Het kabinet-Schoof heeft vrijdag zijn allereerste regeerprogramma gepresenteerd. Daarin zijn de afspraken, die de coalitiepartijen dit voorjaar al op hoofdlijnen met elkaar maakten, uitgewerkt. Vooral op het gebied van asiel heeft de nieuwe ministersploeg grootse plannen. Voor de rest blijft veel bij het oude, met hier en daar een accentverschil.
Een deel van de kabinetsplannen is eerder al uitgelekt. Zo is migratieminister Marjolein Faber (PVV) van plan om alles op alles te zetten om het aantal inkomende asielzoekers te beperken.
Landbouwminister Femke Wiersma (BBB) wil ondanks het verzet binnen haar eigen partij toch de veestapel laten krimpen. Zij zet daarmee het vorige kabinetsbeleid grotendeels voort.
De plannen om de koopkracht van burgers te stutten, worden formeel pas aankomende dinsdag bekend: op Prinsjesdag.
Hieronder de belangrijkste punten uit het regeerprogramma, het volledige programma leest u hier.
Meer woningen realiseren is ‘topprioriteit’ voor dit kabinet. Woonminister Mona Keijzer (BBB) zet een groot deel van de vorige kabinetsplannen voort om dit te bereiken. Zo zal ook zij ‘afdwingbare afspraken’ maken met gemeenten, provincies en woningcorporaties om meer woningen te bouwen. Het doel blijft jaarlijks ‘100 duizend woningen erbij’. Ook het beschikbare budget om betaalbare woningen te creëren – 5 miljard euro de komende vier jaar – verschilt niet wezenlijk van het vorige kabinet.
Maar let op, aanvullend wil de nieuwe kabinetsploeg een ‘doorbraak proberen te forceren’ zodat de woningbouw veel sneller dan nu toeneemt. Een interessant nieuw experiment is dat gemeenten voortaan een vast bedrag per woning zullen krijgen op het moment dat de eerste schop in de grond gaat. De hoogte van deze zogenoemde realisatiestimulans wordt dinsdag, op Prinsjesdag, bekendgemaakt.
Verder wordt de overdrachtsbelasting voor iedereen die een tweede huis koopt (beleggers) verlaagd van 10,4 naar 8 procent. Het kabinet hoopt het zo aantrekkerlijker te maken om te investeren in huurwoningen.
Daarnaast wil het kabinet de regels om bestaande gebouwen een nieuwe bestemming te geven, zoals het ombouwen van kantoren tot woning, nog verder versoepelen. Het motto wordt: ‘ja, tenzij’.
Tot slot wil het kabinet meer grond beschikbaar stellen voor huizen. In geval van concurrentie om grond gaat ‘woningbouw boven windmolens’.
door Natalie Righton
Het zorghoofdstuk in het regeerprogramma komt grotendeels overeen met wat al in het eerder gepresenteerde hoofdlijnenakkoord van de coalitiepartijen stond. Verreweg de meest vergaande maatregel is de verlaging van het eigen risico in 2027, van de huidige 385 euro naar 165 euro. Dit betekent wel een ‘navenante’ stijging van de zorgpremie, omdat de zorgverzekeringswet dat voorschrijft. Die verhoging wil het kabinet weer compenseren door de inkomstenbelasting te verlagen.
Het kabinet houdt er wel rekening mee dat het verlagen van het eigen risico betekent dat meer mensen zich laten doorsturen naar een medisch specialist. Daardoor wordt de zorg duurder en ontstaan er wachtlijsten, die het kabinet met investeringen wil beperken.
Grote hervormingen komen er niet. Wel heeft het terugbrengen van het personeelstekort in de zorg ‘grote prioriteit’, en kijkt minister van Volksgezondheid Fleur Agema (PVV) hoopvol naar kunstmatige intelligentie. Het kabinet wil in 2030 de ‘administratietijd’ in de zorg halveren, waarmee een acuut tekort kan worden afgewend. Maar de praktijk bleek eerder al weerbarstig. Vorige kabinetten deden herhaalde pogingen, maar tot een ommezwaai kwam het niet.
De bedoeling is ook dat er in 2030 in totaal 290 duizend ouderenwoningen bij zijn gekomen. Volgend jaar wil het kabinet kijken wat het met de 600 miljoen euro extra voor ouderenzorg gaat doen.
door Hessel von Piekartz
Met een minister van Sociale Zaken van NSC-huize (Eddy van Hijum) is het geen verrassing dat de paragraaf over sociale zekerheid vooral is toegespitst op ‘bestaanszekerheid’. Het kabinet wil die vooral verbeteren door naar toeslagen en belastingen te kijken. Een concreet plan daarvoor is om de kinderopvangtoeslag te vervangen door een vergoeding die direct aan opvangorganisaties wordt betaald in plaats van aan ouders – dit om terugvorderingen te voorkomen. Ook wordt het ‘recht op vergissen’ wettelijk vastgelegd.
Om armoede terug te dringen, wil het kabinet dat zo veel mogelijk mensen gebruikmaken van uitkeringen en toeslagen waar zij recht op hebben. Een wet om dat ‘proactief’ aan te pakken van het vorige kabinet wordt doorgezet. Ook maakt het kabinet structureel geld vrij voor gratis schoolmaaltijden.
Uiteindelijk wil het kabinet naar een ‘hervorming’ van de sociale zekerheid, toeslagen en inkomstenbelasting. Maar hoe die er precies uitziet is nog onzeker. Hetzelfde geldt voor arbeidsmigratie, waar het kabinet kritisch naar wil kijken vanwege uitbuiting van migranten en de druk die deze vorm van migratie oplevert op de samenleving.
Op het gebied van pensioenen staat er niets in het regeerprogramma, omdat dit een ‘vrije kwestie’ is. Daarover worden dus pas later besluiten genomen.
door Hessel von Piekartz
De aangekondigde 1 miljard aan bezuinigingen op onderwijs en onderzoek gaat het kabinet onder meer invullen door de beurzen van startende wetenschappers te schrappen, de subsidieregeling voor brede brugklassen te beëindigen en het aantal internationale studenten terug te dringen. Die laatste maatregel moet een besparing van 293 miljoen euro opleveren.
Eerder deze week lekte uit dat NSC-onderwijsminister Eppo Bruins – na forse kritiek vanuit de universiteiten – terugkwam op het besluit in het hoofdlijnenakkoord om 215 miljoen euro te bezuinigen op de zogeheten sectorplannen, die door het vorige kabinet in gang zijn gezet om de universitaire samenwerking te bevorderen. Nu Bruins heeft besloten de twaalfhonderd wetenschappelijke banen die hiermee waren gemoeid te behouden, moet er op andere vlakken gesneden worden. De rekening komt dus deels terecht bij beginnende wetenschappers.
In het regeerprogramma is ook veel aandacht voor onderwijsinvesteringen. Zo komt staatssecretaris Mariëlle Paul (VVD) komend voorjaar met een Herstelplan kwaliteit onderwijs om de basisvaardigheden (lezen, schrijven en rekenen) te verbeteren. De financiering van gratis schoolmaaltijden blijft overeind en scholen krijgen compensatie voor de btw-verhoging op schoolboeken.
Mbo’s, hbo’s en universiteiten krijgen daarnaast een zorgplicht voor sociale veiligheid. Ook wordt de verengelsing in het hbo en wo teruggedrongen, in de hoop dat hiermee het aantal internationale studenten afneemt. Het kabinet acht dit nodig om het woningtekort het hoofd te bieden en de kwaliteit van het hoger onderwijs voor Nederlandse studenten te waarborgen.
door Irene de Zwaan
Het kabinet gaat een ‘realistisch buitenlands beleid’ voeren dat ‘de belangen van Nederland en Nederlanders dient, onze waarden niet uit het oog verliest en onze vrijheden verdedigt’. Onder dit banier komen er grote bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking. Er wordt ook fors gesneden in het budget van Buitenlandse Zaken, maar de bezuiniging op het postennetwerk wordt niet 22 maar 10 procent. De bezuinigingen nopen tot ‘scherpe keuzes’ en ‘slimme inzet’ van menskracht.
Het kabinet investeert wel volop in defensie, met 2 procent van het nationaal inkomen als ondergrens. Het blijft ook Oekraïne ‘onverminderd’ steunen. Bij ontwikkelingshulp worden ‘lopende verplichtingen zo veel mogelijk gerespecteerd’. Met het gereduceerde budget wil het kabinet de stabiliteit in kwetsbare landen rond Europa bevorderen.
Nederland profiteert van een sterke Europese Unie en ‘blijft een constructieve partner in de EU, ook om onze eigen doelen te bereiken’. Dat laatste komt op de voorgrond, terwijl het regeerakkoord van een sceptische grondhouding getuigt jegens nieuwe EU-initiatieven. Er komt een ‘Europawet’ waarin de informatievoorziening en procedures voor de toetsing van die initiatieven wordt vastgelegd. Tegen EU-uitbreiding staat het kabinet ‘zeer sceptisch’.
De tweestatenoplossing voor Israël en de Palestijnen heeft het regeerakkoord gehaald, net als de intentie te onderzoeken wanneer de ambassade naar Jeruzalem kan worden verhuisd.
door Arnout Brouwers
Het kabinet ziet dat de oorlogen in Oekraïne en Gaza direct impact hebben op de nationale veiligheid, en dat geopolitieke spanningen leiden tot cyberaanvallen, sabotages en zelfs moordaanslagen in Nederland. Daarnaast blijft jihadistisch terrorisme en opkomend rechtsextremisme en anti-institutioneel extremisme een gevaar voor de democratische rechtsorde.
Het kabinet zet daarom in op zwaardere straffen voor terroristische misdrijven en investeert in de AIVD. Ondermijnende drugscriminaliteit krijgt ook bij dit kabinet extra aandacht. Onder meer de kroongetuigeregeling wordt uitgebreid.
Verder onderzoekt het kabinet hoe het recht op demonstratie kan worden ingeperkt door een onderscheid te maken tussen ‘vreedzame demonstratie’ en ‘verstorende acties’.
De plannen uit het hoofdlijnenakkoord worden verder niet vertaald naar concrete voorstellen. Het regeerprogramma herhaalt dat het er strenger gestraft zal worden, waarbij ook de maximumstraffen voor 14- en 15-jarigen omhooggaan. Net als in het hoofdlijnenakkoord staat ook in het regeerprogramma dat de leeftijd voor sekswerkers naar 21 jaar gaat. Mensenhandel, kindermisbruik, discriminatie en eergerelateerd geweld worden aangepakt.
door Avinash Bhikhie
Wie vreesde dat een rechts kabinet het klimaatbeleid onder de bus zou gooien, werd in het voorjaar al behoorlijk gerustgesteld. De grootste verandering op dit beleidsterrein is misschien wel dat het ministerie van Klimaat en Energie werd omgedoopt tot ‘Klimaat en Groene Groei’. Maar achter die nieuwe naam gaat minister Sophie Hermans (VVD) op bijna alle fronten naadloos verder met alles dat haar D66-voorganger Rob ‘klimaatdrammer’ Jetten al in gang had gezet. Windmolenparken op zee, maatwerkafspraken met de zware industrie, en stimuleringsregelingen voor isolatie van huizen en elektrische auto’s.
En, de meest harde toezegging: het nieuwe kabinet blijft zich committeren aan de nationale en internationale klimaatdoelstellingen. Als het Planbureau voor de Leefomgeving dit najaar becijfert dat het klimaatbeleid daarvoor tekortschiet, belooft Hermans binnen een half jaar aanvullende maatregelen te treffen.
Het belangrijkste verschil zit in de nadruk die het nieuwe kabinet legt op kernenergie. Dat het kabinet-Schoof naast de plannen voor twee nieuwe kerncentrales ook nog twee extra centrales op de planning zet, was al bekend. Uit het hoofdlijnenakkoord blijkt nu ook welk prijskaartje daar voorlopig aan hangt: het kabinet reserveert er bijna 10 miljard euro voor. Wat er van die kernenergieplannen terecht zal komen, moet nog maar blijken. Dat zal een proces zijn van vele jaren met strijd rondom de beoogde locaties, en nog veel meer lastige debatten over de gigantische kosten van zulke projecten.
Urgenter is het probleem van de ‘netcongestie’, het overvolle stroomnet. Bovenop het actieplan dat Jetten al had ingezet, wil het nieuwe kabinet nog een paar extra stappen zetten. Vooral door in de ruimtelijke ordening en het verlenen van vergunningen belangrijke energie-infrastructuur te versnellen.
door Tjerk Gualthérie van Weezel
Vorige week kondigde minister van Landbouw Femke Wiersma (BBB) aan dat zij bijna het volledige stikstofbeleid naar de prullenbak verwijst. Vrijdag bleek wat daarvoor in de plaats komt: in gebieden waar het stikstofprobleem de landbouw voor de grootste uitdagingen stelt, bijvoorbeeld in veenweidegebieden of rondom kwetsbare Natura 2000-gebieden, moet agrarisch natuur- en landschapsbeheer uitkomst bieden. Boeren worden dan verantwoordelijk voor natuurherstel. In het hoofdlijnenakkoord was hiervoor al jaarlijks 500 miljoen euro vrijgemaakt.
Daarnaast wil het kabinet boeren afrekenen op hun daadwerkelijke uitstoot van stikstof- en broeikasgassen. Nu krijgen boeren maatregelen opgelegd, in plaats daarvan komen er ‘realistische bedrijfsspecifieke doelen’. Dat geeft boeren de vrijheid zelf te bepalen hoe ze verduurzamen, en zou ruimte moeten scheppen voor vakmanschap en maatwerk.
Het kabinet-Schoof ‘stuurt niet op gedwongen krimp van de veestapel of op gedwongen onteigening’ van boeren, maar sluit dat opvallenderwijs ook niet pertinent uit. Vrijwillige opkoopregelingen moeten wel een belangrijke bijdrage leveren aan een lagere stikstofuitstoot. Op de langere termijn rekent het kabinet op stalinnovaties als oplossing.
Bij het beoordelen of een natuurgebied in goede staat is, wordt stikstof niet meer leidend. Het kabinet wil sturen op de gemeten staat van de natuur, en wil daarom de natuurmonitoring versterken en intensiveren.
door Maarten Albers
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant