Het mes gaat in de veestapel. Het kabinet komt vrijdag met vergaande plannen om de mestcrisis te beteugelen, melden Haagse bronnen aan De Telegraaf en de NOS. Maar het is nog de vraag of het genoeg is om te voorkomen dat bedrijven op termijn zullen omvallen.
Landbouwminister Femke Wiersma zet de plannen van haar voorganger Piet Adema grotendeels door. Hij kwam in april dit jaar met een pakket maatregelen die ervoor moeten zorgen dat er minder mest wordt geproduceerd in de veehouderij. Een krimp van de veestapel is in alle gevallen onvermijdelijk.
Nederland had jarenlang een uitzonderingspositie en mocht van de EU meer mest uitrijden dan andere lidstaten. Maar hier komt per 2026 een einde aan, omdat de waterkwaliteit ondermaats is en maar niet verbetert. Het afbouwen is al begonnen.
Net als Adema is Wiersma van plan om de zogeheten dierrechten van veehouders die hun bedrijf (deels) overdragen met een hoger percentage af te romen. Een melkveehouder moet bijvoorbeeld zogeheten fosfaatrechten hebben om zijn of haar koeien te houden. Als boeren deze rechten onderling verhandelen, kon de overheid 10 procent afromen. Dat percentage gaat dus omhoog. De boer die de rechten overneemt, mag dus minder dieren houden.
Ook gaat er een percentage gelden voor de pluimvee- en varkenshouderij. Dat is een pijnlijke maatregel, want het mestoverschot is met name een gevolg van de grote hoeveelheden koeien.
Wiersma wil ook verder met het optuigen van een nieuwe brede regeling voor boeren die willen stoppen. Voor deze regeling zouden veel meer boeren in aanmerking komen dan voor de al bestaande stoppersregelingen. Die waren veel meer gericht op de piekbelasters.
In april schreef Adema aan de Tweede Kamer dat er nog zo'n 4 miljard euro uit het transitiefonds beschikbaar was voor alle stoppersregelingen. Het huidige kabinet heeft een streep gehaald door het transitiefonds. Wel is in het hoofdlijnenakkoord voor de komende jaren 5 miljard euro uitgetrokken voor de boerensector. Op Prinsjesdag moet blijken hoe dit geld besteed wordt.
Het plan heeft wel al vertraging opgelopen door de kabinetswissel. Adema wilde de regeling per 2025 laten ingaan, maar in het hoofdlijnenakkoord is pas vanaf 2026 een miljard per jaar ingeboekt voor de boerensector.
Het is ook nog de vraag of het afromen en de stoppersregeling ertoe leiden dat Nederland zich aan de afgesproken hoeveelheid mestproductie kan houden. De Raad van State was deze zomer kritisch. Het afroomplan van Adema zou veel te weinig reductie van meststoffen opleveren. Het percentage dat Wiersma wil invoeren, ligt zelfs ietsje lager.
Als Nederland wel een mestoverschot houdt, moeten boeren alsnog veel mest afvoeren. Vooral kleine boeren zullen dan geraakt worden door de hoge kosten die dit met zich meebrengt.
Bovendien dreigt dan een zogenoemde generieke korting. Dit betekent dat alle boeren een deel van hun dierrechten moeten inleveren en dat een deel van het vee naar de slacht moet (koude sanering).
De maatregelen zullen de hele sector pijn doen. Wiersma, minister van BBB-huize, zit daardoor in een lastig parket. Toen Adema zijn plannen eerder dit jaar presenteerde, bleef de BBB erop aandringen dat de toenmalige landbouwminister in Brussel ging lobbyen voor de Nederlandse boer. Hij moet "lef en politieke wil" tonen, vond de partij.
Volgens Adema had vragen om uitstel geen enkele zin meer. Er was "geen enkele ruimte meer" volgens de minister. Hij wilde de boeren geen" valse hoop" meer bieden.
Het nieuwe kabinet wilde toch nog een poging wagen in Brussel, maar Wiersma wees de Kamer er vlak voor het zomerreces al op dat ze een goede afloop niet kon garanderen. NSC en VVD, die nu in een coalitie zitten met de BBB, steunden de plannen van Adema eerder dit jaar wel.
LTO is "ontstemd" over de uitgelekte plannen van Wiersma, schrijft de landbouworganisatie in een eerste reactie. De sector wil alleen maatregelen treffen als Brussel daar ruimte voor biedt.
Wiersma zal naast deze pijnlijke maatregelen ook goed nieuws willen brengen. De landbouwminister wil nog meer inzetten op innovatie. Details hierover zijn nog niet bekend.
Innovatie was ook al onderdeel van Adema's plannen. Hij wilde kijken naar het voer voor melk- en rundvee. Als er minder ruw eiwit in het voer zit, zal er ook minder stikstof (ammoniak) in de mest terechtkomen. Dit zou geen verplichting voor veehouders worden. De voormalige minister wilde dit aan de sector zelf overlaten.
Een andere maatregel die al langer ter discussie staat in de politiek is een graslandnorm. Die schrijft voor hoeveel koeien per hectare een boer mag houden. Dit ligt aan de basis van een zogenoemde grondgebonden veehouderij.
Voormalig minister Adema schreef eerder aan de Kamer dat dit op termijn de oplossing moet zijn voor de stapeling van problemen in de landbouw. Nederland heeft niet alleen te maken met een mestcrisis, maar ook de stikstofcrisis moet nog beteugeld worden. Een krimp van de veestapel is voor beide problemen de oplossing en helpt ook bij het halen van de klimaatdoelen.
Of Wiersma ook wil toewerken naar een grondgebonden veehouderij is niet bekend.
Source: Nu.nl algemeen