Alberto Fujimori trok tussen 1990 en 2000 de Peruaanse economie uit het slop en maakte een einde aan de terreur van Lichtend Pad. Maar zijn medicijn was minstens zo gewelddadig als de kwaal. Hij zat er veertien jaar voor in de cel.
Een jonge Alberto Fujimori, strak in pak, lacht donderdagochtend in de camera. ‘Geliefde vrienden en volgers’, zegt de Peruaanse oud-dictator in een voice-over bij de Tiktokvideo, ‘als jullie dit zien, betekent dat dat ik fysiek niet meer bij jullie ben, maar mijn erfenis en liefde voor ons land leven voort.’
Sinds Fujimori eind 2023 na veertien jaar weer op vrije voeten kwam, probeerde de oude politicus op sociale media een comeback te maken. Woensdag overleed hij aan kanker, 86 jaar oud. Maar zijn familie lijkt van plan zijn politieke loopbaan digitaal voort te zetten. ‘We zien elkaar in een volgende Tiktok’, zegt de dode ex-president. ‘Pas goed op elkaar.’
Over de auteur
Joost de Vries is correspondent Latijns-Amerika voor de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
De poging om het leven van de oud-dictator kunstmatig te rekken, verandert niets aan de feiten: een van Peru’s meest omstreden en meest polariserende politici is dood. Fujimori, zoon van Japanse immigranten, heerste van 1990 tot 2000 met harde hand over het Zuid-Amerikaanse land.
Veel Peruanen zien in hem een redder die het Zuid-Amerikaanse land uit het economische slop trok en een einde maakte aan de terreur van guerrillagroep Lichtend Pad (Sendero Luminoso). Anderen herinneren zich een hardvochtig staatshoofd dat opdracht gaf tot bloedbaden en gedwongen sterilisatie van inheemse vrouwen.
In 2009 werd hij in een historisch proces veroordeeld tot 25 jaar cel voor misdaden tegen de menselijkheid. Maar in december vorig jaar kreeg hij gratie op humanitaire gronden, tot ongenoegen van het Inter-Amerikaanse Mensenrechtenhof. Hij mocht zijn laatste tien maanden in vrijheid doorbrengen, al tiktokkend zijn misdaden witwassend. Als vrij man stierf hij in het huis van zijn dochter en politieke erfgenaam Keiko Fujimori.
In de jaren dertig van de vorige eeuw arriveerden de Japanse ouders van Fujimori in Lima, zoals zoveel Japanse migranten op zoek naar een beter leven. Hun zoon Alberto Kenya Fujimori Inomoto werd geboren in 1938. Lange tijd leek hij voorbestemd voor een academisch leven. Hij studeerde landbouwkunde, scheikunde en wiskunde in Peru, Frankrijk en de Verenigde Staten. Later werd hij rector van de landbouwuniversiteit in Lima en hoofd van de landelijke rectorenraad.
Fujimori was de grote verrassing van de verkiezingen in 1990, een onbekende die met een sociale campagne zijn rechtse tegenstrever versloeg, de schrijver Mario Vargas Llosa, die later de Nobelprijs voor de Literatuur zou winnen. ‘El Chino’ (zoals Aziaten van welke afkomst dan ook al snel worden genoemd in Latijns-Amerika) waarschuwde voor het neoliberale gevaar dat Vargas Llosa zou zijn voor Peru. De academicus die zich in de politiek waagde, bleek zelf een wolf in schaapskleren.
Eenmaal aan de macht legde hij zijn land een economische shocktherapie op. Zijn recept van privatiseringen en open grenzen deed wonderen voor de Peruaanse economie. De gevolgen worden echter tot op de dag van vandaag gevoeld door de arme boeren in de Andes, die niet meeprofiteren van het goud, zilver, koper en lood dat daar door buitenlandse mijnbedrijven worden gewonnen.
Even rigoureus trad hij op tegen de maoïstische guerrillabeweging Lichtend Pad en de strijders van de Revolutionaire Beweging Tupac Amaru. Bij de nietsontziende oorlog tussen de staat en de guerrillastrijders kwamen vele burgers om. In Lima stond de daadkrachtige president op een voetstuk, in de bergen zaten de inheemse boeren klem tussen de terreur van de guerrillero’s en de staatsterreur.
In 1992 pleegde Fujimori een zogenoemde autocoup: een staatsgreep tegen de andere democratische machten. Hij ontbond het parlement en regeerde verder per decreet. In alles was de autocraat megalomaan. Zo ook in zijn poging het geboortecijfer omlaag te brengen naar drie kinderen per vrouw. Onder zijn ‘Nationale Bevolkingsprogramma’ werden naar schatting 300 duizend inheemse vrouwen gedwongen onvruchtbaar gemaakt.
Uiteindelijk viel de dictator over een corruptieschandaal. In 2000, tijdens een bezoek aan Japan, stuurde hij per fax zijn ontslagbrief. Vijf jaar later deed hij een poging om terug te keren en werd hij in Chili gearresteerd en vervolgens uitgeleverd aan Peru. Hoewel Fujimori nog steeds door velen wordt vereerd, liet zijn veroordeling in 2009 geen twijfel over wie hij was. De rechters zagen een ‘patroon van door de staat uitgevoerde buitenrechtelijke executies’.
Terwijl Fujimori in de gevangenis zat, deed zijn dochter Keiko (een van zijn vier kinderen) pogingen in zijn voetsporen te treden. In 2021 greep ze nipt naast het presidentschap: ze verloor met enkele tienduizenden stemmen van de linkse Pedro Castillo (die momenteel vastzit op verdenking van een poging tot een autocoup).
Het was Keiko die woensdagavond het overlijden van haar vader bekendmaakte. ‘Hij is vertrokken naar de Heer.’ Onder haar X-bericht tonen de reacties de twee manieren waarop Alberto Fujimori wordt herdacht in Peru. ‘Hij krijgt een warm onthaal in de hel’, reageert een volger. ‘Rust in vrede, Chino!’, schrijft een ander, ‘de beste president ooit!’
3 x Fujimori-dynastie
De vier kinderen van Fujimori doen hun achternaam eer aan: net als hun vader zijn ze allemaal op enig moment vervolgd door de Peruaanse justitie op verdenking van corruptie en witwassen van crimineel geld.
Fujimori’s oudste dochter en jongste zoon volgden hem in zijn politieke voetsporen. Keiko Sofía Fujimori (49) deed al drie pogingen president te worden, maar strandde telkens in de tweede stemronde. Terwijl haar vader in zijn campagne nog een sociaal gezicht liet zien, deed Keiko altijd stevig rechtse beloftes, in navolging van haar vaders beleid: law and order en de vrije markt.
Kenji Fujimori (44) is net als zijn vader landbouwkundige en werd meermaals namens Fuerza Popular, de radicaal-rechtse partij van zijn zus Keiko, gekozen tot parlementariër. Twee jaar geleden werd hij veroordeeld tot 4 jaar cel vanwege een omkoopschandaal, maar vorig jaar bepaalde een rechter dat hij niet naar de gevangenis hoefde.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant