Nederland zit in een ongekende onderwijscrisis door een cluster van problemen. Als de regering nu niet zelf de regie neemt, zal deze crisis voortduren, met rampzalige maatschappelijke gevolgen.
Deze zomer bleek uit onderzoek van de NOS en Nieuwsuur dat bestuurders en toezichthouders van minimaal dertig schoolbesturen betaalde functies uitoefenen bij private onderwijsbureaus. Een voorbeeld van de kolonisering van het onderwijs door private belangen, ten koste van het algemeen belang.
Dat is uit het zicht geraakt: Nederland bevindt zich in een ongekende onderwijscrisis. In 2006 was volgens het PISA-onderzoek 14 procent van de 15-jarigen onvoldoende geletterd om in de samenleving te functioneren. Oorzaak: een cluster van problemen in het onderwijs, waaronder de groeiende bureaucratische schil rond het primaire proces, de uitholling van de positie van de leraar en verslechterende lerarenopleidingen.
Over de auteurs
Felix Huygen is bestuurslid bij Beter Onderwijs Nederland. Ad Verbrugge is bestuurslid bij Beter Onderwijs Nederland. Wolf Zwartkruis is bestuurslid bij Beter Onderwijs Nederland. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De miljarden die daarna in het onderwijs zijn geïnvesteerd, hebben dat horrorcluster alleen maar versterkt. Het aandeel slecht lezende leerlingen is sindsdien meer dan verdubbeld, tot 33 procent. Ook de rekenvaardigheid nam sterk af. Als de regering nu niet zelf de regie neemt, zal deze trend voortduren, met rampzalige maatschappelijke gevolgen.
Hoe keren we het tij? De vereniging Beter Onderwijs Nederland (BON) stelde een plan op voor minister Eppo Bruins en staatssecretaris Mariëlle Paul met onderstaande maatregelen als nadere uitwerking van het onlangs gepresenteerde regeerprogramma.
Besturen moeten dienend zijn en dicht bij de praktijk staan. Kies voor optie c uit de brief van toenmalig minister Paul over de herijking van de sturing van het funderend onderwijs: ‘Al het beleid van de overheid (richt) zich direct op het schoolniveau.’ Elke school wordt dan geleid door een bestuurder-schoolleider.
Haal daarbij eerst de lerarensalarissen uit de lumpsum, waardoor de Rijksoverheid hier weer grip op krijgt. Ontmantel vervolgens de in de jaren negentig opgetuigde structuur met machtige megabesturen. Scholen worden direct gefinancierd door het ministerie.
De Onderwijsinspectie moet daarnaast veel eerder ingrijpen bij scholen met tekortschietend onderwijs. De overheid moet in deze gevallen docenten trainen in didactieken die wél bewezen werken – onder meer Expliciete Directe Instructie (EDI). Zo veranderde Ierland door een nationaal onderwijsplan – met een trainingsprogramma voor docenten – in tien jaar van een qua leesvaardigheid slecht scorend land tot een van de beste ter wereld.
Zorg ook voor een kennisrijk curriculum. Uit onderzoek van onder meer E.D. Hirsch blijkt dat de effectiefste manier om kinderen goed te leren lezen. Dring de invloed van realistisch rekenen terug, dat de afgelopen decennia de rekenvaardigheid grote schade toebracht. Zorg dat alle docenten op de pabo’s en lerarenopleidingen EDI en andere bewezen methoden leren beheersen en laat de Inspectie hierop toezien.
Vanaf de jaren negentig heeft de overheid schaalvergroting gestimuleerd op alle onderwijsniveaus. Besturen kwamen op grote afstand van de werkvloer te staan, waardoor ongefundeerde onderwijsvernieuwingen konden worden doorgedrukt. Kritische docenten werd het zwijgen opgelegd. Maak rechtsomkeert door megascholen en -besturen te dwingen tot defusering. Geef ouders, leerlingen en docenten zo weer meer keuzevrijheid en breng de menselijke maat terug.
De smartphone heeft een destructieve invloed, zo blijkt uit het recente boek van Jonathan Haidt, Generatie angststoornis. De apparaten zijn te verslavend: de gemiddelde scholier blijkt er zo’n vijf uur per dag op door te brengen. Dat gaat ten koste van huiswerk, schoolprestaties en sociale ontwikkeling. Geen smartphone onder de 18 jaar zou een landelijke norm moeten zijn.
Laat de Inspectie het toezicht verscherpen op digitaal onderwijs. Vooral in het mbo is deze ‘hybridisering’ op veel te grote schaal ingevoerd, met hogere uitval en slechtere resultaten tot gevolg. Het fysieke contact tussen studenten en leerlingen onderling en met de docent is essentieel. Dring commerciële bigtechbedrijven als Google, Microsoft en Apple terug uit het klaslokaal.
Tot slot: terecht ziet het regeerakkoord het bevorderen van de Nederlandse taalvaardigheid als kerntaak van het hoger onderwijs. Het voorstel Wet internationalisering in balans biedt hiervoor een goede basis, vooral de regel dat iedere bacheloropleiding voor tweederde in het Nederlands gedoceerd moet worden. Maar de vele uitzonderingen in datzelfde voorstel ondermijnen die regel weer. Die veroorzaken bureaucratie en bestendigen de status quo, omdat iedere opleiding die bij wijze van verdienmodel Engelstalig wil zijn, een beroep kan doen op zo’n uitzondering. Verwijder deze uitzonderingen dus uit het voorstel.
Zo kan de regering een weg uit de onderwijscrisis vinden. Doordat ze private belangen de teugels uit handen neemt, wordt het beroep leraar aantrekkelijker en zal het lerarentekort afnemen. Laat het algemeen belang weer prevaleren.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant