In naam is Dick Schoof al ruim twee maanden minister-president, maar op momenten mist hij nog het bijbehorende gezag. Tijdens het belangrijkste politieke debat van het jaar - tot donderdag middernacht - doet hij een moedige poging om de verbinding te zoeken. Dat gaat niet geheel vlekkeloos, waardoor hij onbedoeld even in groot politiek gevaar komt.
‘De vragen beginnen te raken aan mijn persoonlijke integriteit’, zegt premier Dick Schoof donderdagavond geërgerd als de linkse oppositie maar op hem blijft inhakken vanwege de vergaande asielmaatregelen die zijn kabinet - deels buiten het parlement om - wil invoeren. Het belangrijkste politieke debat van het jaar was ‘s ochtends ook al zo geïrriteerd begonnen. ‘Sjonge, jonge, jonge, werkelijk niet te geloven’, ontgliptw de kersverse premier toen een Kamermeerderheid hem op pad stuurde om ontbrekende documenten over de asielaanpak te gaan zoeken.
Die geprikkeldheid die er ondanks alle goede voornemens soms per ongeluk toch hardop uitkomt, kenmerkt de nieuwe minister-president en misschien ook wel zijn hele optreden tijdens de zogenaamde Algemene Politieke Beschouwingen. Daar lopen de spanningen tussen hem en de Tweede Kamer buitengewoon hoog op - tot crisisachtige sferen aan toe.
Zoiets overkwam zijn voorganger Mark Rutte maar zelden. Die had een uitgesproken zelfbeheersing en verborg zijn irritatie over politieke rivalen meestal vakkundig. Liever knuffelde hij hen dood. Schoof kan wat dat betreft nog een hoop leren van de debattechnieken van Rutte. De optimistische toon, de souplesse, je tegenstander vleien: het gaat bij Schoof allemaal nog niet vanzelf, blijkt donderdag in de Kamer. Dat is wellicht begrijpelijk na zo’n korte aanloop. Maar Nederland is inmiddels wel gewend geraakt aan zo’n premier.
Over de auteur
Natalie Righton is politiek verslaggever van de Volkskrant. Alles over politiek vindt u hier.
Gemakkelijk is de opdracht niet voor Schoof. Tot nu is hij alleen nog maar in naam minister-president, maar op momenten mist hij nog het bijbehorende gezag. De harten van Nederlanders - inclusief zijn rivalen - heeft hij nog niet weten te veroveren. De meesten zien verkiezingswinnaar Geert Wilders (PVV) als de ‘eigenlijke leider van Nederland: de schaduwpremier’, houdt oppositieleider Frans Timmermans Schoof voor. Schoof spreekt hem daarin niet tegen.
Toon wie u bent en waar u voor staat, moedigen Rob Jetten (D66) en Laurens Dassen (Volt) Schoof aan. Zij willen weten wat zijn visie en mensbeeld is. ‘Daar snakken mensen naar’, zeggen de fractieleiders donderdag.
Maar zoveel ruimte voelt Schoof nog niet. 'Mensen die ik tegenkom vragen mij niet wat mijn levensvisie is, ze vragen mij wel om problemen op te lossen’, zegt de premier. Het is een echo van de opvatting van Rutte, die vond dat je voor visie naar de oogarts moest en voor de rest gewoon je mouwen moest opstropen om aan het werk te gaan.
Een belangrijk verschil tussen Rutte en Schoof is echter dat de vorige premier dit soort dingen zei om stemmen te winnen en de nieuwe premier niet. Schoof wil helemaal niet meedoen aan de volgende verkiezingen, heeft hij al meermaals gezegd, en dus voelt hij geen noodzaak om een eigen achterban op te bouwen die hem fantastisch vindt. Het verklaart zijn ietwat stugge houding in de Kamer. Schoof beschouwt zichzelf slechts als ‘de uitvoerder’ van de plannen van de vier coalitieleiders. Verder heeft hij geen mening.
Maar ook zonder mening kan je in de problemen komen. Bij Schoof gebeurt dat al in het eerste kwartier van zijn belangrijkste debat tot nu toe. De oppositie eist - met steun van NSC - inzage in zijn juridische onderbouwing om een asielnoodwet in te voeren. Schoof weigert aanvankelijk, omdat ‘het besluit hierover nog niet is afgerond’ - een bijna Ruttiaanse tactiek. Maar daar laten oppositieleiders hem niet wegkomen. Als een loopjongen wordt hij de zaal uitgestuurd om de stukken te gaan halen.
Zichtbaar geïrriteerd doet Schoof wat hem gevraagd wordt. Maar - dat moet gezegd - de premier herpakt zich snel. Goedgemutst keert hij na een half uurtje terug naar de Kamer met een heuglijke mededeling: ‘Vanzelfsprékend’ gaat hij zijn best doen om de gevraagde informatie zo snel mogelijk te leveren. Hij glimlacht van oor tot oor. Dat joviale trucje heeft hij afgekeken van Rutte. Slim, want in politiek Den Haag kom je er ver mee. Zelfs Ruttes vijanden omschrijven hem als ‘aardig’.
In de uren daarna weet Schoof zich zo staande te houden. Hij houdt de coalitie bijeen, het debat is urenlang rustig van toon. Maar moeilijk krijgt hij het weer als de door de Kamer gevraagde stukken aan het einde van de middag opduiken, maar grotendeels zwartgelakt blijken te zijn.
Woedend is de oppositie. Ze willen de onderste steen boven, zeker nu blijkt dat de eigen adviseurs van het kabinet negatief hebben geadviseerd over de asielnoodwet die Schoof zo nodig snel wil invoeren.
‘Ik zit een beetje klem’, biecht Schoof tot slot op. De vier coalitieleiders Wilders, Yesilgöz, Omtzigt en Van der Plas hebben nou eenmaal met elkaar afgesproken dat ze een noodmaatregel willen voor asiel, dus hij heeft dat zo in het regeerakkoord overgenomen. Maar een besluit heeft het kabinet hier zelf nog helemaal niet over genomen. Het is in een notendop het dilemma van het experiment met het extraparlementaire kabinet.
Dan neemt de premier ineens een riskant besluit. Zonder overleg met zijn ministers zegt Schoof dat hij de Kamer alsnog ‘graag de ongelakte stukken wil geven’ om ze ervan te overtuigen dat hij echt niks achter zit te houden. Vol ongeloof gooit Justitieminister David Van Weel (VVD) achter hem zijn armen in de lucht. Daarna breekt een crisis-achtige sfeer uit onder de bewindspersonen en coalitieleiders. Wilders is furieus dat NSC steun heeft gegeven aan het vrijgeven van vertrouwelijke stukken over de asielaanpak. In de wandelgangen spreken andere coalitiepartijen van over vuil spel van NSC.
Door zijn gebrek aan tact en souplesse riskeert Schoof de toorn van zijn eigen kabinet en een deel van de coalitieleiders. Gezamenlijk scheren ze donderdagavond langs de rand van de afgrond. Terwijl dat helemaal niet nodig is. Feitelijk is er nauwelijks politiek gevaar voor hen. Het is een vrij kleine minderheid ter linkerzijde die niets moet hebben van hun asielplannen.
De kritiek van de oppositie gaat uiteindelijk uit als een nachtkaars. Schoof staat rechtop. De coalitie ook. Maar wel wat gehavend.
Algemene Beschouwingen
- Geert Wilders slaagt er steeds weer in het asielbeleid tot de kern van het debat te maken. ‘We moeten ons niet laten afleiden door de vuurpijlen die Wilders afschiet’, aldus GroenLinks-PvdA-leider Frans Timmermans.
- Kabinet wil nieuwe asielregels invoeren via noodwetgeving: dit is het stappenplan.
- Kabinet-Schoof rekent zich rijk in zijn eerste Miljoenennota: het zoet zit in het begin, het zuur aan het eind.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant