Mijn vorige column viel goed bij Bert Vuijsje, voormalig adjunct-hoofdredacteur van deze krant. Maar: ‘als eindredacteur zou ik hebben geadviseerd om de slotzin te schrappen’, tweette hij, ‘zonder Godwin is de column even sterk, zo niet sterker’. In mijn laatste zin schreef ik dat veel Duitsers in de jaren dertig ook een Jodenprobleem ervoeren, als parallel met de onderbuikpolitiek van de huidige regering, die meent dat ‘mensen’ een asielcrisis ‘ervaren’. In beide gevallen opgehitst door extreemrechtse desinformatie.
De Wet van Godwin is vernoemd naar Mike Godwin, een Amerikaanse internetjurist, en komt erop neer dat naarmate een onlinediscussie langer duurt, de kans dat er een vergelijking wordt gemaakt met de nazi’s of Hitler groeit naar 100 procent. Godwin bedacht zijn ‘wet’ rond 1990, in de context van nerds die elkaar op de eerste internetfora de tent uit vochten over kleinigheden. Maar zijn wet ging een eigen leven leiden, en wordt in Nederland gebruikt als wapen van radicaal-rechts. Bij elke verwijzing naar fascisme, de Tweede Wereldoorlog of zelfs antirechtsstatelijkheid roept men ‘Godwin!’, om daarmee het debat te saboteren.
Over de auteur
Sander Schimmelpenninck is journalist, ondernemer en columnist van de Volkskrant. Eerder was hij hoofdredacteur van Quote. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier de richtlijnen van de Volkskrant.
Tot verdriet van de uitvinder zelf. ‘Dat is nooit mijn bedoeling geweest’, tekende Vrij Nederland in 2017 op uit zijn mond. Volgens Godwin is het juist nodig bedreigingen door populistische of extreemrechtse bewegingen te analyseren. ‘Ik teken hierbij bezwaar aan tegen elke poging Godwin’s Law in te zetten om inhoudelijk debat af te kappen. Ik heb de wet bedacht om zinvol debat te bevorderen, niet om gesprekken te stoppen. In 2015 schreef ik in The Washington Post dat je best vergelijkingen mag maken tussen Trump en Hitler, als je maar doordachte argumenten hebt en je bewust bent van de geschiedenis.’
Vuijsje is dom noch rechts, maar zit wel te veel op sociale media, waardoor hij een domrechtse sabotagestrategie heeft omarmd. Daarin is hij niet alleen; dankzij de radicaal-rechtse overmacht op sociale media zijn niet alleen extreme standpunten genormaliseerd, maar ook verwerpelijke debattechnieken. Vuijsje maakt daarnaast deel uit van een generatie die, in reactie op de ellende die hun ouders meemaakten, besloot dat het kwaad van de Tweede Wereldoorlog uniek moest zijn, waarmee de tegenstelling tussen goed en kwaad achterhaald werd verklaard; laten we het verder gezellig houden! Een decadente misvatting, al kun je zondagskinderen moeilijk verwijten zondagskinderen te zijn.
Nu democratie en rechtsstaat overal worden aangevallen en politici openlijk spreken over deportaties, is ‘de Tweede Wereldoorlog erbij slepen’ broodnodig. Die oorlog vormt immers de basis voor ons denken over rechtsstaat en democratie. Nooit meer wilden we dat een minderheid ten prooi zou vallen aan de rancune en willekeur van een door waanideeën en waarheidsvervaging geradicaliseerde meerderheid (of minderheid!). Dáárom hebben we de instituties opgebouwd die onze rechtsstaat nog beter moeten beschermen.
De VN, de EU, de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, het Internationaal Strafhof: ze zijn allemaal ontstaan in reactie op de Tweede Wereldoorlog. Dat rechtspopulisten er alles aan doen om die instituties aan te vallen – denk aan Thierry Baudet die laatdunkend spreekt over een ‘quasi-juridische wereldorde’ – maakt de geschiedenis van honderd jaar geleden des te relevanter.
Natuurlijk moet je voorzichtig zijn met historische vergelijkingen, maar de parallellen op het vlak van desinformatie, ontmenselijking en de veranderde hiërarchie tussen feiten en gevoelens, zijn onontkoombaar. Wie ‘Godwin’ roept, zou zich moeten afvragen welk doel een taboe op de geschiedenis eigenlijk dient, zeker wanneer een vergelijking gericht en duidelijk onderbouwd is. Door de geschiedenis te verzwijgen, wordt die geschiedenis niet minder afschuwelijk. En erger nog: dan wordt de kans op herhaling groter.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant