Nederland moet zich tegenover asielzoekers afwerender opstellen, vindt het kabinet-Schoof. Maar krijgen de kabinetsplannen de goedkeuring van Europa? Onderzoeker Carolus Grütters: ‘Er is geen enkele reden om te denken dat Brussel de situatie in Nederland als een crisis zal beoordelen.’
Algemene Beschouwingen, zo wordt het grote politieke debat na Prinsjesdag traditioneel genoemd. Maar dit jaar was er weinig algemeens aan, want de aandacht werd vrijwel volledig opgeëist door één onderwerp: de ontvangst van asielzoekers.
Het laatste woord is er nog lang niet over gezegd. Niet in het binnenland, maar ook niet in het buitenland, want de rest van Europa houdt angstvallig in de gaten wat er gebeurt in Nederland.
Over de auteur
Maartje Bakker is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over het Middellandse Zeegebied en migratie.
Dit bleek wel toen de Europese Commissie deze week onmiddellijk liet weten dat een opt-out van het gezamenlijke asielbeleid voor Nederland voorlopig niet aan de orde is. Het idee om een asielcrisis uit te roepen werd eerder al de grond ingeboord door de vertrekkende eurocommissaris Ylva Johansson (Asiel). Zij liet ook weten dat een behandelstop voor asielverzoeken, zoals Nederland wil, simpelweg niet is toegestaan volgens de Europese regels.
Kortom: Nederland kan van alles willen, maar ergens trekt Europa een grens. Waar ligt die precies? Die vraag leggen we voor aan Carolus Grütters, onderzoeker bij het Centrum voor Migratierecht van de Radboud Universiteit Nijmegen.
Waarom kan Nederland volgens Brussel geen asielcrisis uitroepen?
‘Een regering kan naar Brussel stappen en zeggen: er komen hier gigantische aantallen asielzoekers aan, het loopt ons over de schoenen, er is sprake van een asielcrisis. Kunnen andere landen mensen van ons overnemen?
‘Maar de Europese Commissie zal daar alleen gehoor aan geven als de balans volledig zoek is. Als 95 van alle 100 asielzoekers in Europa zich in Nederland melden, bijvoorbeeld. Maar dat is niet gebeurd, en dat zal ook niet gebeuren.
‘Nederland neemt zelfs iets mínder asielzoekers op dan je op basis van het aantal inwoners zou mogen verwachten. Er is dus geen enkele reden om te denken dat Brussel de situatie in Nederland als een crisis zal beoordelen.’
Het debat in de Tweede Kamer werd deze week overheerst door de vraag of Nederland noodwetgeving kan gebruiken om nieuwe asielregels in te stellen. Hoe kijkt Europa daarnaar?
‘Europese rechters zijn daar slechts zijdelings bij betrokken. Als het Nederlandse kabinet dit doorzet, is het in eerste instantie iets wat Nederlandse rechters moeten beoordelen.
‘In de Grondwet staat dat de regering een noodtoestand kan uitroepen. Het idee is: als de dijken doorbreken, dan kun je niet verwachten dat de wettelijke termijnen worden gehaald. De post wordt later bezorgd, de beslistermijnen voor asielverzoeken worden ook verlengd.
‘Maar de crux is: er moet sprake zijn van overmacht. Denk aan een situatie als de Watersnoodramp in 1953. Zo’n uitzonderingstoestand is er nu overduidelijk niet.
‘Mocht het kabinet-Schoof toch doorzetten, dan kan een organisatie als Vluchtelingenwerk naar de rechter stappen om het besluit te laten toetsen. Die vraag kan dan ook door de Nederlandse rechter worden voorgelegd aan het Hof van Justitie van de EU in Luxemburg: passen de nieuwe regels binnen het Europees asielbeleid?’
Een concreet voorbeeld: het opschorten van asielprocedures, is dat te rijmen met het EU-recht?
‘Nee, lidstaten zijn juist verplicht zo snel mogelijk een beslissing te nemen over asielverzoeken. Bovendien: wat gebeurt er als alle asielprocedures on hold gaan? Dan ontstaat er een enorm stuwmeer. Je creëert meer achterstanden. Zo worden de problemen niet opgelost, maar duurt de ‘crisis’ eeuwig voort.
‘Daar komt bij dat asielzoekers recht hebben op een slaapplaats. Dat bevestigt het Europees Hof voor de Rechten van de Mens steeds weer. België heeft geprobeerd de alleenstaande mannen weg te sturen uit de asielopvang. Maar dat mag niet, heeft de rechter in Straatsburg gezegd. Deze mensen moeten onmiddellijk opvang krijgen.
‘Frankrijk is om dezelfde reden door die rechter berispt: asielzoekers hoeven niet onder een brug te slapen, ze hebben recht op opvang. Je mag ze dus ook niet op een grasveld bij Ter Apel laten zitten.’
Heeft het Europees Hof landen vaker op de vingers getikt vanwege een te streng asielbeleid?
‘Ja. Polen heeft te horen gekregen dat push-backs aan de grens niet zijn toegestaan. Vreemdelingen moeten de kans krijgen asiel aan te vragen, ze kunnen niet zonder meer worden teruggestuurd. En Denemarken moest de termijn voor gezinshereniging verkorten. Die was gesteld op drie jaar, maar dat moest volgens de rechtbank in Straatsburg twee jaar worden.’
Wat gebeurt er als landen niet luisteren naar zulke rechterlijke uitspraken?
‘Het probleem is: al deze verdragen en regels zijn opgesteld in een tijdperk waarin er een absoluut gehoor werd gegeven aan het oordeel van de rechter. Als een rechter zei: dit kan niet, dan kon het dus ook niet, punt. Nu zie je dat in de Europese context in toenemende mate verschuiven. Hongarije is daar het duidelijkste voorbeeld van: allerlei Europese regels over de rechtsstaat worden aan de laars gelapt, maar het is moeilijk om directe sancties te treffen. Dat gaat hooguit in de vorm van het stopzetten van bepaalde subsidies, zodat een land het gaat voelen in de portemonnee.’
Ik vraag me af of de Nederlandse regering daarvan erg onder de indruk zou zijn.
‘Het zal in elk geval niet van vandaag op morgen gebeuren. En de politiek is tegenwoordig voortdurend op zoek naar muizengaatjes, om maar niet te hoeven voldoen aan wat een rechter zegt. Dat is er sinds de eeuwwisseling geleidelijk aan in geslopen. Je ziet dat ambtenaren niet worden getraind op: hoe kunnen wij voldoen aan een rechterlijk oordeel? Maar: hoe kunnen we argumenten bedenken om onder dat oordeel uit te komen?’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant