‘Childless cat ladies’ noemde JD Vance de politici van de Democratische Partij in een interview. De ophef rond de term is hij nooit helemaal te boven gekomen. Helemaal nu vrouwen, onder wie Taylor Swift, de term omarmen als politiek statement.
Voor Taylor Swift was het verkiezingsdebat tussen Trump en Harris van afgelopen dinsdag het uitgelezen moment om op Instagram politieke kleur te bekennen; de 33-jarige popster stemt 5 november op een Democraat. Niet heel verrassend, gezien haar eerdere steun voor Joe Biden en Kamala Harris in 2020. Opvallender was de bijgevoegde, eerder in Time Magazine gepubliceerde foto van Swift met haar kat Benjamin Button – één van haar drie katten – en vooral haar ondertekening: ‘Taylor Swift, childless cat lady’.
Die drie woorden waren een provocatieve verwijzing naar de Republikeinse vicepresidentskandidaat JD Vance, die in 2021 in een interview met de toenmalige Fox News-presentator Tucker Carlson de Democraten in het Congres en de regering-Biden ‘een stelletje kinderloze kattenvrouwtjes’ noemde, ‘die zich ellendig voelen over hun eigen leven en de keuzes die ze hebben gemaakt en daarom willen ze de rest van het land ook ellendig maken.’
Over de auteur
Angela Wals is schrijver en journalist en schrijft voor de Volkskrant over cultuur en maatschappij.
Kijk maar naar Kamala Harris, Pete Buttigieg (minister van Transport), AOC (Congreslid Alexandria Ocasio-Cortez), somde Vance op. ‘De hele toekomst wordt gecontroleerd door Democraten zonder kinderen. En hoe is het logisch dat we ons land hebben overgedragen aan mensen die er niet echt een direct belang bij hebben?’
Voor de volledigheid: Harris is stiefmoeder van twee kinderen, in 2021 adopteerde Buttigieg twee kinderen met zijn man. Ocasio-Cortez heeft geen kinderen.
De drie jaar oude opmerking kwam online bovendrijven nadat Donald Trump Vance in juli had uitgekozen als zijn running mate. Hij landde slecht in het huidige politieke klimaat, waarin het zelfbeschikkingsrecht van de vrouw wordt bevochten. Het veroorzaakte een cascade aan woede en verbazing, op de eerste plaats onder vrouwen zonder kinderen. ‘Zeg je dat ik me ellendig voel omdat ik ervoor heb gekozen geen kinderen te krijgen? Zeg je dat er maar één juiste manier is voor een vrouw om haar leven te leiden? Bepaal jij welke keuzes we mogen maken?’, pende een ‘non-cat woman’ (want ze is allergisch) neer in een van de vele ingezonden brieven aan The New York Times.
Het kattenvrouwtje zonder kinderen is eeuwenoud archetype waarin je veel kunt lezen en die op verschillende manieren ingezet kan worden. En dat gebeurt nu ook op beide politieke flanken. Vance gebruikte het stereotype om de maatschappelijke waarde van vrouwen te bepalen, die in zijn visie volledig samen lijkt te vallen met haar vermogen en bereidheid om kinderen te baren. De Democraten reageerden door zich het childless cat lady-label toe te eigenen en strategisch in te zetten.
Een groep kinderloze kattenvrouwen richtten de club ‘Cat Ladies for Kamala’ op, op hun website kun je geld doneren voor Harris’ campagne. Memes werden de sociale media ingepompt – foto’s van vrouwen met hun harige huisdieren op de schouders, net als Swift op haar Person of the year-cover van Time. Er gaan ook stills uit de film Alien (1979) rond waarin actrice Sigourney Weaver een kat vasthoudt, met de bijgevoegde recensie: ‘Alien is een film waarin niemand naar de slimme vrouw luistert, iedereen doodgaat, behalve de slimme vrouw en haar kat. Vier sterren.’
Op het Democratische partijcongres in augustus hield Oprah Winfrey – geen kinderen – een betoog over verbinden en verenigen. Mensen verschillen helemaal niet zo veel van hun buren, stelde ze. ‘Als er een huis in brand staat, vragen we niet naar het ras of de religie van de huiseigenaar. (…) Nee, we doen gewoon ons best om hen te redden’, zei Winfrey. ‘En als het huis toevallig van een kinderloos kattenvrouwtje is – nou, dan proberen we die kat er ook uit te krijgen.’
Dinsdag sloot Swift zich met haar steunbetuiging en ondertekening aan in de rij. Nu was zangeres al jaren een zelfverklaarde ‘cat lady’. Haar drie katten zijn een onderdeel van haar publieke persoonlijkheid. Ze duiken op in media-optredens, videoclips en haar sociale media. ‘Ik ben geobsedeerd door ze’, vertelde ze in 2019 aan Time. Het is het toegevoegde woord ‘childless’ dat haar ondertekening politiek beladen maakt.
Het treurige kat(ten)bezittende vrouwtje, de oude ‘spinster’, is een hardnekkig stereotype met eeuwenoude wortels. Dat is vooral te danken aan het christendom. Tijdens de heksenjachten begon men katten te bestempelen als een werktuig van de duivel, en als het instrument en de metgezel van heksen. Volgens William Perkins, de Engelse protestantse dominee en theoloog die in 1608 een gezaghebbend boek publiceerde over wat wel of niet hekserij was, was de aanwezigheid van een ‘muis, kat of ander zichtbaar wezen’ in de buurt van de vrouw een juridisch bewijsstuk.
De heksenjachten verdwenen, maar de negatieve connotatie van de vrouw en haar (zwarte) kat bleef hangen en groeide in de loop der eeuwen uit tot het krachtige cliché van het kattenvrouwtje dat de huwelijksboot heeft gemist en haar moederlijke neigingen botviert op haar vijftig poezen in een vies huis vol kattenblikken.
Dit beeld werd vrij letterlijk gevangen in de documentaire Grey Gardens (1975) over een moeder en dochter die allebei Edith Beale heetten (de tante en de nicht van Jackie Kennedy Onassis). Ze leefden in hun bontjassen tussen tientallen katten en stapels vuilnis in een vervallen landhuis zonder stromend water in the Hamptons in New York. De documentaire was meteen controversieel. De makers zouden de vrouwen, die geestelijk ziek leken te zijn, hebben uitgebuit.
Anderen zagen hun gedrag als hun manier om zichzelf te laten gelden. Deze kattenvrouwen waren niet gek, ze leefden hun eigen leven. Dochter Beale werd zelfs als stijlicoon gezien. Sinds de jaren zestig groeit het aantal feministen dat het kattenvrouwenlabel juist claimt en de toegeschreven karaktereigenschappen van hun trouwe metgezellen ook zelf met trots draagt: zelfstandig, zelfverzekerd en ongenaakbaar. Journalist en activist Gloria Steinem is daarvan een voorganger en boegbeeld: zij laat zich al decennialang fotografen met haar kat. ‘Another childless cat lady’, plaatste ze een paar weken geleden op haar Instagram bij een van deze foto’s. Een beroemd voorbeeld uit de popcultuur is die andere eigengereide kattenvrouw uit Manhattan: Audrey Hepburn speelt in Breakfast at Tiffany’s (1961) een ‘lady of the evening’ die is weggelopen uit een huwelijk.
Vance doelde met ‘childless cat ladies’ natuurlijk niet op de teruggetrokken vrouw die buiten de samenleving staat, maar op de vrouw die tegen de sociale normen ingaat omdat ze niet de traditionele weg van het gezin heeft bewandeld. Want zij gaat dwars tegen het conservatieve maatschappijbeeld van Vance in. Hij gebruikte daarbij niet het woord ‘woman’, maar het meer paternalistische ‘lady’.
Onder mediadruk haastten JD Vance en zijn vrouw Usha – ouders van drie kinderen – zich in interviews te zeggen dat de opmerking slechts ‘sarcasme’ was. ‘Ik heb niets tegen katten’, zei Vance in The Megyn Kelly Show. De tot het katholicisme bekeerde vicepresidentskandidaat had het niet over álle kinderloze mensen, benadrukte hij, maar doelde op de bewúst kinderlozen.
Vance verweet de Democraten de opmerking uit te melken en zijn inhoudelijke punt te negeren: dat de Democratische partij ‘anti-familie en anti-kind’ is geworden, doelend op standpunten van de Democraten over de toegang tot abortus, anticonceptie en IVF-behandelingen, lhbti-rechten, en het algemene progressieve idee dat vrouwen het recht hebben op het maken van hun eigen keuzes.
De reparatiepoging van Vance sorteerde weinig effect. ‘Dit impliceert nog steeds dat het niet krijgen van kinderen on-Amerikaans is’, schreef New York Times-columnist Tressie McMillan Cottom. Daarbij valt Vance’s opmerking samen ‘met bizarre samenzweringstheorieën over Democraten die in hun land geboren Amerikanen proberen te vervangen door migranten’, schreef verslaggever Jess Bidgood in dezelfde krant. ‘Childless cat lady’ is namelijk ook een hondenfluitje voor ‘omvolking’. Het geboortecijfer in de VS daalt al jaren en zit met een 1,63 kind per vrouw in 2023 onder wat de Amerikanen de ‘replacement rate’ noemen: de 2,1 kinderen per vrouw die het land nodig heeft om de bevolking op peil te houden; iets waar Pieter Omtzigt zich in Nederland ook druk over maakt. In conservatieve kringen is er een demografische crisis uitgeroepen. Hun oplossing: vrouwen moeten hun ‘reproductieve plichten’ nakomen, in plaats van hun rechten opeisen.
Maar de Republikeinen zelf zijn ook niet heel blij met de opgedoken uitspraken, omdat de campagne van Vance daardoor van meet af aan nogal wiebelig verloopt. ‘Het helpt niet’, reageerde ook Nikki Haley, voormalig VN-ambassadeur van Trump en diens laatste tegenstander bij de voorverkiezingen. Haar advies aan Vance: ‘Als je over dingen wilt praten, hou het dan bij beleid.’
Over dat beleid: Vance was eerst tegen abortus, zonder uitzonderingen. Zelfs niet in het geval van levensgevaar, verkrachting of incest. Hij heeft zijn standpunt pas onlangs gematigd, omdat Donald Trump weet dat dat niet aanslaat bij de meerderheid van de Amerikanen. Over echtscheidingen heeft hij gezegd dat ze een plaag zijn voor het land en dat ouders die ruzie hebben bij elkaar moeten blijven omwille van hun kinderen, zelfs als er sprake is van huiselijk geweld. Hij poneerde de stelling dat Amerikanen zonder kinderen minder stemrecht zouden moeten hebben dan ouders. Ook stemde Vance tegen een wetsvoorstel dat de mogelijkheid van IVF-behandelingen moest waarborgen. Dit laatste leidde tot een hoop schampere opmerkingen van voorstanders van de behandeling; want was dit niet een methode om meer van die oh zo gewenste Amerikaanse baby’s te maken?
Terwijl Vance en de Republikeinse partij de childless cat lady-opmerking krampachtig proberen te scharen onder ‘pro-family’, en de Democraten daarmee vervolgens dankbaar mee aan de haal gingen, heeft Harris er tot nu toe nog niet op gereageerd. Dat kan strategisch zijn; ze weet dat van vrouwelijke politieke kandidaten wordt verwacht dat ze zich verhouden tot hun moederschap, of in elk geval hun zorgende kwaliteiten, en dat ze daar ook keihard op afgerekend kunnen worden. Voormalig bondskanselier Angela Merkel – geen kinderen – weet er alles van: ze was Mutti Merkel én Merkiavelli.
In plaats daarvan bouwen Harris’ stiefkinderen aan haar moederschapsverhaal. ‘Hoe kun je kinderloos zijn als je schattige kinderen hebt zoals Cole en ik’, schreef stiefdochter Ella Emhoff op Instagram. Broer en zus noemen haar ‘Momela’. Ook Kerstin Emhoff, de biologische moeder van de kinderen, benadrukte het moederlijke instinct van Harris: ‘Al meer dan tien jaar, sinds Cole en Ella tieners waren, is Kamala co-ouder van Doug en mij. Ze is liefdevol, verzorgend, fel beschermend en altijd aanwezig.’
Harris zelf maakt de baarmoeder niet persoonlijk, maar wel politiek. In het televisiedebat dinsdag sprak ze over zogenaamde ‘Trump abortion bans’ die na het beëindigen van het grondwettelijke recht op abortus in 2022 in meer dan twintig staten zijn ingevoerd. ‘De regering, en Donald Trump al helemaal, zou een vrouw niet mogen vertellen wat ze met haar lichaam moet doen.’
Direct na het debat sprak Swift dus haar steun uit aan de democratische partij. Dat uitgerekend Swift ondertekende met ‘childless cat lady’ is niet alleen een sneer naar Vance, maar ook een gevatte zet. De zeer welvarende superster, met 284 miljoen volgers op Instagram, is namelijk een heleboel, maar in elk geval geen ‘sneu vrouwtje’.
Gezien de backlash de afgelopen weken zou je de beste man willen adviseren om het kattenthema met rust te laten, maar Vance kon het niet laten om nog een keer uit te halen. Vance reageerde dat hij niet denkt dat stemmers zich laten beïnvloeden door een beroemdheid en miljardair die ‘fundamenteel is losgekoppeld’ van de belangen van het Amerikaanse volk. En daarmee doelde hij niet op Trump.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant