Wat een dramatische aftocht uit het openbaar bestuur. Puur omdat iemand het niet meer trekt. We zouden ons met z’n allen eens moeten afvragen hoe het zo ver kon komen.
Nee, ik heb het niet over Pieter Omtzigt.
Ik heb het over Koen Schuiling, volgens politieke vriend en vijand een goede burgemeester van Groningen, die voortijdig zijn vertrek bekendmaakte. ‘Vooral de situatie in Ter Apel en de afhandeling van de gaswinning in Groningen hebben mij erg geraakt’, schreef de VVD’er in zijn ontslagbrief. ‘De terughoudendheid bij sommigen om elkaar een beetje te helpen bij de opvang van vluchtelingen, evenals de aanvankelijke onwil om voor Groningers te doen wat nodig was, heeft bij mij iets doen knakken wat niet eenvoudig herstelt.’
Over de auteur
Kustaw Bessems is columnist van de Volkskrant en host van de podcast Stuurloos. Hij heeft een bijzondere belangstelling voor openbaar bestuur. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Die brief had best een onderwerp kunnen zijn voor een gesprek aan een al dan niet avocadovormige tv-tafel. Hij leest als een kreet uit de werkelijkheid. Zij het dat die nauwelijks doordringt tot het parallelle universum waarin een groot deel van politiek Den Haag en het daaromheen cirkelende quasi-journalistieke entertainmentindustrietje zich bevinden. Nooit eerder hadden we een coalitie die zo puur door imago en de zucht naar populariteit werd gedomineerd. En dat zegt wat.
Door de coalitiedeelname van de PVV én twee nieuwe partijen gaat veel aandacht uit naar wat er veranderd is. Maar er is veel meer hetzelfde gebleven. Bijvoorbeeld dat beeldvorming geen middel is om gewenst beleid mee aan de man te brengen, maar dat het andersom is: beleid wordt gedicteerd door gewenste beeldvorming. Die trend kon je in de periodes Balkenende en Rutte al zien en inmiddels gaat symboliek boven alles. Wanneer u in uw portiek over een uitgeprocedeerde asielzoeker heen stapt, moet u zich daar niet rot over voelen, maar dankbaar in uw handen knijpen dat hij niet is vertroeteld met een kale kamer en een sobere maaltijd. Eindelijk gerechtigheid.
Die hele overwinning van de PVV en haar entree op departementen zijn geen breuk met het verleden. Ze zijn veelvuldig toegeschreven aan de tactische misser van VVD-leider Yesilgöz om de deur voor samenwerking open te zetten. Maar dat bewijst ook dat tactiek belangrijke onderstromen slechts verhulde en dat het rechtsstatelijke partijen intussen nooit lukte om Wilders’ kiezers te overtuigen.
Dit kabinet kent heus oppervlakkige nieuwigheden. De partijloze Dick Schoof is er een van. Of hij nu de Indiëherdenking toespreekt of de paralympiërs, het is toch een beetje alsof een willekeurige voorbijganger per ongeluk de microfoon in handen heeft gekregen. Maar dat zal wennen. Andere cosmetische ingrepen hebben intussen hun tijd gehad. De façade van het ‘extraparlementair kabinet’ hangt erbij als het vel van een gezicht waarin de botox is uitgewerkt en de fillers zijn gaan lekken.
Niet alleen zitten coalitiefracties alweer dicht op elkaar én op het kabinet, ook de regeerstijl is ongewijzigd: permanent crisismanagement. Geen idee over hoe Nederland in de toekomst een veilig, vrij, welvarend land kan zijn terwijl geopolitieke ontwikkelingen, klimaat en big tech ons voor grote vraagstukken plaatsen. Modus operandi is om ontkenning zo lang mogelijk vol te houden. En wanneer je onverhoopt over de consequenties struikelt, doe je het hoognodige om op de been te blijven: BBB-coryfee Femke Wiersma saneert de veestapel nét een beetje minder dan haar voorganger – als dat geen triomf voor boeren is!
Crisismanagement als standaardinstelling holt de rechtsstaat en de democratie uit. Het voornemen van minister Faber om zonder juridische basis delen van de Vreemdelingenwet buiten werking te stellen, getuigt van dezelfde ‘we zien wel waar het schip strandt’-houding als het vorige kabinet had. Dat probeerde toen al een poos kinderen weg te houden bij hun naar Nederland gevluchte ouders, maar werd gestopt door de rechter.
Dat Faber haar maatregelen probeert te nemen buiten het parlement om, is haar ook voorgedaan, tijdens de coronacrisis. Corona was daadwerkelijk een acute crisis en aan het begin van de pandemie was het verdedigbaar om met noodverordeningen in te grijpen. Maar het duurde destijds te lang voordat de democratische controle werd hersteld en nu zie je dat je oogst wat je zaait. Mensen zeggen: met corona kon het toch, dus waarom nu niet?
Omtzigt is altijd kritisch geweest op het passeren van het parlement. Toch kan ik me tot nu toe geen gelegenheid voor de geest halen waarbij NSC democratisch of rechtsstatelijk de tanden heeft laten zien. Dus ik ben heel benieuwd of NSC dit plan-Faber steunt. Zo ja, dan is de partij niet alleen voorlopig haar leider kwijt, maar ook haar laatste restje geloofwaardigheid. Dan is dit kabinet gewoon een soort Rutte-V.
Intussen blijven kreten uit de werkelijkheid klinken. Van arbeidsongeschikten, voor wie de uitkering verkeerd is berekend en die de vernieling in zijn geholpen. Van Emile Roemer, die met lede ogen toeziet hoe het kabinet terugdeinst voor de aanpak van ongereguleerde arbeidsmigratie. Ik zat van de week bij de presentatie van de ‘Staat van de Uitvoering’, een stuk waarin de ambtenaren die het praktische werk doen, smeken om saaie dingen waar burgers iets aan hebben, zoals vereenvoudiging van beleid en werkende ict. Overal hoor ik dat publieke dienaren hun best doen om burgers te ondersteunen óndanks de Haagse politiek. Volgens Geert Wilders zou de zon weer gaan schijnen, maar er is nog weinig nieuws onder die zon.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant