Duitsland gaat vanaf maandag strengere grenscontroles uitvoeren, om zo vluchtelingen die al elders in de EU asiel hebben aangevraagd sneller terug te kunnen sturen. Hoe werkt dat precies, en waarom leidt dit plan tot zoveel verdeeldheid in de Duitse politiek?
Heel Europa keek deze week in verwarring naar Duitsland. ‘We gaan tijdelijke controles instellen langs al onze landsgrenzen’, zei de Duitse minister van Binnenlandse Zaken Nancy Faeser (SPD) maandag. Doel is ‘een enorme toename van het aantal afwijzingen.’ Dat gaan wij ook doen in Nederland, zei minister van Asielzaken Marjolein Faber: ‘Hoe eerder, hoe beter.’
Dinsdag was de toon in Duitsland ineens heel anders; het bleek alleen te gaan om het terugsturen van vluchtelingen die al elders in de EU asiel hebben aangevraagd. Dat moet voortaan veel sneller gebeuren. Maar niemand wordt aan de grens geweigerd.
Over de auteur
Remco Andersen is correspondent Duitsland voor de Volkskrant. Hij woont in Berlijn. Eerder was hij correspondent in het Midden-Oosten.
Oppositieleider CDU was des duivels en brak gesprekken met de regering af. CDU-leider Friedrich Merz fulmineerde dat de regering hopeloos verdeeld, handelingsonbekwaam en stuurloos is.
Wat gebeurt er volgende week aan de Duitse grens? Een reconstructie en vooruitblik in vijf vragen.
Wat gaat Duitsland nu precies anders doen?
Duitsland gaat vanaf maandag 16 september langs al zijn landsgrenzen personen en goederen controleren. De nieuwe grenscontroles gaan in elk geval zes maanden duren, maar de Duitse regering zinspeelt op langer (al is het de vraag of de Europese Commissie daarin mee zou gaan). Doel is om vluchtelingen op te sporen die eerder asiel aanvroegen in een ander Schengenland. Volgens de zogeheten Dublinverordening mogen zij dat dan niet elders opnieuw doen.
Identificatie van ‘Dublin-gevallen’ is vaak – maar niet altijd – mogelijk via de Schengenbrede vingerafdrukkendatabase Eurodac. De politie gaat asielzoekers aan de grens ook een vragenlijst voorleggen. Gevonden Dublin-gevallen moeten vervolgens in nieuw op te richten centra ‘in het grensgebied’ wachten terwijl de juridische procedure wordt doorlopen. Vandaar moeten ze binnen vijf weken worden teruggestuurd naar het Schengenland waar ze eerder asiel hadden aangevraagd. Dat is vele malen sneller dan nu gebeurt, als het al gebeurt.
Waarom is de rechtse oppositie dan zo boos?
De CDU, om maar niet te spreken van de (deels) extreemrechtse AfD, wilde veel drastischere maatregelen. CDU-leider Friedrich Merz zegt dat de regering die in interne gesprekken ook had toegezegd, inclusief omvangrijke afwijzingen aan de grens zelf. ‘Het plan dat nu tevoorschijn komt, is in de kern niets anders dan de huidige praktijk’, zei Merz.
De regering ziet dat anders. Volgens minister van Justitie Marco Buschmann (FDP) zal het nieuwe beleid jaarlijks leiden tot ‘tienduizenden’ meer uitzettingen. ‘En op deze manier duwen we mensen niet vijftig of honderd meter terug’, aldus Buschmann, ‘maar komen ze daar terecht waar ze thuishoren: in de voor hen verantwoordelijke staat, mogelijk honderden of duizenden kilometers verderop.’
Het probleem is: de Dublinverordening werkt al twintig jaar nauwelijks, omdat veel EU-landen weigeren vluchtelingen terug te nemen als die eenmaal zijn vertrokken. Of omdat ze ze bij aankomst simpelweg niet registreren, in de hoop dat ze doorreizen. Vooral Italië en Griekenland, waar veruit de meeste mensen aankomen en die zich door andere EU-landen in de steek gelaten voelen, weigeren medewerking.
Waarom denkt Duitsland dat andere Europese landen nu wel meewerken?
Dat is niet duidelijk. Toen minister Faeser hier dinsdag naar werd gevraagd, leek ze er vast van overtuigd dat Duitsland ‘Dublin’ nieuw leven kan inblazen. Ze zei ‘ten volle’ te geloven dat wanneer andere Europese landen en de Europese Commissie zien dat het Duitse model werkt, het navolging zal krijgen. ‘En dan ben ik er heel zeker van dat de Europese Commissie, met Duitse hulp, een andere opstelling bij Italië en Griekenland kan bewerkstelligen.’
Faeser zei ook met andere landen te willen praten over de financiering van Dublin.
Heeft Duitsland wel de infrastructuur om dit plan te lanceren?
Ook dat is onduidelijk. Minister Faeser sprak van nieuw in te richten centra specifiek voor Dublin-gevallen ‘in het grensgebied’. Het lijkt onwaarschijnlijk dat daar maandag al een heel netwerk van klaarstaat. Faeser kijkt ook naar de mogelijkheid om bestaande aankomstcentra op te delen in een reguliere en een Dublin-groep.
Dublin-gevallen worden niet vastgezet. Hun tijdelijke onderkomen wordt waarschijnlijk een open inrichting: je moet er verblijven, maar er zit geen slot op de deur. Tegelijk wordt het aantal ‘detentielocaties’ uitgebreid voor asielzoekers die al in de uitzettingsprocedure zitten. De minister wees erop dat de Duitse Bundespolizei, verantwoordelijk voor grensbewaking, vanaf 2024 elk jaar duizend mensen erbij krijgt.
Waarom waren de verklaringen op maandag en dinsdag zo tegenstrijdig?
De Duitse coalitiepartijen maken al meer dan een jaar pijnlijk openlijk ruzie, de laatste maanden vooral over de begroting. Ook dit keer lijkt interne verdeeldheid achter het zwabberende optreden te zitten.
Oppositieleider CDU, met afstand de grootste partij in de peilingen, zit aan tafel bij de migratiediscussie en stelde deze week zeer extreem beleid voor. Volgens de CDU hebben asielzoekers vrijwel nooit recht op bescherming in Duitsland, omdat zij doorgaans vanuit een ander EU-land (of Zwitserland) de Duitse grens bereiken. Duitslands buurlanden zijn veilig, dus moeten álle vluchtelingen aan de landsgrenzen voortaan worden teruggestuurd. Zij moeten asiel aanvragen in het land waar ze vandaan komen.
De CDU beweert dat de coalitie daar aanvankelijk heel ver in mee wilde gaan. Ook weekblad Der Spiegel schreef woensdagavond dat twee van de drie coalitiepartijen bereid waren bepaalde of zelfs alle asielzoekers nog áán de grens te weigeren, zij het als proefproject en mogelijk slechts langs een beperkt grensdeel. Dit leidde volgens Der Spiegel tot een opstand vanuit de linkervleugel van de SPD van bondskanselier Olaf Scholz. Ook De Groenen waren fel tegen. Daardoor zijn de plannen op het laatste moment sterk afgezwakt, aldus Der Spiegel.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant