zijn jullie werkelijk bereid om Oekraïne naar de overwinning te helpen? Of is Oekraïne ‘niet laten verliezen’ voor jullie voldoende?
In interviews met Amerikaanse media heeft Zelensky gezegd dat zijn plan bedoeld is om Oekraïne ‘sterker te maken’. Sterkere militaire ondersteuning, krachtigere buitenlandse veiligheidsgaranties, economische steun. ‘Poetin is heel bang voor een succesvol Oekraïne’, zei Zelensky tegen CNN.
Zelensky’s plan is dus geen plan voor onderhandelingen met Rusland, in tegenstelling tot wat sommige westerse politici hoopten. JD Vance, de running mate van Trump, zei onlangs hoe eventuele onderhandelingen wat hem betreft kunnen eindigen: Oekraïne geeft gebied weg aan Rusland en belooft dat het land nooit lid wordt van de Navo of van andere westerse bondgenootschappen.
Dergelijke capitulatie is voor Oekraïners onbespreekbaar. Bovendien zou die de wereldorde op losse schroeven zetten, zo stelt Zelensky in een interview met tijdschrift The New Yorker. ‘Het zou impliceren dat degene die de controle over een gebied opeist – niet de rechtmatige eigenaar, maar degene die met een machinegeweer is binnengelopen – de baas is.’
Wel zegt Zelensky dat zijn overwinningsplan voorsorteert op vredesgesprekken met Rusland. ‘Maak Oekraïne sterk en je zult zien dat Poetin aan tafel gaat zitten om te onderhandelen’, aldus Zelensky bij CNN.
Daarmee slaat Zelensky een andere toon aan dan in zijn eerste jaren als opperbevelhebber in de oorlog. Toen zei hij dat de oorlog alleen kan eindigen met een totale Oekraïense overwinning, inclusief de bevrijding van al het Oekraïense grondgebied, en dus ook de Krim.
Zelensky lijkt te suggereren dat er nu iets meer ruimte is voor concessies, al legt hij zijn kaarten nog niet op tafel. Cruciaal voor hem is dat Oekraïnes onderhandelingspositie eerst aanzienlijk wordt versterkt. Poetin moet eerst beseffen dat hij deze oorlog niet kan winnen – en dat is nog niet het geval.
Sterkere militaire steun van bondgenoten is daarom een belangrijk onderdeel van Zelensky’s plan. Wapens komen de hele oorlog al te laat, stellen Oekraïners. En als ze uiteindelijk komen, zijn dat er hoogstens genoeg om de linies te stabiliseren in plaats van het Russische leger terug te dringen.
Pijnlijk voorbeeld is de beloofde luchtsteun. Westerse landen zeiden dit voorjaar vijf Patriot-systemen te leveren. Het is najaar en er is er nog niet één geleverd. In de tussentijd zijn grote delen van het Oekraïense energienet door Rusland vernietigd. Net als militaire bases en tal van civiele gebouwen, zoals een kinderziekenhuis in Kyiv en vorige week een verzorgingstehuis in Poltava.
Het is tijd voor een overtuigende inhaalslag, lijkt de boodschap van Zelensky’s overwinningsplan. Verscheidene media meldden maandag dat het plan een versnelde Oekraïense toetreding tot de Navo bevat, een stap die Oekraïne de veiligheidsgaranties zou opleveren die het zoekt en een territoriale concessie bespreekbaarder zou maken.
Ook in het plan staat dat Oekraïne zelf bepaalt hoe het geleverde wapens inzet in de verdediging tegen Rusland. Nu is Kyiv al maanden aan het lobbyen in Londen en Washington om toestemming te krijgen voor de inzet van langeafstandsraketten op Russisch grondgebied, zodat het bijvoorbeeld Russische bommenwerpers kan uitschakelen voordat die bommen op Oekraïne werpen. Biden zei zondag dat hij nog steeds geen beslissing heeft genomen.
Het lijkt eerder een moment voor aarzelingen, dan voor grote presidentiële beslissingen in de VS. De laatste fase van een verkiezingsrace is gewoonlijk niet het tijdstip voor een zittende president om knopen door te hakken. Dat verklaart waarom Zelensky de ongebruikelijke keuze heeft genomen om twee kandidaten van zijn plannen in te lichten.
Hij zal nu of binnenkort een antwoord willen van zijn toehoorders, inclusief van Europese regeringsleiders. Een ‘nee’ tegen het plan is ‘een verschrikkelijke gedachte’, zei Zelensky. ‘Dat zou betekenen dat we blijven zitten met een heel lange oorlog: een onmogelijke, uitputtende situatie waarin een enorm aantal mensen gedood zal worden.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant