Er is steeds meer aandacht voor de verschillende manieren waarop mensen prikkels verwerken - in de culturele wereld, de sport en het onderwijs. Het woord overprikkeld valt al snel als we ons druk of gestrest voelen. Maar hoe voelt echte overprikkeling?
De wereld is vol licht, geluid, kleur en geur. Deze prikkels kunnen gezonde hersenen meestal goed aan. Veel mensen zoeken de plekken waar we worden overweldigd door zintuiglijke prikkels zelfs graag op - denk aan festivals, drukke steden, pretparken en vuurwerkshows.
Er is ook een groep mensen die overprikkeld raakt door licht, geluid, aanraking en geuren. Ze worden moe, raken uitgeput, worden misselijk, worden duizelig, krijgen last van hevige hoofdpijn, krijgen koorts, moeten overgeven of kunnen zich niet concentreren door al deze input.
Hoe mensen herstellen van overprikkelingsklachten verschilt per persoon. Bij sommige mensen is een 'rustdag' na zo'n drukke, prikkelrijke situatie genoeg om te herstellen, maar bij anderen kunnen de klachten dagen tot weken aanhouden.
Onze samenleving lijkt zich langzaam meer in te stellen op mensen die baat hebben bij weinig prikkels. Musea organiseren steeds vaker prikkelarme tentoonstellingen.
In het nijntje museum staat een prikkelarme cabine waarin kinderen zich even kunnen afzonderen van alle kleuren en geluiden. Technofestival Awakenings richtte een low-stimuluszone in en wellnessliefhebbers zijn al langer bekend met het concept floaten. Daarbij lig je een tijdje in het donker en in stilte in een watertank.
"Dat soort initiatieven zijn mooi en een heel goed begin", zegt neuropsycholoog Tanja Nijboer, onderzoeker en universitair hoofddocent aan de Universiteit Utrecht. "Prikkels die je kunt buitensluiten, hoeft het brein niet te verwerken." Dus koptelefoons, donkere zonnebrillen, prikkelarme ruimtes en stiltecoupés zijn nuttige hulpmiddelen om minder prikkels binnen te krijgen.
"Maar voor de groep mensen met zware overprikkelingsklachten is een prikkelarme ruimte of theatervoorstelling een goedbedoeld initiatief, maar zij zullen hier niet genoeg aan hebben", zegt Nijboer. Die mate van overprikkeling - of het voorkomen ervan - los je niet op door even lekker te floaten.
Overprikkeling komt veel voor bij MS-patiënten en mensen met parkinson. Mensen met niet-aangeboren hersenletsel (NAH) kunnen milde, maar ook hele zware overprikkelingsklachten ervaren. De meeste mensen met ASS (autisme) of AD(H)D ervaren prikkels anders, en ook hoogsensitieve en hoogbegaafde mensen zijn eerder overprikkeld.
"Prikkels zijn kleine stukjes informatie die door de zintuigen worden opgevangen", legt Nijboer uit. "De zintuigen geven deze prikkels door naar de hersenen, en de hersenen bepalen van welke brokjes informatie wij ons bewust moeten worden en gaan die verwerken. Het verwerken van prikkels - of informatie - kost best veel energie, dus de hersenen willen eigenlijk alleen reageren als iets nieuw, onvoorspelbaar of mogelijk gevaarlijk is."
De hersenen filteren veel prikkels, zodat je niet hoeft te verwerken wat op dat moment niet relevant is - een tikkende klok, schaduwen op de muur, een piepje of een boor.
Bovendien koppelen je hersenen prikkels aan elkaar, zodat ze samen één prikkel worden: een lichtflits en een hard geluid horen bij elkaar en je hersenen verwerken dit snel als één prikkel. Elk zintuig heeft een apart hersengebied, en die gebieden werken onderling samen. Zo werkt het als je een gezonde neutrale prikkelverwerking hebt.
"Dan nog kun je heel moe zijn na een drukke avond of toe zijn aan even alle visuele prikkels buitensluiten. Maar dat is niet te vergelijken met de overprikkelingsklachten die mensen met inefficiënte hersenen ervaren. Dan moet je denken aan echt ziek, misselijk, zware hoofdpijn, duizelig zijn na te veel zintuiglijke waarnemingen. Mensen zonder overprikkeling hebben geen dagen hersteltijd nodig na een verjaardag."
Heb je hersenletsel of een psychische aandoening zoals autisme, dan werkt de prikkelverwerking niet zo efficiënt als zou kunnen. "Alles komt tegelijk binnen, de hersengebieden communiceren niet goed met elkaar, prikkels komen allemaal tegelijk en even hard binnen."
De wetenschap is nog niet zover dat we precies in kaart kunnen brengen wat de oorzaak is - of wat de oorzaken kunnen zijn - van overprikkeling. Ook kunnen we nog niet op individueel niveau zeggen waar het bij iemand misgaat, zegt Nijboer.
Er is veel variatie in klachten, en ook veel overlap. Belastende visuele prikkels zijn bijvoorbeeld beeldschermen met fel licht, veel lampen en knipperend licht. Harde geluiden zijn lastig om te verwerken, maar veel mensen met overprikkelingsklachten hebben juist last van die tikkende klok, de brommende vaatwasser of piepende telefoons.
"Vergeet ook de muziekjes als je telefonisch in de wacht staat niet. Daar hebben veel mensen erg veel last van. Ook tastbare prikkels worden genoemd, zoals labeltjes of losse draadjes aan kleding. Ook geuren kunnen overweldigend zijn."
Overprikkeling is extra lastig omdat het onzichtbaar is; het is niet aan mensen te zien en dat onbegrip veroorzaken, zegt Nijboer. "Iemand die niet op feestjes wil komen omdat het te veel is, dagenlang op bed ligt na een drukke dag of zich vaak ziek meldt, wordt al snel niet begrepen of een aansteller genoemd. Dat is naar. "
Source: Nu.nl algemeen