De verkiezingen in de Duitse deelstaat Brandenburg, rondom hoofdstad Berlijn, zijn zondag uitgelopen op een nipte winst voor de sociaaldemocratische SPD. Volgens de eerste prognose staat de partij van bondskanselier Olaf Scholz met 30,9 procent bovenaan.
Duitsers volgen de regionale stembusgang met argusogen, omdat de (deels) extreemrechtse partij AfD leek te gaan winnen. Volgend jaar zijn in Duitsland de nationale verkiezingen.
Drie van de zestien Duitse deelstaten, die eigen regeringen en verregaande autonomie hebben, kozen in september een nieuw parlement: Thüringen, Saksen, en Brandenburg. Alle drie zijn voormalige DDR-deelstaten, en alle drie leken een historische verkiezingswinst van de AfD op te leveren. Rondom deze uiterst rechtse partij, die ageert tegen alles van immigratie tot Oekraïne-steun en klimaatmaatregelen, geldt in Duitsland een cordon sanitaire. Maar de AfD groeit snel, waardoor deze isolatiepolitiek onhoudbaar dreigt te worden.
Over de auteur
Remco Andersen is correspondent Duitsland voor de Volkskrant. Hij woont in Berlijn. Eerder was hij correspondent in het Midden-Oosten.
In Brandenburg lag de opkomst met 72,9 procent nog nooit zo hoog. De stembusgang liep uit op een nek-aan-nekrace tussen de AfD en de SPD, die al sinds de Duitse eenwording in 1990 onafgebroken regeringsleider is in deze deelstaat. De AfD eindigde op de tweede plaats, met bijna 29,2 procent van de stemmen. Derde met 13,5 procent is de conservatief-linkse Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW), een nieuwe partij die sinds haar oprichting in januari pijlsnel een belangrijke politieke speler wordt in Duitsland. Op plek vier volgt de rechts-conservatieve CDU met 12,1 procent. De Groenen eindigen net als de liberalen van FDP onder de kiesdrempel van 5 procent.
Net als elders in Europa – Italië, Frankrijk, Zweden, Nederland, binnenkort Oostenrijk – vindt ook in Duitsland een grote politieke verschuiving naar rechts plaats. De huidige centrum-linkse regering, een coalitie van de sociaal-democratische SPD, Groenen en de kleine liberale FDP, is uiterst impopulair: slechts 16 procent van de kiezers is tevreden. Op 28 september 2025 kiest Duitsland een nieuwe regering. Koploper in de peilingen is de CDU, die onder meer een stop op migratie en een herstart van de kwakkelende Duitse economie belooft. Nummer twee is de AfD.
Zelfs in het spectrum van Europese radicaal-rechtse partijen hangt de Alternative für Deutschland op de uiterste flank. De AfD maakte furore als radicaal-rechtse anti-immigratiepartij in de nasleep van Angela Merkels Wir schaffen das van 2015, en heeft zich sinds de coronacrisis ontpopt tot een van de meest antidemocratische partijen op het continent.
Coronamaatregelen, klimaatpolitiek, genderrechten, immigratie, rechters, wetenschappers, media, elke andere politieke partij; de AfD presenteert zichzelf als enige remedie voor een land dat door de gevestigde orde kapot wordt gemaakt. De Duitse veiligheidsdienst heeft de partij in verschillende deelstaten – waaronder Thüringen en Saksen – bestempeld als ‘bewezen extreemrechts’. De partij als geheel staat ‘onder verdenking’, één niveau lager, en wordt door de veiligheidsdienst actief bespioneerd als gevaar voor de democratische rechtsorde.
In Thüringen won de AfD met grote afstand de deelstaatverkiezingen op 1 september, met een derde van de stemmen. In Saksen bleef de AfD nipt achter de CDU, met respectievelijk 31 en 33 procent. In beide deelstaten zijn de andere partijen – van rechts tot uiterst links – nu verwikkeld in complexe coalitieonderhandelingen, in een poging om buiten de AfD om een regering te vormen. In Brandenburg is het nog wachten op de einduitslag. Mogelijk wordt het daar ietsje makkelijker om het cordon sanitaire te handhaven.
Landelijk kan de AfD volgens de peilingen nu op een vijfde van de stemmen rekenen. Het democratische midden is naar verwachting nog altijd in staat de nationale regeringsmacht te behouden bij de verkiezingen volgend jaar, maar de groeiende extreme flanken drijven de gevestigde politieke orde steeds verder in het nauw.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant