Het is duidelijk dat regisseur Coralie Fargeat net zo veel plezier beleeft aan het etaleren van oppervlakkige schoonheid als aan de vernietiging ervan.
Dat lichaam. Die benen. Dat gezicht, die ogen. Wat ziet Hollywoodicoon Demi Moore (61) er aan het begin van The Substance fantastisch uit, al helemaal voor haar leeftijd – probeer dat laatste maar eens níét te denken. Gestoken in glanzend aerobicstenue stapt Moore, in de rol van Elisabeth Sparkle, de camera stralend tegemoet. Elke close-up telt ook als waarschuwing: kijk maar goed, want van deze vrouw zal in The Substance geen porie ongeschonden blijven.
In de tweede, Engelstalige speelfilm van de Franse cineast Coralie Fargeat speelt Moore een actrice die enkel nog populariteit geniet vanwege haar aerobics-tv-programma. Ook die tijd is voorbij. Op haar 50ste verjaardag wordt Sparkle afgedankt door producent Harvey (Dennis Quaid), want tja, dat snapt zij natuurlijk ook wel, er moet plaats worden gemaakt voor vers, jong vlees.
Over de auteur
Kevin Toma schrijft over film in alle soorten en maten, met een speciaal oog voor filmmuziek en een passie voor horror.
De scène waarin Elisabeth door Harvey wordt ontslagen, terwijl hij in slow motion zit te schransen van een schaal garnalen, sorteert met zijn glibberige onsmakelijkheid voor op alles wat The Substance nog in petto heeft. Het is alsof Harveys mond – in één shot lijkt het wel een anus – al het vuil van de patriarchale samenleving over Sparkle heen spuugt.
Ondergetekende schaamde zich met terugwerkende kracht voor de objectiverende gedachten die de eerdere aerobicsbeelden hadden opgeroepen: een kenmerkend effect, voor deze slang van een film die zichzelf in zijn staart bijt. The Substance is een doldrieste nachtmerrie die een knoop in je maag legt en kortsluiting in je hoofd veroorzaakt.
Iets dergelijks bewerkstelligde Fargeat ook met haar debuut Revenge (2017), dat het verkrachtings- en wraakfilmgenre bloederig binnenstebuiten keerde. Met The Substance overtreft Fargeat zichzelf door hartstochtelijk aan de haal te gaan met de oorspronkelijk mannelijke traditie van de body horror.
Ze steekt voorbeelden als David Cronenberg, Brian Yuzna en Brian De Palma naar de kroon en put met hetzelfde gemak uit sprookjes en klassieke griezelverhalen (Dr. Jeckyll and Mr. Hyde, The Picture of Dorian Gray) als uit Paul Verhoevens Showgirls (1995). De woorden en beelden van de op jeugd parasiterende mannenmaatschappij worden in The Substance gemengd tot een gruwelijk brouwsel, dat uiteindelijk de bron zelf zal bezoedelen.
Eenzaam in haar designappartement, dat uitkijkt op Los Angeles, neemt Sparkle drastische maatregelen. Ze levert zich over aan een schimmig bedrijf dat haar een dubbelleven belooft met haar jongere, betere zelf. Na een eenmalige injectie met ‘de substantie’ zal de rest vanzelf volgen. Zolang de vrouwen elkaar tijdig elkaars ruggenmerg toedienen, ze om de week wisselen en nooit, maar dan ook nooit vergeten dat ze één zijn, loopt alles op rolletjes.
Het sardonische van The Substance is dat je bij voorbaat weet dat Sparkle door die ene prik haar verval zal inluiden, en dat je toch wilt dat ze het doet. Alsof ze nog niet genoeg te lijden heeft onder de blik van anderen, wil je zien wat er gebeurt zodra ze de akelig volmaakte Sue (Margaret Qualley) heeft ‘gebaard’. Moore zet alles op alles om Sparkles martelgang zo tragisch en majestueus monsterlijk mogelijk te incorporeren. Al dan niet gehuld in een dikke laag grime en protheses die alsmaar surrealistischere vormen aannemen, vertolkt ze een van de beste rollen uit haar carrière.
In de scènes met Sue wordt de grens tussen kritiek en exploitatie door Fargeat doelbewust vertroebeld. Qualley, voortreffelijk als op haar eigen lijf geilende kloon, verdween tijdens de voorbereiding in de sportschool om een perfecte taille en strak achterwerk te krijgen. Zoals de mannen rondom Sue de tong uit de mond laten hangen, zo krijgt ook Benjamin Kracuns camerawerk geen genoeg van haar rondingen, tot de overvloed aan billenbeelden je de keel uithangt – bijna letterlijk.
Het typeert de wellustige dubbelzinnigheid van The Substance, dat op het filmfestival van Cannes werd bekroond met de prijs voor het beste scenario. Het is een giftige, woedende maar ook uiterst vleselijke film, die aan het etaleren van oppervlakkige schoonheid net zo veel plezier beleeft als aan de vernietiging ervan. Kijk alleen al naar Sparkles Walk of Fame-ster, die eerst met alle zorg in het trottoir wordt gemetseld en uiteindelijk onder de duivenstront en ketchup zit.
En zie ook het prachtige production design, van Sparkles desolate flat tot de dieprode gangen van de televisiestudio: zielloze, verstikkende ruimtes zijn het, die erom smeken te worden besmeurd en onttakeld. Reken maar dat dat gebeurt, in een epische smeerboel die met de overtreffende trap geen genoegen neemt.
Horror
★★★★★
Regie Coralie Fargeat
Met Demi Moore, Margaret Qualley, Dennis Quaid
140 min., in 113 zalen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant