Leraren, bewindslieden, ambtenaren, schoolbesturen, inspecteurs, let op. Deze week verschijnt er een belangwekkend boek voor iedereen die wil weten hoe het in godsnaam mogelijk is dat de kwaliteit van ons basis- en middelbaar onderwijs al twintig jaar aantoonbaar met razende vaart daalt, en dat die dramatische val door niemand wordt gestopt.
Red het onderwijs! is een scherpe analyse en een manifest ineen. Het boek is bemoedigend is voor leraren en houdt bobo’s en wauwelaars een spiegel voor. Niet iedereen zal het met alle adviezen eens zijn – onderwijsmensen zijn eigenzinnig – maar het boek vat bondig samen wat nu urgent is . Ook nuttig voor ouders: hun kind vertoeft zo’n veertien tot twintig jaar in het onderwijs. Fijn om dan te weten wat er aan de hand is.
Over de auteur
Aleid Truijens is schrijver en recensent en columnist voor de Volkskrant. Ze schreef romans en biografieën over F.B. Hotz en Hella Haase. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit.
De auteurs van het boek ondertekenen simpelweg met ‘RED-Team Onderwijs’, een club waarin leraren en onderzoekers samenkomen om hun zorgen te delen en naar oplossingen te zoeken. Uit het persbericht blijkt dat Jan Drentje, Theo Witte, Paul Kirschner, Jaap Scheerens, Anna Bosman en Ton van Haperen de auteurs zijn.
Voor het voorwoord wisten ze Jeroen Dijsselbloem te strikken, de beste onderwijsminister die Nederland nooit heeft gehad. In 2007 stelde een commissie die onder zijn leiding mislukte onderwijsvernieuwingen onderzocht vast dat het niveau was gedaald en de overheid het onderwijs ‘ernstig verwaarloosd’ had. Met die onthutsende conclusie gebeurde niets. Ironisch genoeg waren achteraf bezien de leerprestaties in 2007 zo beroerd nog niet; daarna kelderden ze snel. Dijsselbloem legt Red het onderwijs! op het bureau van de onderwijsminister, die hij aanraadt om niet ‘populair te worden in het onderwijsveld van bestuurders en belangenorganisaties’. Er is maar één oplossing: ‘verhoog de lat!’
Waar en hoe die lat omhoog kan en wat oplossingen blokkeert, wordt helder uitgelegd in tien dringende aanbevelingen. Dit zijn ze: meet de onderwijskwaliteit; verhoog de kwaliteit van leraren en hun opleidingen; verhoog de aantrekkelijkheid van de lerarenopleidingen; maak lesgeven aantrekkelijk; verhoog de kwaliteit van schoolleiders; voer centrale regie om het lerarentekort terug te dringen; faciliteer een krachtige beroepsorganisatie; voer een bureaucratietoets in; herstructureer de onderwijssalarissen en organiseer de stem van de leraar.
Samen tonen ze wat er vanaf 1990, sinds de terugtrekking van de overheid en het invoeren van de lumpsumfinanciering, is misgegaan. De schoolbestuurders, VO-Raad en PO-Raad kregen de macht, maar wisten niet de onderwijskwaliteit te bewaken en werden daartoe niet geprikkeld. De leraar werd gedegradeerd tot gedweeë uitvoerder die voor promotie en betaling afhankelijk werd van het management; het opleidingsniveau en de status van de leraar daalden. Terwijl die ramp zich voltrok keek de overheid weg, was de onderwijsinspectie tandeloos en heerste op de lerarenopleidingen totale vrijheid.
De regie ontbreekt. Er zijn 384 routes om leraar te worden (wist ik niet) en die verschillen enorm. In twee hoofdstukken over de lerarenopleidingen zien we hoe gaandeweg niet langer kennis en hoe die te onderwijzen voorop stonden, maar oeverloze zelfreflectie, het leerproces en het welbevinden van het kind. Die laatste twee zijn belangrijk, maar mogen niet de kennisverwerving wegduwen. Op veel opleidingen worden niet wetenschappelijk onderbouwde inzichten gedoceerd, soms volslagen lariekoek. Het mag allemaal.
Terecht pleiten de auteurs voor landelijke, vastgelegde bekwaamheidseisen voor startbekwame en vakbekwame leraren en door de overheid bepaalde salarisschalen. En: maak het voor leraren aanlokkelijk om carrière te maken in het lesgeven, zodat ze niet vluchten in een managementsfunctie.
Dit zijn maar enkele zinnige aanbevelingen – lees het hele boek. De minister en staatssecretaris kunnen meteen aan de slag met deze panklare adviezen. Als ze durven.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns