Gaan de maatregelen van asielminister Faber ook met terugwerkende kracht gelden? Bezorgde asielzoekers en statushouders worden er moedeloos van, maar kunnen weinig anders dan afwachten.
Het is asielzoekers en statushouders niet ontgaan dat er een gure wind is opgestoken in het land waar ze een nieuw leven hopen op te bouwen. Dat het kabinet zo weinig mogelijk nieuwkomers wil, is duidelijk. Maar wat de voorgenomen maatregelen zullen betekenen voor de vluchtelingen die hier al zijn, is een raadsel.
Volgens de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) zijn op dit moment bijna 51 duizend asielzoekers in afwachting van hun asielbesluit. In november vorig jaar, de laatste peildatum, waren er bijna 106 duizend statushouders met een tijdelijke verblijfsvergunning. Er liggen daarnaast zo’n 57 duizend aanvragen voor gezinshereniging.
Over de auteur
Marjolein van de Water is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over asiel, migratie, religie en de multiculturele samenleving. Eerder was ze correspondent in Latijns-Amerika.
Minister Marjolein Faber van Asiel en Migratie wil de behandeling van asielaanvragen voor twee jaar opschorten. Ze gaat veel strengere eisen stellen aan gezinshereniging en naturalisatie, de termijn oprekken waarin statushouders kunnen worden teruggestuurd, en juridische bijstand en beroepsmogelijkheden voor asielzoekers inperken.
De vraag is of al deze maatregelen alleen gelden voor degenen die arriveren nadat de nieuwe regels van kracht zijn gegaan, of ook voor degenen die hier nu al zijn. Ook de IND kan die vraag niet beantwoorden: ‘Het is nog niet duidelijk hoe de aangekondigde maatregelen uitgewerkt worden’, aldus een woordvoerder.
Terwijl politici in Den Haag discussiëren over het al dan niet ondemocratische karakter van een noodwet, wordt stichting Vluchtelingenwerk overspoeld met vragen. ‘Het nieuws over de plannen gaat als een lopend vuurtje rond onder asielzoekers’, vertelt een woordvoerder. ‘Syrische statushouders vrezen dat ze teruggestuurd gaan worden. Mensen die nog in de procedure zitten, vragen zich af of ze straks hun gezin kunnen laten overkomen.’
Maar ook Vluchtelingenwerk kan geen duidelijkheid bieden. ‘We kunnen mensen alleen uitleggen dat het plannen zijn, en geen definitief beleid. We proberen ze op die manier te kalmeren.’
Sinds de nieuwe regering is aangetreden, ligt Diyaa Ghanem wakker. ‘Ik slaap nog maar twee uur per nacht’, zegt de 51-jarige Syriër. Tijdens het woelen vraagt hij zich af wat de plannen van het kabinet voor hem betekenen, en wordt hij verteerd door schuldgevoel. ‘Ik verlies de hoop dat ik mijn kinderen kan redden.’
In juni vorig jaar kreeg Ghanem een verblijfsvergunning, vijftien maanden nadat hij in Nederland was gearriveerd. Sindsdien wacht hij op het inwilligen van zijn asielaanvraag voor zijn vrouw en hun drie kinderen van 21, 19 en 7 jaar oud. ‘Het is onduidelijk wanneer de IND gaat besluiten.’Het Nederlands van Ghanem is inmiddels goed genoeg om het NOS-journaal te volgen. Het plan van minister Faber om de behandeling van asielaanvragen op te schorten, is hem dan ook niet ontgaan. ‘Maar gaat dat ook gelden voor aanvragen voor nareizigers?’, vraagt hij zich af. Ook het plan om Syrië veilig te verklaren en vluchtelingen terug te sturen, en het voornemen om nareizen van meerderjarige kinderen te verbieden, veroorzaken onophoudelijk gepieker.
Ghanem schiet vol als hij vertelt over zijn vrienden in Syrië die in de gevangenis zijn beland of spoorloos verdwenen omdat ze, net als hijzelf, maatschappijkritisch waren. ‘Als ze me terugsturen, wacht mij hetzelfde lot.’ Hij maakt zich ook zorgen over de veiligheid van zijn gezin. ‘Er zijn overal milities. Mijn kinderen gaan niet naar school vanwege het gevaar op ontvoering of verkrachting.’
In Noordwijk deelt Ghanem een woning met vier andere statushouders. ‘Pas als mijn gezin er is, kan ik een eigen woning krijgen.’ Hij begrijpt dat Nederlanders zich zorgen maken over de woningnood. ‘De lange wachtlijsten zijn inderdaad deels de schuld van asielzoekers’, zegt hij. ‘Maar het komt ook door politici. Die willen liever land voor boeren dan huizen bouwen.’ Hij grinnikt: ‘Asielzoekers geven geen melk.’
Ghanem ziet een groot contrast in Nederland. ‘Politici geven asielzoekers van allerlei problemen de schuld, gewone mensen zijn heel aardig.’ Dat merkte hij toen hij in Sneek als vrijwilliger in de bibliotheek werkte, nu hij in Noordwijk als vrijwilliger met bejaarden werkt, en toen hij de Nijmeegse Vierdaagse liep. ‘Ik voel me heel welkom.’
In Syrië was Ghanem assistent-radioloog en cardiovasculair laborant, hij is bezig zijn diploma’s hier erkend te krijgen. Zijn ogen lichten op als hij fantaseert over een baan in een Nederlands ziekenhuis, maar ademen verdriet als hij een tekening van zijn 7-jarige dochter laat zien. ‘Ik faal als vader’, zegt hij zacht. ‘Hoe kan ik ze ooit nog onder ogen komen als al dit wachten niks oplevert?’
Dat de afkeer van asielzoekers groeit in Nederland is duidelijk. Volgens Omar Farah Jama heeft dat een simpele reden: ‘Mensen kennen ons niet. Dat maakt het makkelijk voor politici om ons tot zondebok te maken.’
Farah (24) komt uit Somalië. Hij vertelt over de milities, de terroristische dreiging, de strijdende partijen die jongens als soldaten rekruteren, maar laat de precieze reden voor zijn vlucht liever in het midden. ‘Het was nodig. Mijn vader verkocht zijn land om een mensensmokkelaar te betalen.’ Sinds anderhalf jaar is Farah in Nederland, hij woont in een asielzoekerscentrum in Wageningen. ‘Ik wacht op het besluit van de IND. En op een burgerservicenummer, zodat ik kan werken.’
Zo’n beetje alle plannen van het nieuwe kabinet kunnen invloed hebben op de procedure van Farah. Zo wil minister Faber de bewijslast voor een vluchtverhaal volledig bij de asielzoeker leggen. Erg lastig voor mensen uit landen als Somalië, waar weinig documenten worden verschaft. Ook worden de voorwaarden voor gezinshereniging – Farah heeft een vrouw en twee kleine kinderen in Somalië – veel strenger.
Over de taaleis, die wordt verhoogd van A2 naar B1, maakt Farah zich minder zorgen. Hij is al een jaar Nederlands aan het leren, voetbalt in een Nederlands team en kreeg onlangs van de KNVB een WorldCoach-diploma. ‘Ik wil gratis voetballes gaan geven aan Nederlandse kinderen’, zegt hij glunderend. ‘En ik wil ict studeren.’
‘Ik voel me al thuis in Nederland, het voelt als een tweede kans voor mijn leven’, zegt hij. ‘Maar ik maak me veel zorgen over het nieuwe beleid.’ Soms wanhoopt Farah. ‘Dan vraag ik me af of het niet beter is als ze me terugsturen, ook al is dat veel te gevaarlijk.’
Hij heeft geluk dat hij in Wageningen zit, vindt hij. ‘Hier zijn veel activiteiten voor asielzoekers.’ Tegelijkertijd ziet hij dat veel mensen in zijn azc nauwelijks naar buiten gaan. ‘Ik probeer ze te motiveren, maar ze vinden de taalbarrière moeilijk, ze zijn depressief.’ Hij is even stil. ‘Laatst ging een bewoner met een mes zwaaien. Hij was al heel lang op een besluit aan het wachten en had te veel gedachten.’
Op de radio hoorde hij over het Duitse Solingen, waar een uitgeprocedeerde Syriër drie mensen had neergestoken. ‘Ik begrijp dat mensen bang worden als ze dat horen’, aldus Farah. ‘Maar als er meer onderling contact zou zijn, dan zouden Nederlanders zien dat we niet gevaarlijk zijn.’ Dus heeft hij komende zaterdag zijn hele voetbalteam uitgenodigd om hem in het azc te bezoeken. ‘Ik hoop dat ze komen.’
Manar Mohammed besloot in maart 2022 Jemen te ontvluchten, een van de gevaarlijkste landen ter wereld. ‘Nu voel ik me ook hier onveilig.’
Sinds januari 2023 heeft Mohammed een verblijfsvergunning. Ze woont in Ede en doet een intensieve cursus Nederlands om snel naar de universiteit te kunnen. In Jemen studeerde ze psychologie en Engels, hier zijn haar diploma’s niet geldig. ‘Ik denk dat Nederland behoefte heeft aan psychologen die Arabisch spreken. Maar ik moet eerst een Nederlands diploma halen voor ik aan het werk kan.’
Mohammed vreest dat al haar inspanningen uiteindelijk voor niets zullen zijn. Nu nog krijgen statushouders die de inburgering succesvol afronden na vijf jaar een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd, en kunnen zich dan tot Nederlander naturaliseren. Faber wil die termijn naar tien jaar oprekken en hoopt op die manier meer statushouders te kunnen terugsturen.
Het is onduidelijk of die wet ook met terugwerkende kracht van toepassing zal zijn. Dat zou betekenen dat Mohammed nog ruim acht jaar kan worden teruggestuurd naar Jemen, mocht de Nederlandse regering haar land als voldoende veilig bestempelen. ‘Ik wil niet terug naar Jemen, ik werk keihard om mijn leven hier op te bouwen. Het is demotiverend. Hoeveel zin heeft het om door te gaan met Nederlands leren?’
Haar gevoel van onveiligheid komt niet alleen voort uit de onzekerheid die de kabinetsplannen met zich meebrengen. ‘Sinds de PVV de verkiezingen heeft gewonnen, voel ik als moslim ook meer openlijke vijandigheid op straat.’ Mohammed is geschokt over de uitspraken van BBB-leider Caroline van der Plas, die beweerde dat landen als Jemen ‘een Jodenhaat hebben die tot diep in hun ziel zit’.
De toon waarop het asieldebat wordt gevoerd, is voor Mohammed vaker kwetsend. ‘Ik begrijp dat Nederlanders zich zorgen maken over woningen of de economie, maar we zijn meer dan nummers’, zegt ze. ‘Vluchtelingen zijn mensen met verhalen en dromen. We moeten ons voortdurend verantwoorden voor het feit dat we hier zijn, terwijl er heel veel asielzoekers zijn die grote waarde kunnen hebben voor dit land.’
Mohammed benadrukt dat ze hier ontzettend veel vriendelijke en behulpzame mensen heeft ontmoet. ‘Maar er zijn ook Nederlanders die verbaasd reageren als ze horen dat ik vloeiend Engels spreek en hoogopgeleid ben. Dat verwachten ze niet van een Arabische vrouw met een hoofddoek. Ze denken dat wij niks kunnen.’
Of ze een ander land zou hebben gekozen als ze dit alles van tevoren had geweten? ‘Ik denk dat het weinig uitmaakt. In heel Europa zie je een toename van moslimhaat en een aanscherping van asielregels.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant