In dit liveblog houden we u op de hoogte van dag twee van de Algemene Politieke Beschouwingen van 2024.
Al het nieuws, de analyses en meer over het kabinet-Schoof vindt u hier.
Ook al waarschuwen ambtenaren dat de asielnoodwet in de huidige situatie juridisch en politiek niet houdbaar zijn, is er geen haar op het hoofd van Geert Wilders die eraan denkt afstand te nemen van de inzet van het staatsnoodrecht en het parlement buitenspel te zetten. Op de vraag of de PVV-leider net als Yesilgöz de deur opent om de asielmaatregelen via een spoedprocedure met goedkeuring van de Kamer te behandelen is hij resoluut: nee.
'Ik ga voor de asielcrisiswet', aldus Wilders. 'Asiel is het grootste en belangrijkste punt. We zitten wel degelijk in crisissituatie. Door alles wat afgelopen decennia aan massa-immigratie over ons heen is gestort. Dit kabinet kan niet voldoen aan grondwettelijke plicht van woningen en zorg. Hoeveel meer crisis wil je hebben dan dat.' Hij wijst erop dat in de formatie afspraken zijn gemaakt over asiel. 'Wat denk u nou? We hebben een half jaar onderhandeld. We hebben hiervoor gekozen. Dat is geen toeval. Hier hebben vier partijen handtekening onder gezet. Denkt u dat ik door een paar ambtelijke adviezen van ambtenaren omver laat waaien?'
Avinash Bhikhie
Timmermans dient zijn motie in af te zien van het toepassen van het staatsnoodrecht en krijgt in ieder geval de steun van D66, CU, SP, CDA en VOLT. 'Als één ding duidelijk is geworden dan is het dat er geen sprake is van een noodsituatie. Als dat zo zou zijn, dan waren er niet maanden voorbij gegaan zonder dat het kabinet met voorstellen is gekomen', aldus Timmermans. 'Ik vraag om een ordentelijk wetgevingsproces. Er is geen enkele reden je te bezondigen aan staatrechtelijk vandalisme', gaat hij verder. 'Als goed bestuur tot de kern van de missie van dit kabinet behoort, dan moet je via ordentelijk wetgevingsproces deze onderwerpen aanpakken.' Hij roept het kabinet op maatregelen om grip of asiel en migratie te krijgen via spoedwetgevingstraject waarbij het parlement wel betrokken wordt.
Avinash Bhikhie
Na twaalf uur debat is de eerste termijn tot een eind gekomen. Frans Timmermans zal het debat over 15 minuten hervatten en samen met D66 een motie indienen die het kabinet oproept af te zien van de asielnoodwet. De verwachting is dat deze motie op steun kan rekenen van de linkse oppositie, het CDA , CU en de SGP.
De oppositie probeert met de kritische juridische adviezen in de hand Schoof nog een paar keer te overtuigen de noodwet te laten vallen, maar de premier blijft op zijn lijn. Ondertussen neemt de druk wel toe om toch naar een alternatief te kijken dat op het oog kansrijker lijkt: een spoedwet, waarbij het parlement wél betrokken wordt, om de asielmaatregelen erdoor te krijgen.
Dat die optie echt op tafel ligt, blijkt wel als VVD-leider Dilan Yesilgöz naar de microfoon loopt en Schoof adviseert om naast het noodrecht ‘tegelijkertijd aan de slag te gaan met de spoedwet’. ‘Dat lijkt me heel goed.’ Het gaat haar er vooral om dat er manieren worden gevonden om de asielmaatregelen te nemen. ‘Daarvoor ligt al heel veel op de plank. Ga aan de slag, leg het voor aan de Kamer’, zegt ze. ‘Doe het lekker parallel.’
Ook de oppositie ziet het meest in de route van een spoedwet. Vrijwel de voltallige oppositie zal een motie indienen om het kabinet ertoe aan te zetten op die manier de asielingrepen te regelen. De partijen hopen op de steun van NSC, al is de lijn van de coalitie vooralsnog niet veranderd en is de inzet van het noodrecht ondanks de kritiek nog niet van tafel.
Hessel von Piekartz
Ook Henri Bontenbal vraagt de premier om de route te volgen die de ambtenaren het kabinet geadviseerd hebben: niet via het noodrecht buiten het parlement om, maar met een spoedwetprocedure via een nette parlementaire route. Bontenbal is fel in zijn conclusie. Hij vindt dat als de juridische en constitutionele experts van het ministerie met klem afraden de de noodwet in het regeerprogramma op te nemen, de politiek daar ook naar moet luisteren. ‘Dan mag een kabinetsploeg dat niet doorvertalen naar een regeerprogramma.’
De CDA-man wijst erop dat juist deze coalitie het nodig vond een rechtsstaatverklaring te tekenen, juist omdat er zorgen waren over de rechtsstatelijkheid. Dat die rechtsstatelijkheid nu al ter discussie staat moet ook Schoof zorgen baren. ‘Waarom handelt u niet in de geest van het hoofdlijnenakkoord: zorg voor goed bestuur.’
Schoof blijft erbij dat hij slechts uitvoerder is van wat de vier coalitiepartijen vragen in het hoofdlijnenakkoord. Dat betekent het uitroepen van een asielcrisis en het activeren van het noodrecht. Wilders laat in de schorsing weten dat de openbaar gemaakte stukken met alle bezwaren die de juristen uiten hem niks uitmaken. ‘Stukken of geen stukken, er komt wat mij betreft een asielnoodwet. Ik heb geen ruggengraat van een banaan.’
Avinash Bhikhie
GroenLinks-PvdA-leider Frans Timmermans bijt het spits af na de schorsing. Hij vraagt de minister-president of die na het lezen van de ‘ongelakte stukken’ nog steeds vindt of ‘de toepassing van het noodrecht’ de juiste route is om asielmaatregelen te nemen. Zo zou uit de stukken onder meer blijken dat Schoof zelf had verzocht om inzet van het noodrecht op te nemen in het regeerprogramma terwijl hij twee dagen later zei dat hij nog geen advies daarover had ingewonnen.
Schoof vindt het nog steeds ‘volstrekt logisch’ dat hij daarvoor koos omdat de inzet van het noodrecht ‘voortvloeit’ uit het hoofdlijnenakkoord. Het was enkel de lijn van de coalitie die hij volgde, benadrukt hij. Het debat om daadwerkelijk tot het besluit over te gaan is in het kabinet ‘nog niet gevoerd’. ‘Dat proces moeten we nog opstarten.’
Timmermans noemt het ‘roekeloos’ dat Schoof zonder enig advies het besluit toch in het regeerprogramma wilde. Hij wijst erop dat uit de stukken ook blijkt dat ambtenaren van verschillende ministeries adviseren om het noodrecht niet in te zetten. Volgens de GL-PvdA-leider zou de premier veel beter de ‘angel uit het debat’ kunnen halen door de weg die de ambtenaren wél adviseren. Namelijk door een spoedwet in te zetten.
Maar inmiddels is bekend dat die weg voor met name voor de PVV geen optie is. Schoof blijft dan ook bij zijn standpunt.
Hessel von Piekartz
De inhoud van de zwartgelakte stukken is net voor 20.00 uur naar de Tweede Kamer gestuurd. Om de Kamerleden de tijd te geven, gaat het debat pas om 20.30 uur verder.
Nadat Schoof heeft genoteerd dat hij bij zijn ‘laatste blokje’ migratie en asiel is aangekomen, merkt Kamervoorzitter Bosma op dat het daarvoor nog wat te vroeg is omdat alle ongelakte stukken er nog niet zijn. Hij besluit wat langer te schorsen voor de dinerpauze om ook die ook als ‘leespauze’ te gebruiken.
Dat gebeurt niet voordat BBB-leider Caroline van der Plas haar beklag doet over de gang van zaken. Ze noemt het opsturen van alle ongelakte documenten ‘complete anarchie’: ‘Als we het over goed bestuur hebben, dan is dit daar geen goed voorbeeld van.’
Ze krijgt daarover verder geen bijval. Wel doet CU-leider Bikker nog de suggestie aan het kabinet om in plaats van het noodrecht via ‘spoedwetgeving’ met asielmaatregelen te komen, net als CDA-leider Bontenbal al eerder suggereerde. ‘Kies nou niet de rommelweg, maar de koninklijke’.
Daarna komt dit deel van het debat echt tot een einde. Bosma schorst tot 20.00 uur, maar sluit niet uit dat het nog wat langer kan duren als de stukken op zich laten wachten.
Hessel von Piekartz
In het kabinet klinkt inmiddels gemor over de toezegging van premier Schoof om de zwartgelakte stukken over de asielnoodwet toch ongelakt naar de Kamer te sturen. ‘Je gaat wel een brug over als je die stukken niet gaat lakken’, zei minister van Justitie David van Weel tegenover de pers buiten de plenaire zaal. ‘Maar dat gaan we nu wel doen.’
Van Weel herhaalt wat de premier ook al tegenover de Kamer zei, namelijk dat de zwartgelakte stukken ‘niet relevant waren voor de discussie’. Ook Schoof noemde zijn toezegging ‘zeer ongebruikelijk’ en ‘eigenlijk een ongekend precedent’. Maar onder druk van de Kamer besloot hij er toch toe. De Kamer kan straks lezen wat er in de stukken staat, maar het is niet bekend wanneer het kabinet de ongelakte versie gaat sturen.
Hessel von Piekartz
De Kamer heeft inmiddels naar de stukken kunnen kijken en dat is reden voor de oppositie om Schoof opnieuw te vragen om alle zwartgelakte pagina’s ook openbaar te maken. ‘Wees gerust was het antwoord: we hebben alleen gelakt wat niet over het voorstel gaat’, zegt D66-leider Rob Jetten. ‘Als oud-minister kan ik dat niet geloven.’
Jetten vindt het verschil tussen de pagina’s van de verschillende ministeries groot. Zo heeft binnenlandse zaken vrijwel alles vrijgegeven, maar er is veel verdwenen in de documenten die Asiel en Migratie en Justitie hebben aangeleverd. ‘Heeft het parlement beschikking tot alle informatie die relevant is’, vraagt hij Schoof.
De premier antwoordt met een kort ‘ja’. Maar Jetten acht het ‘onbestaanbaar’ dat twee verantwoordelijke ministers, namelijk die van Asiel en Migratie en van Justitie, ‘geen enkele advisering’ hebben gekregen over het uitroepen van een asielcrisis.
Ook CU-leider Bikker vindt dat ‘alles erop wijst’ dat de Kamer ‘buitenspel wordt gezet’. Ze vindt het democratisch ook problematisch dat ‘een aantal ministers fluitend omhoogkijkt’ en hun huiswerk niet goed doet. Timmermans sluit zich daarbij aan en stelt voor om alle documenten naar de Kamer te sturen.
Schoof benadrukt nogmaals dat het ‘een merkwaardig debat’ wordt omdat het gaat over ‘nota’s over een besluit dat nog niet is genomen’ maar gaat uiteindelijk akkoord met het voorstel van de oppositie. Hij gaat de inhoud van de zwartgelakte documenten alsnog naar de Kamer sturen.
De premier wil daarna doorgaan met de rest van zijn ‘blokjes’ maar wordt onderbroken door Bikker die duidelijk maakt dat er nu niet meer goed te debatteren valt over andere onderwerpen. Voorzitter Bosma schorst het debat daarop kort en roept de fractievoorzitters bij elkaar voor overleg.
Hessel von Piekartz
Het voornemen van het kabinet om via noodwetgeving vergaande maatregelen te treffen om de vermeende asielcrisis aan te pakken, is volgens ambtenaren ‘democratisch en rechtsstatelijk niet aanvaardbaar’.
In de juridische analyses en adviezen die donderdagmiddag na steun van NSC alsnog met de Kamer zijn gedeeld, wijzen de ambtenaren erop dat het parlement alleen in ‘zeer urgente noodsituatie’ buitenspel kan worden gezet. Die motivering waarom dat nodig zou zijn ontbreekt, concluderen de ambtenaren. Daaraan wordt op dit moment nog gewerkt door het kabinet. Premier Schoof kon eerder niet vertellen op basis van welke feiten de problemen in de asielketen het legitimeren om het parlement buitenspel te zetten. Hij sprak er eerder van dat mensen het gevoel hebben dat er een asielcrisis is.
Het ontbreken van een goede reden om de crisiswet van stal te halen kan schadelijk zijn voor de rechtstaat, waarschuwen ambtenaren. ‘Onvoldoende motivering kan bijdragen aan politisering van het staatsnoodrecht, wat vanuit een rechtstatelijk oogpunt onwenselijk is.’ De ambtenaren van het ministerie van Binnenlandse Zaken hebben het kabinet zelfs aangeraden de asielnoodwet niet in het regeerprogramma op te nemen.
In de documenten wijzen de ambtenaren erop dat van een noodsituatie op dit moment geen sprake is. ‘Bij de totstandkoming van het huidige stelsel van staatsnoodrecht in de jaren negentig heeft de regering uitgelegd dat het staatsnoodrecht een laatste redmiddel is, dat kan worden ingezet in een oorlog of een vergelijkbare acute noodsituatie’, brengen de ambtenaren in herinnering.
Ook wordt verwezen naar het vorige kabinet dat concludeerde dat van buitengewone omstandigheden in de asielketen die het staatsnoodrecht rechtvaardigen geen sprake is. ‘Ambtenaren schrijven dat het uitgangspunt moet zijn ‘dat er zo lang mogelijk gewerkt moet worden met de normale bevoegdheden’. ‘Dit vloeit voort uit de beginselen van de democratische rechtsstaat. Als de overheid ingrijpt in de samenleving moet dat democratisch gelegitimeerd en voorzienbaar zijn.’ Met het staatsnoodrecht eigent het kabinet zich bevoegdheden toe zonder wet. ‘Dit botst op het beginsel dat ingrijpen democratisch gelegitimeerd en voorspelbaar voor de bevolking moet zijn: een van de grondbeginselen van onze democratische rechtsstaat.’
Ook wijzen de ambtenaren erop dat toenmalig minister van Justitie Dilan Yesilgöz (VVD), nu mede-auteur van het hoofdlijnenakkoord, waarschuwde dat het noodrecht niet gebruikt mag worden om ‘structurele problemen in de reguliere opvang te adresseren’.’
De ambtenaren wijzen erop dat om met succes een beroep te doen op het staatsnoodrecht een goede motivering nodig is. ‘Om de activering van artikel 111 te rechtvaardigen is dus een motivering nodig waarom het noodzakelijk is om af te wijken van de wet, oftewel dat er een acuut probleem is waarbij nu – of althans op het toekomstige moment dat daadwerkelijk besloten wordt om 111 te activeren – zeer snel handelen noodzakelijk is, dat de inzet van staatsnoodrecht proportioneel is, en dat dit probleem niet met de normale bevoegdheden en via de normale structuren aangepakt kan worden.’
De ambtenaren van Binnenlandse Zaken raden het kabinet aan af te zien van de noodwet, maar te kiezen voor de route die Bontenbal (CDA) voorstelde: een spoedwetgevingstraject waarbij de Kamer wél betrokken wordt.
Avinash Bhikhie
Tijdens de beantwoording van Schoof is er ineens wat onrust in de Kamer en al snel blijkt dat de stukken over de asielnoodwet er zijn. De fractieleiders van de oppositie overleggen kort met elkaar waarna D66-leider Rob Jetten naar de interruptiemicrofoon stapt om zijn beklag te doen. ‘Ik dacht eerst dat er wat mis was met mijn telefoon’, begint hij. ‘Minstens een derde is zwartgelakt.’
Jetten wijst erop dat de stukken er eigenlijk al tussen 14.00 uur en 15.00 uur zouden zijn, ze nu met vertraging naar de Kamer zijn gestuurd en dan ook nog eens onvolledig zijn. ‘Dit voelt als minachting van de Kamer.’
Ook de rest van de oppositie reageert geïrriteerd op de zwartgelakte stukken. GL-PvdA-leider Frans Timmermans toont een aantal grotendeels zwarte blaadjes om daarna droog op te merken dat ‘een kwartiertje leestijd’ straks wel genoeg is. ‘Want dan zijn we wel klaar met deze stukken.’
Met de Kamer wordt afgesproken dat premier Schoof dit blokje nog afmaakt en dat er daarna inderdaad vijftien minuten wordt geschorst zodat de Kamerleden de stukken kunnen lezen.
Hessel von Piekartz
Terwijl de Kamer de door premier Schoof beloofde stukken over de asielnoodwet ontvangt, gaat het in de plenaire zaal nog over bestaanszekerheid. De premier begon direct over een van de meest bekritiseerde maatregelen van dit kabinet: de btw-verhoging op onder meer sport en cultuur.
Hij gaat daarin vooral in op sport. Volgens Schoof is een lagere btw op bijvoorbeeld sportscholen geen ‘efficiënt’ middel om sport ‘bereikbaar te maken voor mensen met een kleine beurs’. Hij haalt daarbij een rapport aan uit 2023 waaruit dat zou blijken. ‘Ook mensen met veel geld profiteren ervan’, gaat hij door. Het kabinet kiest er daarom voor om op termijn bijvoorbeeld de huurtoeslag te verhogen, zodat mensen met een relatief laag inkomen wat meer te besteden krijgen.
D66-leider Rob Jetten, die eerder al aankondigde op zoek te gaan naar een manier om de btw-verhoging tegen te houden, benadrukt dat niet alleen minder mensen gaan sporten, maar ook ondernemers door de maatregel worden geraakt en trekt de kwestie breder dan sport. ‘Miljoenen Nederlanders die werken in de sport, cultuur of op campings krijgen te maken met de btw-verhoging’, zegt hij.
Bovendien vindt Jetten de argumentatie achter de maatregel niet overtuigend. Schoof shopt volgens de D66-leider ‘selectief’ uit de evaluatie die hij eerder aanhaalde. De conclusie daarin was namelijk dat het de het btw-stelsel, dat met twee percentages werkt, als geheel ‘niet efficiënt is. ‘U heeft gewoon een paar van die btw’s eruit gelicht om heel ordinair de begroting rond te krijgen. Er zit geen visie, geen idee achter’, aldus Jetten. De D66-leider ziet genoeg reden om nog eens kritisch naar de maatregel te kijken. ‘Is het kabinet dan bereid mee te denken?’
Schoof benadrukt dat er een gat in de begroting ontstaat van 2,3 miljard euro – ‘onvoorstelbaar veel geld’ – en dat zo’n gat niet direct gedicht is. Toch houdt hij de deur op een kiertje. ‘Als u met de coalitiepartners tot een alternatieve dekking komt; wie ben ik om daar bezwaar tegen te maken?’
Hessel von Piekartz
Premier Dick Schoof heeft tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen toegezegd uit te zoeken of Oekraïense mannen teruggestuurd kunnen worden om te vechten tegen Rusland. Op verzoek van PVV-leider Geert Wilders zegde hij tijdens het debat toe na te denken op welke manieren Oekraïense dienstplichtigen gestimuleerd kunnen worden terug te gaan naar hun eigen land. Wel zei Schoof ‘buitengewoon voorzichtig’ te willen zijn om dwang uit te voeren.
De dienstplicht geldt in Oekraïne voor mannen van 25 tot en met 60 jaar. In november vorig jaar verbleven bijna 19 duizend Oekraïense mannen van deze leeftijden in Nederland, blijkt uit de recentste cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. In totaal stonden eind vorig jaar bijna 39 duizend Oekraïense mannen ingeschreven bij Nederlandse gemeenten. Ter vergelijking: het aantal Oekraïense vrouwen dat hierheen gevlucht was, lag op dat moment op ruim 63 duizend.
Pleun Lagerberg en Pepijn de Lange
Na het blokje buitenland schorst Kamervoorzitter Bosma het debat voor de lunch. 15.00 uur gaat het debat verder.
Premier Schoof raakt verzeild in een debat dat zijn voorganger bekend zal voorkomen: met Denk-leider Van Baarle en PvdD-leider Ouwehand, over de Israëlkoers van het kabinet. Die is niet veel veranderd ten opzichte van de koers van het kabinet-Rutte IV en dus volstrekt ontoereikend volgens de twee oppositiepartijen.
Schoof trapt af met het standpunt dat Nederland sinds de terroristische aanslag van 7 oktober consequent inneemt: ‘Israël heeft recht op zelfverdediging binnen de kaders van het interinationale recht.’ En: ‘Nederland dringt aan op een staakt-het-vuren en op een tweestatenoplossing.’
Van Baarle: ‘Dat is dus het zinnetje dat zoveel mensen niet meer kunnen horen terwijl de Israëlische regering oorlogsmisdaden pleegt. Er zijn nu 190 duizend directe en indirecte doden in Gaza. Er zijn meer bommen op Gaza gegooid dan op Hamburg, Dresden en Londen gecombineerd in de Tweede Wereldoorlog. Als de premier die verwoesting ziet, hoe kan hij dan nog spreken van zelfverdediging?’
Schoof: ‘Wij spreken Israël er consequent aan dat het zich moet houden aan het internationale oorlogsrecht.’
Dat kan wel zijn, vindt Van Baarle, maar hij mist daden. ‘Stop met het kopen van Israëlisch defensiematerieel, stop de handelspost van de ambassade, verbied handel met bezette gebieden... Waarom kijkt u toe terwijl de Palestijnen worden afgeslacht?’
Schoof valt terug op zijn standpunt: ‘Omdat wij vinden dat Israël het recht op zelfverdediging heeft. 7 oktober was een ongekende terroristische aanslag. Intussen willen we naar een vreedzame oplossing en een staakt- het-vuren.’
Van Baarle krijgt hulp van Ouwehand: ‘Het handelen van het kabinet staat haaks op de woorden. We zien helemaal niks. Als u zegt dat u meeleeft met het Palestijnse volk en de internationale rechtsorde respecteert, waaruit blijkt dat dan concreet?’
Schoof wil niet verder gaan dan de belofte dat hij de Israëlische premier Benjamin Netanyahu zal blijven aanspreken. ‘Ik zie hem volgende week bij de VN-vergadering in New York. Ik zal hem opnieuw aanspreken op de naleving van het humanitair oorlogsrecht. Dat zal ik opnieuw onder de aandacht brengen.’
Raoul du Pré
Hoewel alle Oekraïense vluchtelingen, inclusief mannen, op basis van de zogeheten Richtlijn tijdelijke bescherming in Nederland mogen zijn, wil premier Schoof in antwoord op vragen van Wilders kijken hoe Oekraïense mannen teruggestuurd kunnen worden.
Wilders, die tot voor kort tegen financiële en militaire steun voor Kyiv was, vindt dat Nederland zich moet inspannen om Oekraïense mannen die in Nederland verblijven richting Oekraïne moet sturen. ‘Er zijn hier tienduizenden Oekraïense mannen die zouden kunnen helpen eigen land te verdedigen of op te bouwen’, aldus de PVV-leider. Hij verwijst naar uitspraken van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky en de Oekraïense ambassadeur in Nederland die er geen geheim van maken dat zij mannen aan het front hard nodig hebben. Wilders vindt dat nu Nederland Oekraïne financieel en militair helpt, er ook verwacht mag worden dat Oekraïense mannen hun land ook verdedigen. ‘Wij steunen ze vanuit hier, ze moeten hun land ook wel willen verdedigen.’ Wilders weet dat het kabinet deze groep mannen niet kan dwingen Nederland te verlaten, maar de PVV-leider meent dat het kabinet zich meer kan inzetten om Oekraïners te motiveren hun land te verdedigen.
Schoof zegt dat dit vraagstuk aan de orde is gekomen in zijn gesprekken met Zelensky en dat de president zeer voorzichtig is om dwang toe te passen. ‘Wel zou hij het mooi vinden als deze mannen Oekraïne helpen.'
Avinash Bhikhie
Schoof komt bij het onderwerp ‘internationaal’ en krijgt direct CDA-leider Henri Bontenbal tegenover zich. De CDA’er wijst de premier erop dat hij verantwoordelijk is voor het imago van Nederland in het buitenland maar dat het dan niet helpt dat Nederland middels een briefje aan de Europese Commissie om een ‘kansloze’ opt-out heeft gevraagd.
Het leidde er bovendien toe dat de Hongaarse premier Viktor Orbán zich gister enthousiast aansloot bij het verzoek van Nederland en ‘trots kijkt naar wat Nederland heeft gedaan’, aldus Bontenbal. De CDA-leider wijst erop dat dat een twijfelachtige eer is. Schoofs voorgangers hebben volgens Bontenbal Nederland ‘echt op de kaart gezet’, maar nu gebeurt het tegenovergestelde. ‘Ik vind dit amateurisch gedrag’, zegt Bontenbal. ‘Hoe kijkt u daar zelf tegenaan?’
Volgens Schoof is de positie van Nederland ‘onverminderd’ goed en snappen andere landen ‘heel goed’ dat Nederland bepaalde ‘doelen’ wil halen. Ook wijst hij erop dat Nederland zich wel degelijk blijft inzetten voor Europese en internationale samenwerking, bijvoorbeeld met de steun aan Oekraïne.
Maar voor Bontenbal verduidelijkt dat niet waarom Schoof het een goed idee vond om het briefje over de opt out naar Europa te sturen zonder na te denken over de haalbaarheid ervan. Daarvoor is namelijk eerst een verdragswijziging nodig en daarover moeten alle lidstaten het eens zijn. ‘Wat gaat u dan doen? Gaat u langs alle lidstaten om een verdragswijziging te bespreken? Ik denk dat u nul kans maakt’, aldus Bontenbal. Maar als Schoof niet vraagt om een verdragswijziging is het ‘een loos briefje, en staat Nederland voor aap’.
Schoof benadrukt dat het briefje van Faber een ‘signaal aan Europa was’, maar dat het ‘volstrekt duidelijk’ is dat Nederland zich voor asielmaatregelen eerst richt op een binnenlandse aanpak. Hij is niet ook van plan om snel om een verdragswijziging te vragen en beraad zich daar nog op.
Maar daarmee geeft hij geen antwoord op de vraag waarom er dan al een verzoek is ingediend aan Europa terwijl er niet lijkt te zijn nagedacht over de vervolgstappen, concludeert Volt-leider Laurens Dassen. ‘Dan heb ik toch het idee dat we op een hele onverantwoorde manier met Europa omgaan.’
D66-leider Rob Jetten haalt er daarna ook nog bij dat het briefje aan de verkeerde geadresseerd was, namelijk aan de Europese Commissie terwijl Schoof bij de andere regeringsleiders in de Europese Raad moest zijn. ‘Het is de taak van de minister-president o m de inzet in Europa namens het kabinet te coördineren’, zegt hij. ‘Het eerste wat u dus heeft laten passeren, is dat een minister van migratie een kansloos, symbolisch briefje naar de verkeerde geadresseerde mag sturen.’
Hessel von Piekartz
Is het noodzakelijk dat een premier en een kabinet een mensbeeld en een heldere visie op waar het met het land naartoe moet? Wat premier Schoof betreft niet. Timmermans vroeg Schoof gisteren naar waar de ongekozen premier zelf eigenlijk voor staat. De GroenLinks-PvdA-leider roemt de carrière van Schoof als voormalig topambtenaar, maar constateert dat in de politiek ideologie, visie en mensbeeld er wel degelijk toe doen. ‘U zegt dat u primus inter pares bent. Misschien was Van Biesheuvel (premier in de periode 1971-73) dat nog. Het belang van het premierschap is daarna toegenomen, vooral in Europa. Nu is de minister-president de leider van het land en meestal is de premier getest. In zijn partij of door de kiezer. Voor het eerst hebben we een premier die ongetest en onbekend is.’
Volgens Timmermans is het van belang dat Nederland weet vanuit wel ideologisch kader en welk mensbeeld Schoof het land leidt. ‘Men weet niet wat ú vindt.’ Laurens Dassen (Volt) vindt eveneens dat Schoof duidelijk moet zijn in waar hij zelf voor staat. Vooral in onvoorziene ontwikkelingen, zoals economische crises of een pandemie, is het van belang hoe de premier in zo’n situatie handelt. ‘Het maakt uit of de premier gelooft in het individu, of de gemeenschap.’ Dassen herinnert Schoof eraan dat ook NSC-leider Pieter Omtzigt een mensbeeld verwachtte in het regeerprogramma. ‘Daar staat niets over in.’
Ondanks de vragen van Timmermans en Dassen komt Schoof niet met een eigen visie en mensbeeld. Hij verwijst naar een terugkerend thema in het regeerprogramma: bevlogen pragmatisme. Hij ziet zichzelf als uitvoerder van de plannen uit het hoofdlijnenakkoord van de vier coalitiepartijen. ‘Mensen die ik spreek verwachten van mij dat ik resultaten boek. Zij vragen mij niet naar mijn levensvisie.’
Timmermans geeft Schoof een advies mee. ‘Het maakt wél uit wat u vindt.’ Als Schoof zichzelf blijft zien als uitvoerder van de wil van de vier partijen, dan zal hij gezien worden als de loopjongen van de PVV. ‘Dan is Wilders de schaduwpremier. Dat doet u niet goed.’
Avinash Bhikhie
Na hervatting van het debat neemt premier Dick Schoof het woord. ‘Ik geef eerlijk toe dat ik enigszins verrast was door het debat’, zegt de premier verwijzend naar de oproepen van de Kamerleden voor openbaarmaking van de juridische analyse. Schoof was immers ‘in de volle veronderstelling’ dat dergelijke stukken pas naar de Kamer moeten als er een besluit is genomen.
Hoewel hij dus bij zijn standpunt blijft dat het eigenlijk niet nodig is, respecteert hij ‘vanzelfsprekend’ de wens van de Kamer. Later vandaag komt hij daarom alsnog met ambtelijke stukken die relevant zijn voor het inzetten van het noodrecht. Ook verzekert hij de Kamer ervan dat hij ‘terstond’ met informatie zal komen als het kabinet besluiten neemt die te maken hebben met het inzetten van het noodrecht.
Omdat de stukken dus nog even op zich laten wachten, wordt in samenspraak met Kamervoorzitter Bosma afgesproken dat Schoof het kopje ‘migratie en asiel’ even overslaat en het eerst over andere onderwerpen heeft. Zo gauw de stukken er later vandaag zijn, kan de Kamer het dan alsnog over het heikele punt hebben.
Hessel von Piekartz
Een opvallende stap van waarnemend fractievoorzitter Nicolien van Vroonhoven: NSC voegt zich bij de oproep van de oppositie in de richting van het kabinet om de juridische documenten en adviezen over inzet van het asielnoodrecht direct met de Kamer te delen. Premier Schoof deelde voor aanvang van dag twee van de APB de Kamer mee de analyses en adviezen niet openbaar te maken. Voor zowel de linkse als een deel van de rechtse oppositie is dat onacceptabel. Het kabinet meent immers dat er sprake is van een asielcrisis en de Kamer vindt dat het moet kunnen controleren op basis waarvan het kabinet tot die conclusie is gekomen. Premier Schoof kon eerder op vragen van journalisten niet duidelijk maken op basis van welke feiten en cijfers hij buiten het parlement om het noodrecht wil inzetten. Volgens hem zouden veel Nederlanders een asielcrisis ervaren.
Mirjam Bikker (CU) reageert fel: ‘Dit is geen Haags debatje. Het gaat hier om crisiswetgeving. NSC zegt dat juristen hiernaar hebben gekeken, minister Faber (Asiel en Migratie, PVV) zegt dat juristen hiernaar hebben gekeken. Dus er zijn stukken. Het kan niet zo zijn dat de Kamer die informatie niet krijgt.’ De oppositie kijkt nadrukkelijk in de richting van de partij van de afwezige NSC-leider Pieter Omtzigt die voordat hij in de coalitie met PVV, VVD en BBB stapte de informatiepositie van de Kamer met hand en tand verdedigde. Het leidt uiteindelijk tot een korte, maar duidelijke stellingname van Van Vroonhoven: ‘Artikel 68 Grondwet’, de plicht die het kabinet heeft de Kamer te informeren.
Hoewel Schoof blijft benadrukken dat er nog geen besluiten zijn genomen en er dus geen onderliggende stukken liggen die nog niet openbaar zijn, voegt hij zich met enige ongemak bij de wens van de Kamer. Het debat wordt tot 12.00 uur geschorst en gezocht wordt naar welke stukken naar de Kamer moeten. De oppositie houdt er rekening mee dat juristen en ambtenaren negatief oordelen over de route waar het kabinet voor kiest. Het vorige kabinet concludeerde dat de inzet van het noodrecht juridisch niet houdbaar is, omdat er geen sprake is van een crisis zoals de wetgever dat omschreven heeft: oorlogen of overstromingen. De crisis in de asielketen is voor een groot deel een opvangcrisis. In de ambtelijke analyse die bij het hoofdlijnenakkoord is daar ook duidelijk in. ‘Staatsnoodrecht wordt geactiveerd in reactie op noodsituaties die in de regel plotseling ontstaan. Dit vereist vermoedelijk dat de huidige situatie als plotseling is aan te merken om stand te kunnen houden voor de rechter. Het vereiste is in de wet geformuleerd als ‘buitengewone omstandigheden’ die de maatregelen ‘noodzakelijk maken’.’
Terwijl de microfoon van Schoof nog open staat is de irritatie van de premier hoorbaar: ‘Tjonge jonge, werkelijk niet te geloven’.'
Avinash Bhikhie
Zoals verwacht gebruikt vrijwel de voltallige oppositie het begin van het debat om premier Schoof tot de orde te roepen. GroenLinks-PvdA-leider Timmermans herhaalt zijn oproep van woensdag om de juridische adviezen en onderliggende stukken voor het inzetten van het noodrecht openbaar te maken. ‘Zolang die stukken er niet zijn, kunnen we niet beginnen met het debat’, zegt hij.
Schoof schreef in een brief voorafgaand aan het debat dat de stukken pas worden gedeeld als het besluit is genomen, maar volgens Timmermans is er al een besluit genomen omdat het inzetten van het noodrecht al in het regeerakkoord is opgenomen. De GL-PvdA-leider haalt bovendien aan dat het kabinet onderliggende nota’s openbaar moet maken na een besluit, een afspraak waar NSC-leider Pieter Omtzigt nog ‘heel hard voor heeft gevochten’.
ChristenUnie-leider Mirjam Bikker benadrukt dat gister in het debat ‘de suggestie is gewekt’ dat er al stukken liggen. ‘Staatsnoodrecht is een ernstige zaak. Dit was gister een essentieel onderdeel van het debat en dan is het ongemakkelijk dat er nog niks vanuit het kabinet ligt.’
Premier Schoof blijft daarna bij de lijn van zijn brief. Volgens hem is er nog geen besluit genomen over het inzetten van het noodrecht en is er daarom nog niets over te publiceren. ‘Er heeft nog geen besluitvorming plaatsgevonden’, zegt hij.
D66-leider Rob Jetten vindt dat ongeloofwaardig. ‘U heeft het in het regeerprogramma vastgesteld’, herhaalt hij nog een keer het argument dat de meeste oppositieleiders maken. ‘De voltallige ministerraad heeft daar al toe besloten.’
Hessel von Piekartz
Voorafgaand aan dag twee van de Algemene Politieke Beschouwingen krijgt de oppositie nul op het rekest van premier Schoof: het kabinet deelt op dit moment niet de interne juridische analyses over de mogelijkheden om het noodrecht in te zetten om tot snelle asielingrepen te komen. Waarnemend NSC-fractieleider Nicolien van Vroonhoven zei woensdagavond dat die analyses gemaakt zijn en dat het kabinet op basis daarvan tot een ‘dragend en deugdelijk’ gemotiveerd besluit denkt te kunnen komen.
Daarop vroegen oppositiepartijen om die analyses. Schoof laat donderdagochtend weten dat hij die nu niet zal geven. ‘De besluitvorming inzake de toepassing is nog niet afgerond en de gevraagde stukken kunnen daarom niet worden toegezonden. Ik kan u toezeggen de Tweede Kamer per brief te informeren na afronding van de besluitvorming en de gevraagde stukken dan bij te voegen.’
In het debat, dat om 11.00 uur begint, zal blijken dat in elk geval een deel van de oppositie daar zeer ontstemd op reageert. De sfeer is toch al gespannen omdat het kabinet besluiten wil gaan nemen via een Koninklijk Besluit en Algemene Maatregelen van Bestuur, waardoor het normale wetgevingstraject – met toestemming vooraf van de Tweede en de Eerste Kamer – wordt overgeslagen. Het parlement krijgt pas wat te zeggen nadat het besluit is genomen.
Raoul du Pré
Op dag twee van de Algemene Politieke Beschouwingen komt premier Dick Schoof aan de beurt. Hij zal onder meer bevraagd worden over de asielcrisiswet die zijn kabinet wil invoeren.
Gisteren slaagde Geert Wilders erin om het asielbeleid tot de kern van het debat te maken. Lukt het de links-progressieve partijen donderdag wel om een blok te vormen tegen het kabinet waarvan ze zo gruwen?
Lees ook deze reportages van politiek verslaggevers Natalie Righton en Frank Hendrickx:
Voorlopig heeft de coalitie meer te vrezen van zichzelf dan van de oppositie.
Politiek marketeer Wilders kan de oppositie nog altijd zijn wil opleggen.
In dit liveblog houden we u op de hoogte van de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen
Lees hier het liveblog van gisteren terug.
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant