Op de eerste Prinsjesdag van het kabinet-Schoof heeft minister Eelco Heinen (Financiën) een gemengde boodschap. Iedereen gaat er volgend jaar in koopkracht een beetje op vooruit. Maar Heinen heeft ook te maken met sombere vooruitzichten, waaronder bij zijn eigen organisatie.
"De bomen groeien niet meer tot in de hemel", staat in het regeerprogramma. Ook in de miljoenennota slaat u een sombere toon aan. Is dat een bewuste keuze?
"De mensen in het land zien dat ze lastenverlichting krijgen, dus ik denk dat die dat niet zo zouden duiden. Maar het is waar. De bomen groeien niet meer tot in de hemel. De marges zijn nu heel klein."
Welke marges zijn klein?
"Het Centraal Planbureau (CPB) komt op een begrotingstekort van 2,5 procent van het bbp (bruto binnenlands product, red.). De uiterste grens is 3 procent, maar in het coalitieakkoord is afgesproken dat we al maatregelen moeten nemen bij een tekort van 2,8 procent. Dus je hebt een heel klein buffertje."
Die buffer wordt onder dit kabinet nog kleiner. Waarom?
"Er zit niet heel veel keuze achter. We hebben maatregelen moeten terugdraaien die het vestigingsklimaat zouden schaden. Als je dat niet doet, zie ik bedrijven echt vertrekken. We willen ook lastenverlichting geven en we willen flink investeren, bijvoorbeeld in defensie. Dat kan ik allemaal niet uitstellen."
Heeft u echt concrete aanwijzingen dat bedrijven uit Nederland vertrekken?
"Het begint bij bedrijven die Nederland gaan mijden, die zich überhaupt hier niet vestigen."
Zijn daar aanwijzingen voor?
"Je ziet het al breder. Dat bedrijven zich afvragen of ze zich überhaupt in Europa moeten gaan vestigen. Je ziet mondiaal een enorme strijd om een goede vestigingsplaats. De Verenigde Staten investeren hier ook flink in."
"Maar we zien vooral dat bestaande bedrijven zich afvragen of ze hier wel moeten uitbreiden, omdat het vestigingsklimaat echt onaantrekkelijk wordt. Dat raakt ons verdienvermogen en onze toekomstige welvaart. En dat hebben we juist weer nodig om alles te kunnen betalen wat we belangrijk vinden, zoals zorg, onderwijs en veiligheid."
Bij een goed vestigingsklimaat horen goed onderwijs en goede zorg. Waarom bezuinigt u daar dan op als u het vestigingsklimaat belangrijk vindt?
"Nou, eigenlijk bezuinigen we over de hele linie. Dus overal moeten we wat inschikken."
Ook in het hoger onderwijs wordt flink bezuinigd. Er moeten meer opleidingen in het Nederlands worden gegeven, zodat het aantal internationale studenten wordt beperkt. Hoe strookt dat met een beter vestigingsklimaat?
"Dat is een terechte vraag. Tegelijkertijd, als je naar collegezalen kijkt en er zo'n oververtegenwoordiging van buitenlandse studenten is, dan moet je je ook afvragen of dit nou de juiste verhouding is."
"Dat betekent niet dat buitenlandse studenten hier niet welkom zijn. Die zijn echt een meerwaarde van onze economie. Soms kunnen daar zelfs heel mooie persoonlijke relaties ontstaan. Ik heb zelf mijn partner ontmoet wegens een uitwisseling. Maar jongens, we kunnen de euro maar één keer uitgeven. En dat betekent wel dat we keuzes moeten maken."
Iedereen gaat er komend jaar een beetje op vooruit, maar de koopkracht is wel teruggeschroefd. Het gebeurt niet vaak dat een minister van Financiën een rem zet op de koopkrachtontwikkeling.
"Als minister van Financiën kijk ik onder de motorkap en zie ik veel tegenvallers. Dus we geven niet alles in één keer uit en hebben de koopkracht netjes over de kabinetsperiode verdeeld. Op korte termijn komt er dan geld vrij. Dat moet ik als compensatie geven aan spaarders in box 3, omdat de rechter heeft gezegd dat zij te veel belasting hebben betaald. Dat is ook lastenverlichting."
Op de middellange termijn loopt de staatsschuld op. Het kabinet wil daarom in 2027 minder gaan uitgeven. Anders zadel je de volgende generatie op met allemaal problemen. Maar de volgende Tweede Kamerverkiezingen zijn in maart van dat jaar. Die bezuinigingen zijn dus in principe voor een volgend kabinet.
"Nee, want ik maak een begroting die vier jaar vooruitkijkt. Ik moet in 2027 een begroting opleveren die loopt tot 2031. Ik kan dus niet zeggen: na mij de zondvloed."
"Ik roep al sinds ik Kamerlid ben dat we moeten oppassen voor stijgende uitgaven. Na de kabinetsperiode zie je ook de kosten van de vergrijzing toenemen. Dat betekent dat er echt nog meer maatregelen nodig zijn. Dus we nemen nu één stap, maar ik erken direct dat er nog meer stappen nodig zijn."
Waarom zeilt u de komende twee jaar dan toch zo scherp aan de wind?
"Omdat ik nu een aantal maatregelen terugdraai die anders volgend jaar zouden ingaan. Ik heb niet de luxe om achterover te leunen."
U verlaagt de uitgaven door onder andere lagere asielmigratie, minder ambtenaren en minder geld naar Brussel. Experts waarschuwen dat die besparingen boterzacht zijn.
"Daar ben ik het echt niet mee eens. Kijk naar het verkleinen van het aantal ambtenaren. Het is helemaal niet gek om eens in de tien jaar kritisch naar je eigen organisatie te kijken. Kan het niet efficiënter? Ik heb met topambtenaren gesproken en die zeggen allemaal: de voorgenomen besparing is ambitieus, maar haalbaar."
Lopen hier op het ministerie van Financiën dan over twee, drie jaar ook een vijfde minder ambtenaren rond?
"Als je echt minder wil uitgeven, dan moet je ook in je eigen vlees snijden. Dat zeg ik overigens met alle respect voor de ambtenaren die hier werken. Want er wordt echt heel hard gewerkt."
Maar die moeten dus nog harder gaan werken.
"Nou, we kijken of je slimmer kunt werken. Er zijn afdelingen waarvan je denkt: kan het een tandje minder?"
Komt er straks een grote ontslagronde?
"Je kijkt natuurlijk of je het met natuurlijk verloop en gerichte keuzes kunt doen. Je ziet ook mensen vaak van baan switchen. Je probeert dat netjes te doen. Ik ga nergens het vel over het been trekken. Maar ja, het zal echt een tandje minder moeten."
Op migratiestromen heb je weinig invloed. Toch wil dit kabinet veel geld besparen met de beperking van migratie. Hoe weet u nou zeker dat dit gaat lukken?
"Zekerheid heb je nooit als je regeert. Ik heb hier geen glazen bol. Regeren is ook dat je beleid tussentijds bijstuurt. Dat kan ons ook overkomen. Als iets tegenvalt, dan zullen we aanvullend moeten bezuinigen."
Source: Nu.nl algemeen