Wie betaalt er voor de Amerikaanse verkiezingscampagnes? Van tientjesleden is alle informatie vindbaar, maar miljardairs weten de strenge transparantieregels voor donaties steeds beter te ontwijken. ‘Amerikaanse campagnefinanciering is als een matroesjkapop: achter elke club zit weer een andere groep.’
Kenneth Murphy, werkzaam in een supermarkt in Maine, heeft op 31 juli 47 dollar overgemaakt aan de campagne van presidentskandidaat Donald J. Trump. Robert Zitelli, een docent uit New Jersey schonk die dag hetzelfde bedrag aan Kamala Harris. Dit is voor iedereen in te zien. Ondertussen heeft belangenorganisatie Americans for Prosperity dit jaar al ruim 20 miljoen dollar uitgegeven om Trump te steunen en Biden en Harris aan te vallen, zonder dat duidelijk is waar het geld precies vandaan komt.
Het doel van deze donateurs mag hetzelfde zijn – hun favoriete kandidaat helpen om de 47ste president te worden – maar de informatie over wíé het zijn, verschilt enorm. Van kleine donateurs als Murphy en Zitelli is zelfs hun postadres openbaar. Maar van de grote donateursgroepen, zoals Americans for Prosperity, weten we amper iets. Het Amerikaanse campagnedonatiesysteem toont zo een januskop: het is zowel enorm transparant, als een wereld vol schimmigheid.
Over de auteur
Serena Frijters is datajournalist van de Volkskrant. Ze analyseert en schrijft over het nieuws in cijfers.
Voor de campagneteams van Trump en Harris zal het weinig uitmaken: ze kunnen de dollars goed gebruiken. Het worden enorm spannende verkiezingen, in de peilingen staat het ongeveer gelijk. Daarom moet de zwevende kiezer worden overtuigd met prijzige spotjes, flyers en campagnebijeenkomsten. Alleen al in de zeven swingstates, waar de beslissing waarschijnlijk gaat vallen, is voor bijna 600 miljoen dollar (544 miljoen euro) aan advertenties ingekocht. Ook het werven van fondsen zelf kost, vanwege de chique evenementen die ermee gepaard gaan, veel geld.
Wie geven geld aan Trump en Harris? En is dat anders dan toen Biden nog in de race zat? Hoe kan er zo veel anoniem geld rondgaan in een land met strikte regels over campagnefinanciering? Om zicht te krijgen op deze donatiestromen verzamelde de Volkskrant de gegevens van ruim 7 miljoen donaties en dook in de wereld van ‘Dark Money’ en Super PAC’s.
Na het Watergateschandaal in de jaren zeventig – er werd ingebroken in het Democratische hoofdkantoor om de campagnestrategie te achterhalen met afluisterapparatuur, en president Nixon bleek ervan te weten – was het vertrouwen in de politiek tot een dieptepunt gedaald. De Amerikaanse politiek moest daarom veel transparanter worden.
Zo is fondsenwerving sindsdien aan strenge regels gebonden en werden er, om weer wat meer vertrouwen in de politiek op te wekken, limieten gesteld aan donaties. De Federale Verkiezingscommissie (FEC) zou voortaan keurig bijhouden én publiceren wie er heeft gedoneerd.
In principe mogen alleen particulieren geld geven. Donaties van bedrijven en stichtingen zijn niet toegestaan en ook aan donaties vanuit het buitenland is paal en perk gesteld. Zelfs het kopen van merchandise van de campagneteams zou daarom onmogelijk moeten zijn voor niet-Amerikanen, want het kopen van MAGA-chocolade of retro-Kamala-shirts, telt als een donatie.
Een donateur mag per verkiezing maximaal 3.300 dollar aan een kandidaat geven. De voorverkiezing telt daarbij als een aparte verkiezing. Iedere Amerikaanse burger mag Trump en Harris dus 6.600 dollar schenken dit verkiezingsjaar.
Van iedereen die in totaal meer dan 200 dollar doneert, wordt de volledige naam, het postadres, de huidige functie én werkgever gepubliceerd op de website van de FEC. Wie wil weten welke partij vrienden en familie steunen, tikt gewoon hun naam in op de site en krijgt de resultaten op woonplaats en werkgever gesorteerd.
In dit opzicht is er dus veel meer openheid – én veel minder privacy – dan in Nederland. Hier worden alleen giften van meer dan 1.000 euro bekendgemaakt.
Welke conclusies kunnen we dan trekken uit de kleine donateurs van Trump en Harris? Amerikaanse media doen niets liever dan het melden van nieuwe records, maar geld is geen garantie voor succes. Hillary Clinton was beter in het binnenhalen van donaties dan Trump, maar verloor de verkiezingen toch. De kandidaat met het meeste geld wint meestal, maar dat kan ook een kip-of-eikwestie zijn: mensen geven nu eenmaal makkelijker en meer als de winkans groter is.
Minder dan 1 procent van de Amerikaanse bevolking doneert aan politieke campagnes. Toch ziet Jimmy Cloutier van OpenSecrets – een onafhankelijk onderzoeksbureau dat geldstromen en lobbypraktijken in de Amerikaanse politiek in kaart brengt – de maandelijkse donatietotalen eerder als graadmeter voor het momentum van een campagne.
‘Direct nadat Harris zich kandidaat had gesteld, zag je een stroom van donaties die je bij Biden niet zag’, zegt Cloutier. ‘Dit lijkt wel iets te zeggen over het enthousiasme voor de kandidaat.’ De campagneteams delen daarom graag hoeveel ze hebben opgehaald. Elke week is zo een nieuwe mijlpaal en een recordbedrag levert weer gratis media-aandacht op. In de nacht na het debat tussen Harris en Trump maakte Democratisch donatieplatform ActBlue bekend dat sinds Harris kandidaat is, er 1 miljard dollar aan donaties is binnengekomen voor haar en andere Democraten die verkiesbaar zijn voor lokale races. Dat geld moet ze dus wel delen met andere Democraten die nu verkiesbaar zijn.
Wie de nieuwste donatiecijfers bestudeerd, ziet dat de miljoenen bij Team Harris veel sneller binnenstromen dan bij Team Trump. De verkiezingen in 2020 braken alle records, en dat lijkt dit jaar weer te gebeuren. ‘We zijn op weg naar de duurste verkiezingen ooit’, aldus Cloutier.
In augustus, de maand waarin ze het stokje overnam van Biden, haalde Harris 361 miljoen dollar in een maand binnen. Trump bleef steken op 130 miljoen. Hierdoor had de campagne van Harris begin september 404 miljoen in kas, en Trump 295 miljoen dollar.
Wie nog verder inzoomt, ziet dat Harris ruim 1,5 miljoen nieuwe gevers wist aan te boren sinds ze het stokje van Biden overnam, zo blijkt uit onderzoek van The New York Times. Ook waren er veel jongeren enthousiast; opeens trokken ook twintigers en dertigers de portemonnee. Zoals gebruikelijk trekken de Democraten meer vrouwelijke donateurs dan de Republikeinen. ‘Bijna de helft van de donaties aan Biden en Harris komt van vrouwen. Bij Trump zijn de mannen ruim in de meerderheid’, zegt Cloutier. Van Trumps achterban is de leeftijdsverdeling nog niet bekend.
De meeste donaties voor Harris komen uit haar thuisstaat Californië. Bij Trump staat Wyoming bovenaan, maar dat komt vrijwel alleen door één grote donateur: miljardair Timothy Mellon. Hij gaat met 75 miljoen dollar ver over de limiet heen. Hoe kan dat?
Wie in de kieren en gaten van de gegevens duikt, ziet bekende namen voorbijkomen. Zoals die van een ‘self-employed filmmaker’ uit Los Angeles, ene Steven Spielberg. In november 2023 maakte hij 6.600 dollar over aan het campagneteam van president Biden. Een klein bedrag voor de regisseur, als hij meer wil geven moet dat via een andere weg.
En dat doet hij ook. Persbureau Bloomberg meldt dat Spielberg via het Biden Victory Fund nog eens ruim 9 ton heeft gegeven. Dit Victory Fund verdeelt de donatie over verschillende Democratische kandidaten. Dit jaar zijn er ook verkiezingen voor het Huis van Afgevaardigden. Zo komt het geld boven de limiet ook bij de partij terecht.
Er zijn echter nog veel meer manieren waarop grote geldschieters meer dan 6.600 dollar kunnen doneren aan hun favoriet. Waar de partijen en politieke actiecomités (PAC’s) het grotendeels van ‘tientjesleden’ moeten hebben, komt het meeste geld van een wirwar aan Super PAC’s en non-profitorganisaties van megadonors, die meer dan een miljoen hebben overgemaakt.
Van alle verschillende financiële steunpilaren voor presidentskandidaten lijken de PAC’s nog het meest op de campagne zelf. Ook zij moeten donaties openbaar maken, en gevers zijn aan donatielimieten gebonden: maximaal 5.000 dollar per persoon per verkiezing. De PAC’s werken vaak nauw samen met het officiële campagneteam.
Maar Super PAC’s zijn een relatief nieuw fenomeen; ze bestaan pas sinds 2010. Alles veranderde na een uitspraak van het Hooggerechtshof in dat jaar. De conservatieve stichting Citizens United wilde in 2008 tijdens de Democratische voorverkiezingen een anti-Hillary Clinton-film uitzenden. De FEC wilde hier een stokje voor steken, want volgens de commissie hebben bedrijven niet dezelfde rechten als personen – grote giften kunnen tot corruptie leiden en de verkiezingen mogen niet gedomineerd worden door grote organisaties.
De FEC werd echter teruggefloten door het hof. De uitspraak was op en top Amerikaans: bedrijven hebben ook recht op vrijheid van meningsuiting. Als een organisatie los van een kandidaat opereert, was de redenering, dan kan dit geld de potentiële president of senator niet corrumperen.
Sinds de Citizens United-uitspraak is het hek van de dam. Super PAC’s moeten officieel geheel losstaan van de campagneorganisatie en kunnen ongelimiteerd geld ontvangen en uitgeven. Zij moeten hun donateurs weliswaar bekendmaken, maar deze organisaties mogen ook geld ontvangen van bedrijven en andere organisaties. En wie daar dan weer achter zit, is vaak onbekend. Cloutier van OpenSecrets vergelijkt campagnefinanciering in de Verenigde Staten daarom met een matroesjkapop: achter elke club kan weer een andere groep schuilgaan, waardoor de echte geldschieter lastig te achterhalen is.
Zo heeft Elon Musk een eigen Super PAC, America PAC. Musk is teruggekomen op zijn eerdere belofte om elke maand 45 miljoen dollar aan Trump te doneren. Maar de America PAC haalt alsnog veel geld op en heeft tot en met juli ruim 60 miljoen dollar uitgegeven. Tot nu toe is van slechts 8 miljoen dollar daarvan gerapporteerd wie het heeft gedoneerd. Inmiddels is een van de reclames van de groep (‘Als je deze verkiezing overslaat, zullen Kamala en de gekkies winnen’) ruim 3 miljoen keer bekeken. De campagne richt met deze spot de pijlen op jonge mannen in swingstate North Carolina, blijkt uit gegevens van Google.
Make America Great Again Inc., een van de Republikeinse Super PAC’s, is de grootste externe steunpilaar voor Trump. De maanden waarin de meeste spotjes worden uitgezonden moeten nog beginnen, en nu al heeft deze organisatie voor 105 miljoen dollar anti-Harris-zendtijd ingekocht. Het meeste geld uit deze pot komt van miljardair Timothy Mellon. Toen Trump in mei schuldig werd bevonden aan 34 strafbare feiten, doneerde Mellon de dag daarna 50 miljoen dollar. Inmiddels heeft Mellon in totaal 75 miljoen dollar gedoneerd via Super PAC’s. ‘Een ongelofelijk bedrag’, zegt Cloutier, ‘dat is ongeveer 10 procent van de totale fondsenwerving van Trump, afkomstig van één donateur.’
Bij Trump maken externe geldstromen, vaak van grote donateurs, ruim de helft van de campagnekas uit. Maar bij Harris gaat het ook nog om eenderde, bijna 300 miljoen dollar. Zo steunt mediamagnaat Mike Bloomberg de campagne via PAC’s en Super PAC’s met ruim 20 miljoen dollar.
Er is een geldstroom die nog ondoorzichtiger is dan de Super PAC’s: de zogeheten 501(c)(4)’s. Dat zijn non-profitorganisaties die zich inzetten voor ‘sociale welvaart’. Politiek mag niet hun hoofddoel zijn, maar zolang ze minder dan 50 procent van hun geld voor politieke doeleinden inzetten, hoeven zij niets te rapporteren over hun donateurs. Ook zijn er geen limieten aan hoeveel geld deze clubs – waaronder de National Rifle Organization (NRA) en Planned Parenthood – kunnen besteden.
Het enige dat zij aan de FEC moeten melden, is dat ze geld besteden waarmee een kandidaat expliciet wordt gesteund of aangevallen. De grote maas in de wet: deze 501(c)(4)’s kunnen op hun beurt weer aan Super PAC’s doneren, waardoor het spoor snel doodloopt.
De 501(c)(4)’s en de Super PAC’s blijken in de praktijk hun uitingen met de kandidaten af te stemmen, zegt Cloutier. ‘Een bekend voorbeeld dat door beide partijen wordt gebruikt, is red boxing.’ Als een kandidaat een e-mail stuurt met tekst in een rood kader (een ‘red box’) erin, dan weet de Super PAC genoeg. Hier staan de standpunten die de komende tijd benadrukt moeten worden.’
Maar wat vinden kiezers eigenlijk van deze schimmige geldstromen? Republikeinse en Democratische kiezers zijn het over weinig eens, behalve dat geld een te grote rol speelt in de Amerikaanse politiek. Veel actiegroepen in de VS maken zich zorgen om de invloed van Dark Money op de verkiezingen, en willen dat er limieten komen aan hoeveel iemand kan doneren, ook via een omweg.
De strijd tegen groot geld in de politiek is een van de speerpunten van Bernie Sanders, die twee keer presidentskandidaat probeerde te worden voor de Democraten. Hij zei in 2011 dat de zaak-Citizens United ‘een van de slechtste beslissingen ooit is geweest’ in de geschiedenis van zijn land. ‘Of je nou Democratisch, Republikeins of onafhankelijk stemt; je moet je zorgen maken over de Citizens United-uitspraak. Deze uitspraak heeft ertoe geleid dat miljardairs een buitenproportioneel grote rol kunnen spelen in het politieke proces’, zegt Sanders in een video die hij deze week op YouTube plaatste. ‘Dat is geen democratie, dat is een oligarchie!’
De partijen waarop zij stemmen luisteren vooralsnog niet naar Sanders of de kiezers. Een veeg teken is de behandeling van ‘bundlers’, gedreven supporters die fundraisers organiseren en daar bijdragen van vrienden, familie en collega’s ‘bundelen’. De opbrengst hiervan loopt vaak in de tonnen. Voor hun enthousiasme worden ze dan ook rijkelijk beloond door de kandidaten. Zo mochten de grootste geldverzamelaars bij de Democratische Conventie in het Ritz-Carlton slapen, de mindere goden moesten het doen met een kamer in het Four Seasons Hotel, schrijft The New York Times.
Eerdere Democratische presidentskandidaten maakten nog bekend wie dit waren, maar het campagneteam van zowel Biden als Harris heeft ondanks herhaalde verzoeken van actiegroepen geen namen vrijgegeven. De Republikeinen doen dit al niet sinds Mitt Romney in 2012.
Ook van de FEC hoeven de kiezers weinig te verwachten. In theorie controleert die of iedereen zich aan de regels houdt, maar met drie Republikeinen en drie Democraten in de commissie komt daar weinig van terecht. ‘Het zit muurvast’, verzucht Cloutier. Bovendien duurt de afhandeling van klachten meestal zo lang dat de verkiezingen tegen die tijd al voorbij zijn.
‘Het huidige systeem is transparant zolang iedereen zich aan de transparantieregels houdt’, zegt Cloutier, ‘maar als je echt niet wil dat mensen weten dat je een donatie hebt gedaan, dan is er altijd wel een manier om dat verborgen te houden.’ Dat tegenwoordig meer grote miljardairs met naam en toenaam hun donaties bekendmaken, zegt volgens Cloutier weinig: ‘Het lijkt erop alsof grote geldschieters vooral schaamtelozer zijn.’
Maar een gebrek aan transparantie is niet het enige probleem. Want ook als precies bekend is wie geld geeft, is alleen de suggestie van een quid pro quo al slecht voor het vertrouwen in de politiek. Niemand denkt dat Robert Zitelli (docent, New Jersey) invloed krijgt op het beleid in ruil voor zijn 47 dollar. Maar bij Musk, Mellon en Bloomberg lijkt het waarschijnlijker dat zij iets terugverwachten voor hun miljoenen.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant