Niet alleen Hezbollah-leden, maar ook kinderen kwamen om bij de aanvallen van Israël op duizenden piepers en portofoons. Is Israël daarmee zijn boekje te buiten gegaan? ‘Het lijkt erop dat deze aanval primair was bedoeld om Hezbollah te treffen.’
Een uitzonderlijke aanval, zo luidde het universele oordeel van militaire experts over de grootschalige aanval van Israël op de piepers en portofoons van Hezbollah-leden. Maar kritiek was er ook: onder anderen VN-mensenrechtenchef Volker Türk sprak van mogelijke schendingen van het internationaal humanitair recht.
‘Ervan uitgaande dat Israël achter deze aanval zit, is de belangrijkste regel uit het humanitair oorlogsrecht dat Israël alleen militaire doelen mag aanvallen’, zegt Marten Zwanenburg, hoogleraar militair recht aan de Universiteit van Amsterdam en verbonden aan de Nederlandse Defensie Academie. ‘Het doelbewust aanvallen van burgers is in strijd met het oorlogsrecht.’
Over de auteur
Thom Canters is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Uit vrees voor Israëlische hacks maakt Hezbollah in plaats van telefoons massaal gebruik van piepers en portofoons voor de onderlinge communicatie. Om berichten te kunnen ontvangen, moeten leden die apparaten bovendien altijd bij zich dragen.
Daarmee bestond volgens Zwanenburg het risico dat de aanval ook omstanders zou treffen. ‘In dat geval is het relevant te weten of Israël voldoende voorzorgsmaatregelen heeft getroffen om dat risico te minimaliseren. Israël moet van tevoren beoordelen of de verwachte nevenschade van de aanval niet disproportioneel groot is ten opzichte van het militaire voordeel dat ze ermee denken te behalen.’
De grens tussen buitensporig en proportioneel geweld is echter notoir lastig te bepalen: getallen zijn er moeilijk op te plakken. Zwanenburg: ‘Het lijkt erop dat er vrij veel strijders zijn gedood of tijdelijk zijn uitgeschakeld. Dat betekent dat enige nevenschade in deze situatie geoorloofd is.’
Tenminste 32 mensen, onder wie ook kinderen, werden gedood bij de aanvallen. Ruim drieduizend mensen liepen (zware) verwondingen op. Bij ziekenhuizen vormden zich lange rijen met ambulances.
Of er gezien de chaos die de aanvallen veroorzaakte sprake is van een terroristische daad door Israël, vindt Zwanenburg lastig te zeggen. ‘Daarvoor moet je in de hoofden van de Israëlische leiding kijken. Als het doel van de aanval was om de bevolking angst aan te jagen, dan gaat het om een terreurdaad. Maar het lijkt erop dat deze aanval primair was bedoeld om Hezbollah te treffen.’
Hoewel Israël in alle toonaarden zwijgt over de aanval, zei defensieminister Yoav Gallant woensdag wel dat de focus van het leger is komen te liggen op het noordelijk front bij de grens met Libanon. Premier Benjamin Netanyahu bestempelde de terugkeer van de naar schatting zestig- tot honderdduizend Israëliërs die geëvacueerd zijn uit het grensgebied deze week officieel tot oorlogsdoel.
Ook over het onderscheid tussen burgers en strijders lopen de meningen in het oorlogsrecht uiteen, zegt Zwanenburg. Volgens Hezbollah, dat bestaat uit zowel een militaire als politieke tak, werden de afgelopen dagen leden geraakt uit verschillende lagen van de organisatie. Zo bevond de zoon van een parlementslid van Hezbollah zich volgens Libanese media onder de doden.
‘Als het iemands functie is deel te nemen aan vijandelijkheden, dan mag die persoon altijd worden aangevallen’, legt Zwanenburg uit. ‘Een burger die slechts af en toe meedoet, mag alleen op dat specifieke moment worden aangevallen. De vraag is dus in hoeverre leden van de politieke tak ook deelnemen aan de vijandelijkheden. Het is bekend dat Israël daar een nogal ruime definitie voor hanteert.’
Dat Israël op piepers en walkietalkies ingezet heeft, maakt de discussie over wat wel en niet geoorloofd is nog ingewikkelder. De zogeheten conventie over bepaalde conventionele wapens heeft de inzet van ‘boobytraps’ aan regels gebonden. Het gebruik daarvan is verboden als het gaat om ‘ogenschijnlijk ongevaarlijke draagbare voorwerpen, die speciaal zijn ontworpen en geproduceerd om explosief materiaal te bevatten.’
Om te bepalen of daar hier sprake van is, is het volgens Zwanenburg onder andere belangrijk te weten hoe de ontploffing tot stand kwam: doordat Hezbollah-leden zelf op een knop drukten waardoor de apparaten explodeerden, of doordat Israël op afstand zogezegd een knop heeft ingedrukt die de ontploffingen in gang zetten. In het laatste geval, die experts zeer waarschijnlijk achten, is er geen sprake van een ‘boobytrap’ – hoewel de regels voor nevenschade en voorzorgsmaatregelen dan nog steeds gelden.
Hoe dan ook valt een mogelijk Israëlisch verweer volgens Zwanenburg uit te tekenen. ‘Als Hezbollah de piepers en portofoons gebruikt voor de onderlinge communicatie over onder meer aanvallen op Israël, dan zal Israël zeggen dat het hier niet gaat om een onschuldig voorwerp, maar om een legitiem militair doelwit.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant