Is het massaal afschieten van dassen in Engeland de oplossing tegen rundertuberculose? Een documentaire betoogt van niet, maar dat is voor velen moeilijk te geloven.
Een rockster die zich bemoeit met een koeienziekte? Dat kan niks wezen. Zo ongeveer luidden de reacties van Britse veeboeren en hun belangenbehartigers op Brian May, toen die zich onlangs publiekelijk bekommerde om de massaslachting van dassen in het Verenigd Koninkrijk.
De voorgeschiedenis: de grote marterachtige wordt er al meer dan vijftig jaar lang van verdacht rundertuberculose te verspreiden onder Brits vee. Zoals vaker is de botte bijl dan geliefd gereedschap. Sinds 2011 zijn maar liefst 240 duizend dassen afgeschoten. Vee dat positief getest is op tbc wordt ‘geruimd’: alleen al tussen april vorig jaar en maart dit jaar zijn meer dan vijftigduizend koeien afgemaakt. De ziekte verdween er niet door, de strijd kent alleen maar verliezers.
In deze rubriek geeft Jean-Pierre Geelen, natuurredacteur van de Volkskrant, zijn persoonlijke commentaar op opmerkelijke confrontaties tussen mens en natuur.
De 77-jarige krasse krullenbol May is een vat vol verrassingen: naast begenadigd gitarist van de band Queen en gepromoveerd astrofysicus is hij ook strijder voor dierenrechten. In 2021 bracht Sir Brian een parfum met dassengeur op de markt. De afgelopen twaalf jaar omringde hij zich buiten het poppodium met een team deskundigen om onderzoek te doen naar de relatie tussen dassen en tbc-besmettingen onder runderen. Het resultaat was een documentaire, die enkele weken geleden werd vertoond op de BBC.
Die was onthullend in al z’n eenvoud: decennia van dassenslachtingen hebben de verspreiding van tbc onder vee niet voorkomen. Het ligt dus voor de hand dat een andere bron de oorzaak is. Iets in het veebedrijf bijvoorbeeld. Dat bleek: nadat een veterinair onderzoeker een stal van een meewerkende veeboer langdurig had onderzocht, bleken niet de dassen, maar de koeienmest de boosdoener.
Door onhygiënische toestanden besmetten runderen elkaar met hun drijfmest, die in de traditionele veehouderij niet erg deugdelijk wordt opgeruimd. Ziektekiemen belanden zo in het drinkwater en voer, waarna de ziekte opnieuw huishoudt. Boeren die bij elkaars stallen binnenlopen, kunnen de ziekte met hun laarzen overbrengen naar de buurman. De gebruikelijke huidtest om tbc te constateren deugt trouwens ook niet, betoogde een veterinair inspecteur in de documentaire. Poeponderzoek is een veel betrouwbaardere indicator.
De film concentreerde zich op één proefbedrijf: na een reeks hygiënemaatregelen kreeg het team van May dat bedrijf in 2019 geheel tbc-vrij, en dat was het vier jaar later nog steeds, ondanks oplevingen van tbc in 2020 en 2023.
Piece of cake, zou je zeggen: in plaats van de dassen afmaken kun je beter de hygiëne in stallen aanpakken. Probleem opgelost. Dat zou de veesector als muziek in de oren moeten klinken, maar boeren en hun organisaties leken doof. Dat May zich eerder ook al had ontpopt tot tegenstander van de populaire vossenjacht, maakte hem er in behoudende kring niet geliefder op.
Boerenorganisaties noemden zijn documentaire ‘onverantwoordelijk, onnauwkeurig en onacceptabel’ en stelden dat de resultaten van één enkele boerderij niet representatief kunnen zijn. Het probleem van tbc is veel complexer dan May deed voorkomen, volgens hen. ‘‘Ik geloof iets niet’ zeggen betekent niet dat het onwaar is’, zei een woordvoerder, die ook kampte met de toon van Mays muziek: ‘Ik heb het gevoel dat het programma meer werd geleid door gevoelens dan door feiten.’ Massaal dassen afmaken hoort voor hen in een totaalpakket. Dat tot nu toe echter al dertien jaar de gevreesde ziekte niet heeft weten in te perken.
Met de opkomst van citizen science is iedereen wetenschapper geworden. Dat levert soms verrassende resultaten op, zoals in het geval van het onderzoek door rockster Brian May. Maar ook een nieuw probleem: je kunt nog zo hard de trom slaan, de kunst is om gehoord te worden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns