Nadat Donald Trump op tv had beweerd dat Haïtiaanse immigranten in Springfield huisdieren eten, werd het stadje overspoeld door dreigementen, bommeldingen en extreemrechtse onruststokers. Hoe gingen de inwoners daarmee om?
Zelfs haar dochter vroeg het deze week. ‘Of ik weleens honden of katten heb gegeten’, zegt Philomene Philostin (53) hoofdschuddend. ‘Zij is een volwassen vrouw. Moet je je de zorgen bij de kleine kinderen voorstellen!’ Philostin zit in het kantoor van haar ‘multi-service center’ – een Creoolse supermarkt, een radiostation en een belastingadvieskantoor ineen – in het Amerikaanse stadje Springfield.
Philostin drukt haar vinger met roodgelakte nagel op het telefoonscherm, zegt wat in het Creools. Haar vier telefoons gaan om de haverklap af.
Al jarenlang zet de Haïtiaanse duizendpoot, die ook priester is, zich in voor de andere Haïtianen in haar gemeenschap. Tot een week geleden vroegen die haar vooral om hulp met sollicitatiegesprekken, belastingaangiften of immigratiepapieren. Maar sinds presidentskandidaat Donald Trump onlangs in het verkiezingsdebat met Kamala Harris tegenover 67 miljoen tv-kijkers beweerde dat Haïtianen in Springfield huisdieren eten, bellen ze met andere zorgen.
Over de auteur
Maral Noshad Sharifi is correspondent Verenigde Staten voor de Volkskrant. Ze woont in New York.
Alles over de Amerikaanse verkiezingen leest u in dit dossier.
Scholen in het stadje ontvingen tientallen bommeldingen en sloten uit angst voor geweld hun deuren. Ook overheidsgebouwen en abortusklinieken kregen bedreigingen aan hun adres. Leden van de extreemrechtse militie Proud Boys kwamen opdraven en Ku Klux Klan-leden verspreidden flyers waarop stond: ‘Buitenlanders en Haïtianen weg!’
Dagelijks heeft Philostin nu huilende stadgenoten aan de lijn. ‘Ze willen weg’, zegt ze, ‘of durven hun kinderen niet naar school te sturen.’ De Haïtiaanse kan niet geloven hoe het leven van haar gemeenschap in zo’n korte tijd op zijn kop is gezet. ‘De hele stad lijkt in de war.’
‘In Springfield eten ze honden’, riep de voormalige president in het tv-debat op 10 september, terwijl Harris hem vertwijfeld aankeek. ‘Ze eten de katten! Ze eten de huisdieren van de mensen die daar wonen! En dit is wat er in ons land gebeurt, en het is een schande.’ Hoewel er tijdens de uitzending al op werd gewezen dat dit niet waar was, heeft Trump de bal aan het rollen gebracht.
Voor burgemeester Rob Rue, die zelf ook doodsbedreigingen kreeg, waren de bommeldingen en extreemrechtse groeperingen die volgden reden om de noodtoestand uit te roepen. ‘Er gaat een leugen rond over Springfield’, zei hij. ‘En die is vervolgens herhaald, en nog meer herhaald.’ De haat zou zijn stad ‘verscheuren’.
Het gemoedelijke stadje in het Midden-Westen, waar de bladeren aan de bomen al langzaam verkleuren, is het mikpunt geworden van de Republikeinse verkiezingscampagne. ‘Politici willen hier stemmen winnen over de ruggen van gewone burgers’, zegt Philostin. ‘Mensen worden bang gemaakt.’
Tegelijkertijd beaamt ze dat de spanningen in Springfield niet zijn ontstaan ná de uitspraken van Donald Trump.
‘Welcome to Springfield!’ Met die leus voerde de oude fabrieksstad tien jaar geleden campagne om de lokale economie een impuls te geven. Zoals veel steden in de Rust Belt, het industriële hart van de Verenigde Staten, was die hier al decennialang in verval. De fabrieken werden gesloten, en daarmee verdween de werkgelegenheid – en de jeugd. In 2011 werd Springfield door peilingbureau Gallup uitgeroepen tot ‘ongelukkigste stad van de VS’. Met een frisse campagne wilde de gemeente nieuwe bedrijvigheid naar de stad lokken.
Dat lukte. Een Japanse onderneming voor auto-onderdelen vestigde zich in Springfield. Ook kwam er een fabriek die Happy Meal-dozen ging produceren voor fastfoodketen McDonald’s. Eén probleem: er was niet genoeg personeel voor al die nieuwe banen.
In 2018 kwamen de eerste Haïtianen naar de stad. De Amerikaanse overheid biedt Haïtianen, wier thuisland sinds de moord op president Jovenel Moïse wordt geteisterd door bendegeweld, sinds 2023 een tijdelijke verblijfsstatus en een werkvergunning.
‘Thuis had ik geen toekomst’, zegt de 24-jarige Brunel, die vanwege de bedreigingen niet met zijn achternaam in de krant wil. Twee jaar geleden is hij na een tip van zijn tante naar Springfield gegaan. In Haïti durfde hij zijn huis niet uit vanwege het bendegeweld, vertelt hij in de Creoolse supermarkt, maar nu heeft hij twee banen. Brunel pakt zijn rooster erbij op zijn telefoon: ieder blokje is ingekleurd. ‘Ik werk twaalf uur per dag, zeven dagen per week.’
Brunel staat de helft van zijn tijd achter de kassa van de supermarkt van Philomene Philostin. Op andere dagen werkt hij in een Amazonfabriek. En hij heeft net een opleiding tot vrachtwagenchauffeur afgerond, betaald door Amazon.
‘Als jongetje droomde ik ervan om vrachtwagenchauffeur te worden’, zegt Brunel. ‘Ik heb in korte tijd Engels geleerd, opleidingen afgerond, heel veel geld verdiend. Ik ben heel gelukkig met de mogelijkheden die ik hier heb.’
De afgelopen jaren vonden met Brunel nog zo’n 12- tot 15 duizend Haïtianen hun weg naar Springfield, waardoor inmiddels zo’n 20 procent van de 60 duizend Springfielders uit Haïti komt. De stad kreeg een boost: vervallen huizen werden opgekocht en opgeknapt door de nieuwe bewoners, scholen konden openblijven.
‘Springfield is echt enorm opgeleefd’, zei Mike DeWine, de Republikeinse gouverneur van Ohio tegen ABC News. ‘Ondernemers zeggen ons dat Haïtianen erg goede werknemers zijn. Ze zijn heel blij dat ze er zijn, en eerlijk gezegd heeft dat de economie geholpen.’
Maar de komst van de Haïtianen heeft in Springfield ook geleid tot spanningen. Er ontstonden wachtlijsten voor huisartspraktijken, die ineens zich over duizenden extra inwoners moesten ontfermen, die bovendien de Engelse taal vaak niet machtig zijn. Op scholen was er plots behoefte aan extra taallessen. En door de vraag naar huisvesting van nieuwe inwoners stegen de huurprijzen.
De frustratie hierover bereikte een eerste kookpunt in de zomer van 2023. Een Haïtiaan veroorzaakte een ongeluk waarbij een schoolbus betrokken was en een 11-jarige scholier kwam te overlijden. Tijdens een door het stadsbestuur georganiseerde bijeenkomst riepen sommige inwoners dat ze de immigranten in hun stad beu zijn.
‘Ze komen uit een wetteloos land’, zegt Brandi Miller (40), in een pub niet ver van de Haïtiaanse supermarkt. Op de deur hangt een Blue Lives Matter-poster, een steunbetuiging aan politieagenten, als tegenreactie op de Black Lives Matter-demonstraties. Miller, geboren en getogen in Springfield, woont naast een Haïtiaans gezin, waarmee ze het goed kan vinden. Maar ze stoort zich aan Haïtianen die ze niet kent. Ze begrijpen de Amerikaanse omgangsvormen niet, zegt ze.
Het gerucht dat migranten honden en katten eten kreeg anderhalve maand geleden tractie. NewsGuard, een bedrijf dat misinformatie onderzoekt, schreef dat het gaat om een roddel uit de vierde hand.
De oorsprong ligt bij een Facebookpost van een vrouw in Springfield die meldde dat de zoekgeraakte kat van de buren mogelijk door Haïtiaanse buurtgenoten was meegenomen. Zij verwijderde het bericht nadat bij navraag was gebleken dat het niet ging om het huisdier van de dochter van de buren, maar dat – als er al een zoekgeraakte kat was – die toebehoorde aan een vriend van een vriend van die dochter. Maar toen was het leed al geschied; het bericht werd opgepikt en massaal verspreid door conservatieve influencers.
Inmiddels heeft ze er spijt van dat ze deze ongefundeerde samenzweringstheorie de wereld in heeft geholpen. ‘Het is ontploft, en iets geworden waarop ik van tevoren nooit had gehoopt’, zei ze tegen NBC News.
Het gerucht ging als een lopend vuurtje. Neonazigroeperingen als Blood Tribe verspreidden de complottheorie op Facebook en X. Ook de Republikeinse Partij ging zich ermee bemoeien. ‘Uit verschillende berichten blijkt dat huisdieren ontvoerd en opgegeten zijn door mensen die niet in dit land thuishoren’, schreef JD Vance, de running mate van Trump, tevens senator namens Ohio, een dag voor het tv-debat op X.
Het dodelijke ongeluk uit 2023 werd ondertussen gepresenteerd als steunbewijs voor de vermeende migrantencrisis in Springfield. De ouders van het overleden jongetje lieten vervolgens van zich horen. ‘Ze mogen alle haat spuwen die ze willen’, zei de vader, zichtbaar geraakt, tijdens een raadsvergadering, maar laat zijn overleden zoon hierbuiten.
Een dag na de bijeenkomst zegt Trump niets meer over het dodelijke ongeval in Springfield, maar deelt hij wel weer het verzonnen verhaal over de vermeende opgegeten huisdieren. Een uitspraak die hij niet meer terugneemt. Hij bezweert zijn plannen voor massadeportaties, als hij in november wint, in Springfield te beginnen. Intussen heeft zijn team aangekondigd dat hij langskomt voor een campagnebijeenkomst.
Toch is haat niet het enige wat het verzinsel heeft geoogst. Sinds de uitspraak van Trump is het stampvol in het Rose Goute Creole Restaurant. Sommige bezoekers moeten een uur wachten op hun eten. Amerikanen zijn van heinde en verre naar Springfield gekomen om hun steun te betuigen aan de Haïtiaanse gemeenschap.
‘Ik woon op anderhalf uur rijden’, zegt Jonathan Strickland, terwijl hij zijn tanden in een kippenpoot zet. Hij is juist jaloers op de vele immigranten die hij hier ziet, zegt hij. Zijn deel van Ohio gaat nog wél gebukt onder het economisch verval en de daarmee gepaard gaande leegloop. Hier ziet hij jongeren rondlopen in pas geopende restaurants, met gevarieerde keukens. ‘Als je eens zou weten hoeveel vervallen oude fabriekssteden we hebben in Ohio… Springfield is een voorbeeld van hoe het wél moet.’
‘Zie dit als een gastronomisch protest’, zegt hij in het Creoolse restaurant terwijl hij nog een hap neemt. Tot buiten staan mensen in de rij. ‘De eigenaren hadden niet zien aankomen dat het hier zo druk zou worden. Wat deden ze vervolgens? Ze gingen harder werken, zetten er wat medewerkers bij. Nu loopt het als een trein. Je moet wat geduld hebben, maar uiteindelijk eet je hier heerlijk.’ Het stadje is nu net zo’n overvraagd restaurant, wil hij maar zeggen.
De 59-jarige Strickland moest vanwege de door de Ku Klux Klan verspreide flyer denken aan de mannen die bijna honderd jaar geleden met hun witte puntmutsen door Washington marcheerden. Ook toen ging het Springfield economisch voor de wind en ook toen zorgde de influx van migranten voor spanningen. De boosdoeners destijds: Joden en katholieke Ieren, aldus de Ku Klux Klan.
Trumps opmerking over de Haïtianen in Springfield heeft iedereen geschaad, zegt Ashley Graham (41) even verderop in de Ierse pub. Na Trumps uitspraak moesten de leerlingen van de school van haar dochter worden geëvacueerd. ‘Voor ons is dit onveilig, maar ook voor hen.’ Hoewel ze boos is dat Trump zijn schijnwerpers heeft gericht op Springfield, gaat ze in november toch weer op hem stemmen: ze wil hoe dan ook geen migranten in haar stad.
Schop je een racistische complottheorie onderuit door het te ridiculiseren, of werk je dan uiteindelijk toch mee aan de verspreiding ervan?
Die vraag, die altijd opkomt bij racistische oprispingen van publieke figuren, hangt ook nu boven Donald Trumps feitenvrije bewering dat Haïtiaanse migranten in het stadje Springfield zich te goed zouden doen aan katten, honden en andere huisdieren. Trump had het opgepikt van zijn vicepresidentskandidaat JD Vance. Later gaf Vance in een interview aan CNN toe dat hij bereid is verhalen te verzinnen zodat de Amerikaanse media tenminste aandacht besteden aan ‘lijden van het Amerikaanse volk’ als gevolg van migratie.
De afgelopen dagen werd het internet overspoeld met talloze memes, sketches en liedjes waarin Trumps leugen op de hak werd genomen. De meest gedeelde parodie is een kort muzieknummer van David Scott, artiestennaam The Kiffness, die Trumps uitspraken op een lome, zomerse reggaebeat zette, aangevuld met eigen teksten als ‘People of Springfield, please don’t eat my cat /Why would you do that?’
De videoclip van het nummer is al tientallen miljoenen keren bekeken en gedeeld, vooral in het linkerdeel van het politieke spectrum. Scott zag zich wel genoodzaakt om publiekelijk duidelijk te maken dat zijn nummer niet een stellingname tegen Trump is. Het is niet zijn bedoeling om tweespalt te creëren, aldus Scott op X. ‘Ik probeer iedereen achter een gezamenlijk doel te verenigen.’ Hij wil met het lied geld ophalen voor een dierenasiel in Springfield.
Niks mis met online-plezier, aldus Whitney Phillips, een pionierende onderzoeker naar racistische meme-cultuur afgelopen week in The Washington Post. ‘Maar wanneer je een grap maakt waarin je het frame gebruikt van migranten als culturele indringers, dan versterk je nog altijd datzelfde frame.’
Phillips doet al sinds 2008 onderzoek naar de manier waarop humor en ironie online worden ingezet om racistische denkbeelden bij mensen te injecteren. Dat gebeurt vooral op webfora zoals 4chan, de ontstaansplek van een geestig bedoelde beeldcultuur die racisme en antisemitisme acceptabel probeert te maken.
Links kan zich daar volgens Phillips ook – onbedoeld – schuldig aan maken als het probeert met humor een racistisch frame te ondermijnen. Het frame blijft uiteindelijk circuleren.
‘Trump heeft met zijn opmerkingen over Haïtiaanse migranten het debat bepaald, anderen reageren daar weer op’ zegt Peter Burger, onderzoeker naar nep-nieuws aan de Universiteit Leiden. ‘Vergelijk het met het asieldebat in Nederland. Hoe meer het daar over gaat, hoe minder tijd en ruimte er over is om het over andere belangrijke onderwerpen te hebben.’
Burger haalt een ander interview aan dat JD Vance aan CNN gaf. Daarin werd Vance geconfronteerd met het verspreiden van het nepnieuws. En daarbovenop probeerde Vance nog meer verwarring te creëren. Burger: ‘Vance houdt Haïtiaanse migranten verantwoordelijk voor een stijging in ziektes, wat door autoriteiten wordt ontkend.’ Vance eindigde ermee dat de Republikeinen dankzij de ontstane ophef in het nieuws het discours naar hun hand hebben kunnen zetten.
Hoe daar mee om te gaan? Negeren is lastig, stelt Burger. Trump doet zijn racistische uitspraken vaak op nationale televisie voor een miljoenenpubliek. Onvermijdelijk vindt het zijn weg naar de meme-cultuur. ‘Wat ik wel verfrissend vond is dat Trumps uitspraken over Haïtiaanse migranten tijdens het verkiezingsdebat live werden gefactcheckt door de presentatoren en werden weerlegd. Of het nepnieuws tegenhoudt weet ik niet, maar het is een begin.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant