In naam is Dick Schoof al ruim twee maanden minister-president, maar de harten veroveren van alle Nederlanders, inclusief zijn rivalen, is hem nog niet gelukt. Tijdens het belangrijkste politieke debat van het jaar benadrukt hij zijn wil te verbinden, maar hij gaat daarbij wel bijna te gronde.
‘Sjonge, jonge, jonge’, zegt premier Dick Schoof geërgerd als het belangrijkste politieke debat van het jaar al na een kwartier wordt geschorst. ‘Werkelijk niet te geloven’, mompelt hij per ongeluk in de microfoon, over het chaotische begin van de Algemene Politieke Beschouwingen. Schoof lijkt zich niet te realiseren dat het geluid nog aan staat als blijkt dat een Kamermeerderheid meer informatie wil over de aangekondigde asielnoodwet.
Die geprikkeldheid die er ondanks alle goede voornemens per ongeluk toch hardop uitkomt, kenmerkt de nieuwe minister-president en misschien ook wel het hele debat donderdag. Zoiets overkwam zijn voorganger Mark Rutte maar zelden. Die had een uitgesproken zelfbeheersing en verborg zijn irritatie over politieke rivalen meestal vakkundig. Liever knuffelde hij hen dood.
Over de auteur
Natalie Righton is politiek verslaggever van de Volkskrant. Alles over politiek vindt u hier.
Schoof kan wat dat betreft nog een hoop leren van de debattechnieken van Rutte, waar Nederland aan gewend is geraakt. De optimistische toon, de souplesse, de humor, je tegenstander vleien: het gaat bij Schoof allemaal nog niet vanzelf, blijkt donderdag in de Kamer. Dat is wellicht begrijpelijk na zo’n korte aanloop.
In naam is Dick Schoof al ruim twee maanden minister-president, maar de harten van zijn Haagse collega’s en de rest van Nederland heeft hij nog niet veroverd. De meesten zien verkiezingswinnaar Geert Wilders (PVV) als de ‘eigenlijke leider van Nederland: de schaduwpremier’, houdt oppositieleider Frans Timmermans Schoof voor.
Toon wie u bent en waar u voor staat, moedigen Rob Jetten (D66) en Laurens Dassen (Volt) Schoof aan. Zij willen weten wat zijn visie en mensbeeld zijn. ‘Daar snakken mensen naar’, zeggen de fractieleiders donderdag.
Maar zoveel ruimte voelt Schoof nog niet. ‘Mensen vragen mij niet wat mijn levensvisie is, ze verwachten dat ik resultaten boek’, zegt de premier. Het is een echo van de opvatting van Rutte, die vond dat je voor visie naar de oogarts moest en voor de rest gewoon je mouwen moest opstropen om aan het werk te gaan. Een belangrijk verschil tussen Rutte en Schoof is echter dat de vorige premier dit soort dingen zei om stemmen te winnen en de nieuwe premier niet.
Schoof wil niet aan de volgende verkiezingen meedoen, heeft hij al meermaals gezegd, en dus voelt hij geen noodzaak een eigen achterban op te bouwen die hem fantastisch vindt. Schoof beschouwt zichzelf slechts als ‘uitvoerder’ van de plannen van de vier coalitieleiders. Verder heeft hij geen mening.
Dat neemt niet weg dat Schoof de verhoudingen in de Kamer graag goed wil houden. Meteen aan het begin van het debat dreigt dat mis te gaan.
De oppositie eist, met steun van NSC, inzage in de juridische analyse die ten grondslag ligt aan de asielnoodwet. Schoof weigert aanvankelijk, omdat ‘het besluit hierover nog niet is afgerond’ - een bijna Ruttiaanse tactiek. Maar daar laten de meer ervaren fractievoorzitters, zoals D66-leider Jetten, hem niet mee wegkomen. Als een loopjongen wordt hij de zaal uitgestuurd om de documenten te zoeken. ‘Sjonge, jonge’, mompelt Schoof daarop.
Vermoedelijk neemt hij het zichzelf ook kwalijk. Op de afscheidsbarbecue van het vorige kabinet, afgelopen zomer, had Rutte hem nog lachend toegesproken dat hij in juli ‘met open ogen’ in de val van Jetten was getrapt. Op diens verzoek werd het debat over de regeringsverklaring tussentijds geschorst vanwege een paar omstreden tweets van zorgminister Fleur Agema. ‘Dat gaat me niet nog een keer gebeuren!', zou Schoof op de barbecue lachend hebben teruggeroepen naar Rutte.
Verkeerd ingeschat, blijkt donderdag. Maar Schoof herpakt zich snel. Goedgemutst keert hij na een halfuurtje terug naar de Kamer. ‘Vanzelfsprekend’ gaat hij zijn best doen om de gevraagde informatie zo snel mogelijk te leveren. Dat joviale heeft hij ongetwijfeld afgekeken van Rutte. In politiek Den Haag kom je er ver mee. Zelfs Ruttes vijanden omschreven hem als ‘aardig’.
In de uren daarna weet Schoof zich zo staande te houden. Hij houdt de coalitie bijeen. Maar moeilijk krijgt hij het weer als de door de Kamer gevraagde stukken aan het einde van de middag opduiken, maar grotendeels zwartgelakt blijken te zijn. Woedend is de oppositie. Ze willen de onderste steen boven, zeker nu blijkt dat de eigen adviseurs van het kabinet negatief hebben geadviseerd over de asielnoodwet die Schoof zo nodig wil invoeren.
‘Ik zit een beetje klem’, biecht Schoof op. De vier coalitieleiders Wilders, Yesilgoz, Omtzigt en Van der Plas hebben nou eenmaal met elkaar afgesproken dat ze een noodmaatregel willen voor asiel, maar het kabinet heeft daar nog helemaal geen besluit over genomen. Het is in een notendop het dilemma van het experiment met het extraparlementaire kabinet.
Dan neemt de premier ineens een riskant besluit. Zonder overleg met zijn ministers zegt Schoof vanachter zijn spreekgestoelte: ‘Oké, dan krijgt de Kamer alles ongelakt te zien. Prima!’ Achter hem gooit Justitieminister Van Weel (VVD) vol ongeloof zijn armen in de lucht, bij andere bewindspersonen lijkt paniek uit te breken. Ondertussen is Wilders al een tijdje furieus sinds NSC steun gaf voor het vrijgeven van de stukken. Woedend slaat hij met zijn hand op het Kamerbankje voor hem. In de wandelgangen spreken andere coalitiepartijen van vuil spel van NSC.
Schoofs actie om toch alle ongelakte stukken vrij te geven past gek genoeg in zijn strategie om de boel bij elkaar te willen houden. Hij wil de oppositie niet van zich vervreemden. Een minister-president hoort het land te verenigen, vindt hij. Maar met zijn gok riskeert hij wel de toorn van zijn eigen kabinet en een deel van de coalitieleiders. Gezamenlijk scheren ze langs de rand van de afgrond.
Het belangrijkste debat voor Schoof tot nu toe is geschorst tot 20.00 uur. Daarna belooft het nog een spannende avond te worden.
Algemene Beschouwingen
- Geert Wilders slaagt er steeds weer in het asielbeleid tot de kern van het debat te maken. ‘We moeten ons niet laten afleiden door de vuurpijlen die Wilders afschiet’, aldus GroenLinks-PvdA-leider Frans Timmermans.
- Kabinet wil nieuwe asielregels invoeren via noodwetgeving: dit is het stappenplan.
- Kabinet-Schoof rekent zich rijk in zijn eerste Miljoenennota: het zoet zit in het begin, het zuur aan het eind.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant