Nu het stof begint neer te dwarrelen rond het Binnenhof, een plek waar vroeger ook weleens notabelen werden gelynched, blijft het beeld hangen van tumult, ophef, verontwaardiging en (geveinsde) boosheid. Een schouwspel waarin alle deelnemers zichzelf een Held Van Deze Tijd voelen, druk als ze zijn om vaderland en democratie te redden.
Ondertussen zien burgers (als ze nog kijken) een schouwspel dat de waardigheid van alle betrokkenen aantast en die van de parlementaire democratie zelf. ‘The horror! The horror!’ uit Conrads Heart of Darkness is in Den Haag ingeruild voor: ‘De hysterie! De hysterie!’ Bijna volledig afwezig: de prangende internationale context, de oorlog op dit continent.
De interne crisis die veel westerse landen plaagt is gerelateerd aan structurele mondiale verschuivingen die voor Europa neerkomen op gestage relatieve neergang - economisch, demografisch, politiek, diplomatiek. Hiervoor bestaan geen snelle ‘oplossingen’ en de frustratie daarover verklaart waarom partijen die deze tóch beloven zo populair zijn. Totdat het tegenvalt, waarna nog extremere oplossingen in beeld komen.
Deze neerwaartse spiraal, waarin iedereen steeds bozer wordt, en die in het Verenigd Koninkrijk al uitmondde in rassenrellen, is ook waarneembaar in de VS. Maar dat land heeft ontsnappingswegen omdat het veel dynamischer is, behept met een open cultuur en waarin iedereen verantwoordelijk is voor zijn eigen koopkrachtplaatje. Europa echter zit klem in zijn hoge verwachtingen, zijn verzorgingsstaat, zijn culturele intolerantie, zijn geografie en zijn morele superioriteitsgevoel.
Dát Europa krijgt het steeds moeilijker in een wereld waarin Amerika niet langer exclusief de lakens uitdeelt. In die hardere wereld vertonen wij vluchtgedrag. We ontdekken volkenrechtdeskundigen als nieuwe huisgoden. We klagen over ‘overtoerisme’, maar als er economisch niets verandert, kunnen we straks allemaal klompjes en windmolentjes verkopen. Niet toerisme is de kern van het probleem, maar het feit dat we in een openluchtmuseum veranderen.
Inzake veiligheid is ons vluchtgedrag nog extremer. Als een theekransje van gepensioneerde filantropen bespreken we de slechte gedragingen van machten ver en dichtbij - zonder ons af te vragen waar die indringende brandlucht buiten ons raam vandaan komt. In Israël zullen ze zich afvragen: als na de verontwaardiging over de massale luchtaanvallen tegen Hamas in Gaza nu een precisie-aanval op onze vijanden van Hezbollah tot soortgelijke reacties leidt, wat zegt dit dan?
Een staakt-het-vuren in Gaza ligt nog steeds niet in het verschiet - ondanks het volle gewicht van de Amerikaanse diplomatie. Het gevaar van regionale escalatie is groot. Dat past in een bredere trend van relatieve Amerikaanse terugtrekking. Het verlies van invloed wordt vergroot door Amerika’s interne politieke crisis: vriend en vijand, behalve China, kunnen hopen dat een volgende president het roer omgooit.
Deze verminderde Amerikaanse invloed gaat samen met de opkomst van assertieve ‘middenmachten’ die ongetemperd door grootmachten of internationale spelregels hun eigen gewin najagen. De perfecte uitdrukking hiervan zijn de verschrikkingen in Soedan, waar je het Westen nu eens niet de schuld van kunt geven. Een duizelingwekkend aantal staten schaart zich aan de kant van een van de strijdende partijen, die beide uitmunten in wreedheden en het moedwillig veroorzaken van honger (zonder dat dit tot emoties leidt in de VN of Den Haag).
Ondertussen zet ónze buurman, Vladimir Poetin, alles in om Oekraïne als onafhankelijk land, als cultuur, als taal, als volk uit te wissen. Hoe noem je dat ook alweer? Amerika levert steun - maar op de handrem. Het gevolg is ‘appeasement-light’: we helpen Oekraïne zoveel als onze wankele democratieën ervoor overhebben. In grote delen van Europa is dat bijna niets.
We weten dat we de Oekraïeners hiermee tussen Russische kaken duwen, maar voor het alternatief - wakker worden en pijnlijke keuzes maken - is de brandgeur nog onvoldoende. Poetins campagne Oekraïne onleefbaar te maken gaat onverminderd door. Hij rekent erop dat een nieuwe golf vluchtelingen ons nog sneller naar de uitgang zal doen rennen.
Wat stellen wij daar tegenover? Veel te weinig, zegt het hoofd van het Internationaal Energie Agentschap Fatih Birol deze week. Oekraïne kampt met ‘de meest dringende energieveiligheidskwestie in de wereld’, die deze winter grote gevolgen kan krijgen. Ongelofelijk, maar we hebben het er niet eens over! Ook onze zelfingenomen politici niet. Zo ziet dat er dus uit: versagen tegenover een agressieve dictator. The Unbearable Lightness of Being European.
Over de auteur
Arnout Brouwers is journalist en columnist voor de Volkskrant, met als specialisatie veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant