Bij de rechter stranden keer op keer pogingen om wat te doen tegen de wolf. De soort is te zwaar beschermd. Maar waarom is er eigenlijk voor gekozen om wolven zo streng te beschermen?
En weer verbood maandag een Nederlandse rechter om in te grijpen bij een wolf. Het ging niet eens om het doden van een wolf, maar om het verdoven en zenderen van het dier. De reden: de wolf is een strikt beschermde diersoort en er was onvoldoende onderbouwd waarom ingrijpen nodig was.
Maar waar is die zware bescherming op gebaseerd? En waarom is daarvoor gekozen? Daarvoor moeten we terug naar vorige eeuw. In de twintigste eeuw begon de biodiversiteit door menselijk handelen af te nemen. En er kwam ook het besef dat het goed was om die biodiversiteit te beschermen, zegt Chris Backes, hoogleraar omgevingsrecht aan de Universiteit Utrecht. "Als je dat niet doet, kan dat zeer kwalijke gevolgen hebben."
De mens is zich bewust geworden van de "intrinsieke waarde" van de natuur, zegt Arie Trouwborst, hoogleraar natuurbeschermingsrecht aan Tilburg University. Dus dat de natuur van zichzelf ook waarde heeft.
Volgens milieufilosoof Martin Drenthen zagen mensen zichzelf tot ongeveer een eeuw geleden als "heerser" over de natuur. In die manier van denken had de natuur alleen "instrumentele waarde". "Voor zover die nuttig is willen we hem, maar voor zover de natuur nutteloos is willen we die kwijt."
Maar dat denken is veranderd, zegt Drenthen. "Uit meerdere onderzoeken blijkt dat dat idee van heerser massaal wordt afgewezen in Nederland en Europa." Mensen zien zichzelf steeds meer als "rentmeester of onderdeel" van de natuur.
Volgens Trouwborst heeft wetenschappelijk inzicht in het gedrag van dieren daar bij geholpen. "Veel dieren zijn geen gevoelloze robots, maar hebben veel met mensen gemeen. Wolven zijn daar een mooi voorbeeld van. Ze maken plannen, spelen, ruziën en hebben individuele karakters. Als je dat eenmaal weet, moet je daar vanuit moreel opzicht iets mee."
En dus kwamen er wetten en verdragen om de natuur meer te beschermen. "Die wetten hebben een morele grondslag. Daar liggen waardeoordelen onder", legt Drenthen uit.
In 1982 kwam het Verdrag van Bern, dat door Europa en nog wat andere landen werd ondertekend. Daarin stond dat ernstig bedreigde soorten beschermd moesten worden. De wolf was op dat moment tot ver in Oost-Europa teruggedrongen en hoorde ook bij die bedreigde soorten.
Tien jaar later volgde de Habitatrichtlijn. Landen uit de Europese Unie (EU) werden daarmee verplicht om dieren en planten te beschermen in hun natuurlijke leefomgeving. De wolf kwam op de lijst van streng beschermde soorten. Dat betekent in de praktijk dat alleen bij hoge uitzondering iets gedaan mag worden tegen wolven.
De wolf staat op die lijst van streng beschermde soorten omdat de wolf in de jaren negentig nog flink bedreigd was in Europa. Maar toen was ook al bekend dat wolven en mensen niet altijd zonder conflicten kunnen samenleven. Waarom is er dan toch voor gekozen om wolven zo zwaar te beschermen?
"Omdat je bij het verlies van biodiversiteit niet zo makkelijk kunt zeggen met hoeveel minder soorten je kunt voordat een heel ecosysteem in elkaar stort", legt Backes uit. "In ecosystemen hangt de ene soort met de andere samen. Als je schakels (zoals de wolf in dit geval, red.) eruit haalt, dan functioneert het op een gegeven moment niet meer. Maar wanneer is niet precies te zeggen."
Die aaneenschakeling van verschillende soorten dieren, planten en schimmels zorgen voor onder meer schone lucht, schoon water en bestuiving van planten. We hebben biodiversiteit dus nodig om te kunnen blijven leven.
En daarnaast, zegt Drenthen, is de natuur niet alleen maar "zoetsappig". "Het is heel makkelijk om van mooie, schattige natuur te houden. Maar als je van vlinders houdt, zul je ook van rupsen moeten houden. Die zijn niet altijd even mooi, eten je blaadjes op of hebben jeukende haren."
"De meeste mensen vinden het prachtig om vogeltjes in de tuin te hebben. Bijna iedereen heeft wel een nestkast voor mezen", geeft Drenthen een ander voorbeeld. "Maar mensen realiseren zich niet dat diezelfde mezen voor perenkwekers een enorme kostenpost zijn (meer dan 2 miljoen euro, red.)."
Aan de schoonheid van natuur zit dus ook een schaduwzijde. En die twee zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. "Dat de natuur af en toe in de weg zit, hoort erbij. Je kunt niet het één hebben zonder het ander", zegt Drenthen.
Wel vindt hij dat Nederland "misschien een beetje naïef" was toen het de verdragen ondertekende waarin de wolf werd beschermd. Het roofdier was toen nog ver weg en bijna niemand hield er rekening mee dat dat een aantal decennia later anders was.
"Misschien was dat ook wel omdat we als Nederland zo weinig natuur hadden die zich buiten de lijntjes begaf", zegt Drenthen over die naïviteit. "En nu krijgen we natuur terug die tanden heeft, zal ik maar zeggen. Dan komt het erop aan of je inderdaad waarde hecht aan die intrinsieke waarde van de natuur. Daar zitten we nu middenin."
Source: Nu.nl algemeen