Ondanks de belofte van een nieuwe bestuurscultuur zijn de bewindspersonen van de regering Schoof als het aankomt op openheid vooralsnog geen haar beter dan hun voorgangers. In de eerste twee maanden van hun bewindsperiode noteerden de 29 bewindspersonen gezamenlijk slechts 159 afspraken in hun openbare agenda.
Verantwoordelijk minister Judith Uitermark (NSC) had in de drukke maanden voorafgaand aan Prinsjesdag zelf maar één afspraak genoteerd. Dit blijkt uit onderzoek van de Open State Foundation, een ngo die een transparante overheid nastreeft. In die openbare agenda moeten bewindspersonen al hun externe contacten – fysiek, telefonisch of online – vastleggen, om zo de controle van eventuele beïnvloeding van beleid mogelijk te maken.
In minstens 35 gevallen werden afspraken niet gemeld, terwijl het ministerie er wel over berichtte op sociale media. Zo berichtte minister van Defensie Ruben Brekelmans op X op 19 augustus over een ontmoeting met Raymond Knops, voorzitter van de Stichting Nederlandse Industrie voor Defensie en Veiligheid (NIDV), en daarmee de voornaamste binnenlandse lobbyist op het gebied van wapentuig. Hij meldde met hem te hebben gesproken over het ‘opschalen en versnellen van de Nederlandse productiecapaciteit’.
Al in 2016 werd afgesproken dat bewindspersonen openbare agenda’s dienen bij te houden. De afspraken daarover werden slecht nageleefd en daarom onder het kabinet Rutte IV aangescherpt. Hanke Bruins-Slot (CDA) was daar als minister van Binnenlandse Zaken verantwoordelijk voor.
Haar opvolger Judith Uitermark (NSC) is voorlopig minder zorgvuldig. Op X meldde ze bezoeken aan parlementair voorlichtingscentrum ProDemos en aan het Verzetsmuseum. Die waren op het moment van onderzoek in haar openbare agenda niet terug te vinden. Daarin wordt voor de hele periode maar één afspraak vermeld.
‘Voor mijn eigen agenda geldt dat die door de recesperiode nog niet volledig was ingevuld’, zegt Uitermark. ‘Dat is inmiddels met terugwerkende kracht bijgewerkt. Goed dat de Open State Foundation ons erop wijst dat er nog verbetering mogelijk is.’ Ze zegt het belangrijk te vinden dat bewindspersonen hun openbare agenda goed bijhouden
Haar partij behoorde in de vorige kabinetsperiode tot de voorvechters van een meer transparante overheid. Pieter Omtzigt, toen nog onafhankelijk Kamerlid, schreef samen met Laurens Dassen een initiatiefnota met maatregelen om de transparantie van lobby te vergroten. Daarin stelden ze onder meer voor een lobbyregister in te stellen, waarin alle contacten met lobbyisten worden bijgehouden.
Opvallend is dat juist de NSC’ers nu behoren tot de bewindspersonen die hun openbare agenda slecht bijhouden. Eddy van Hijum (Sociale Zaken) en Caspar Veldkamp (Buitenlandse Zaken) noteerden geen enkele afspraak. Hun partijgenoten Teun Struycken (Justitie en Veiligheid), Folkert Idsinga en Nora Achahbar (beiden Financiën) kwamen tot niet meer dan twee of drie afspraken. Daar tegenover staat dat NSC-minister Eppo Bruins (OCW) de meeste afspraken, veertien, in zijn agenda liet noteren.
In de openbare agenda moet niet alleen de afspraak zelf worden vastgelegd, maar ook de naam van de persoon of personen met wie is gesproken, het onderwerp van gesprek en de gegevens van een contactpersoon op het ministerie bij wie hierover inlichtingen kunnen worden ingewonnen. Ook op dat punt is de score laag. In slechts 31 procent van de externe afspraken wordt een duidelijk gespreksonderwerp genoemd.
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Fleur Agema (PVV) is hierin veruit het meest zorgvuldig. Haar ministerie scoort ook het hoogst als het gaat om de volledigheid van afspraken; in precies de helft van alle afspraken wordt daar alle vereiste informatie geleverd. Van de door bewindspersonen in hun agenda gemelde afspraken is slechts 13 procent volledig. Drie PVV-bewindspersonen – naast Agema zijn dat Chris Jansen (Openbaar Vervoer en Milieu) en Vicky Maeijer (Maatschappelijke en Langdurige Zorg) – scoren het minst slecht op volledigheid.
‘Het is een ronduit valse start van dit kabinet dat belooft in te zetten op goed bestuur en het herstel van vertrouwen’, zegt Serv Wiemers, directeur van Open State Foundation. ‘Vooral de vrijwel lege agenda van minister Uitermark, verantwoordelijk voor transparant bestuur en lid van Omtzigt’s partij die eerder het voortouw nam wat betreft dit thema, is onbegrijpelijk.’
De Leidse hoogleraar Caelesta Braun evalueert op verzoek van de regering of het bijhouden van de openbare agenda’s goed gebeurt. Is dat niet zo, dan wordt een lobbyregister alsnog overwogen. Die evaluatie moet medio oktober gereed zijn.
Over de auteur
Wilco Dekker is economieredacteur voor de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over grote bedrijven, ongelijkheid en lobby.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant