Een helmplicht, minimumleeftijd, fatbikevrije zones of zelfs het gedwongen laten afremmen van de dikkebandenfietsen in bijvoorbeeld woonwijken – de Tweede Kamer eist dat het kabinet maatregelen neemt tegen fatbikes. De grote vraag is alleen: wat helpt?
Een wondermiddel om de toenemende overlast en gevaren door (en voor) fatbikebestuurders op te lossen, is er niet. Een fatbike is voor de wet nu eenmaal een elektrische fiets, waardoor maatregelen als een helmplicht of een leeftijdsgrens automatisch zullen gelden voor de veel grotere groep e-bikeberijders. Daartoe behoren ook de tienduizenden kinderen die met hun elektrische fiets naar school of de sportclub gaan.
En daar wringt het, steeds nadrukkelijker, tussen de Kamer en minister Barry Madlener (Infrastructuur en Waterstaat). De PVV-er verzette zich woensdagavond tijdens een bij vlagen pittig debat met hand en tand tegen de diverse moties die Kamerleden hadden ingediend. Het specifiek aanpakken van een fiets met ‘dikke banden, een tweepersoonszadel en een laag frame’ leidt ertoe ‘dat we hier over een maand weer staan’, waarschuwde Madlener. Hij wil bovendien geen minister zijn die ‘wetten gaat maken die niet werken’.
Over de auteur
Mark Misérus is nieuwsverslaggever van de Volkskrant en schrijft vooral over onderwijs en sport.
Dat was tegen het zere been van de Kamer, Madleners eigen partij voorop. PVV-er Hidde Heutink herinnerde de minister eraan dat hij vorige week nog had toegezegd te zullen uitvoeren wat de Kamer hem opdraagt. ‘Waar een wil is, is een weg’, gaf Olger van Dijk (NSC) hem mee.
Toch is ook de Kamer verdeeld over welke maatregelen er precies genomen moeten worden om de overlast en gevaren, zoals een snel oplopend aantal ongelukken door vooral jonge bestuurders van fatbikes, tegen te gaan. De 37-koppige PVV-fractie is bijvoorbeeld mordicus tegen een helmplicht of de invoering van een minimumleeftijd als die ook gaan gelden voor de berijders van alle andere elektrische fietsen.
Madlener waarschuwt op zijn beurt dat het draagvlak voor maatregelen die alle elektrische fietsen raken, ‘niet vanzelfsprekend aanwezig is in de maatschappij.’ Daarbij kleven er haken en ogen aan zo’n beetje elke maatregel die nu wordt voorgesteld. ‘Het is een heel ingewikkeld vraagstuk’, constateert onderzoeker/woordvoerder Tamara Hoekstra van SWOV, het Instituut voor Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid. ‘Voor elke oplossing ontstaat een ander probleem.’
Dat de politiek acuut maatregelen wil nemen tegen de dikkebandenfiets, valt Hans Drolenga van ingenieursadviesbureau Sweco op. ‘Men zoekt nu naar oplossingen voor het vervoermiddel zelf, terwijl dit in feite een gedragsprobleem is. Als je hem niet opvoert en je je er normaal mee gedraagt, is een fatbike nog steeds een prima vervoersmiddel.’ Sweco onderzocht afgelopen voorjaar, in opdracht van het ministerie van IenW, het effect op de minimumleeftijd voor fatbikes en andere e-bikes.
De invoering van een helmplicht ligt bijvoorbeeld om meerdere redenen gevoelig. Zo leidde een helmplicht (vanaf 1 januari 2023) ertoe dat de verkoop van snorscooters instortte. Hun plek werd grotendeels ingenomen door de fatbikes, maar wat doen die veelal jonge berijders als ze voortaan een helm moeten dragen?
Critici wijzen op de sporadische buitenlandse onderzoeken die zijn gedaan naar de invoering van een helmplicht en wat dat deed met het fietsgebruik. In Australië en Canada lieten volgens de Fietserbond, die zelf tegen een helmplicht voor fietsers is, bijvoorbeeld sindsdien meer mensen de fiets staan. Tegelijk vinden de meeste studies zo’n effect niet of is het effect slechts tijdelijk, aldus SWOV.
Ook zeggen de buitenlandse studies volgens SWOV vermoedelijk weinig over het effect van een helmplicht in Nederland, omdat de fiets hier veel minder voor recreatieve doeleinden wordt gebruikt. Tegenover I&O research geven ouders te kennen dat hun kinderen waarschijnlijk ook met helm evenveel blijven fietsen, schreef Madlener dinsdag aan de Kamer. In het debat woensdag noemde hij een helmplicht voor 14- tot 18-jarigen een mogelijkheid, omdat ‘ouderen zelf wel kunnen bepalen of ze een helm op moeten of niet.’
Het verplicht stellen van een helm zal ongetwijfeld een hoop leed kunnen voorkomen: minstens 85 doden en 2.500 tot 2.600 ernstig gewonden per jaar, heeft SWOV berekend. Als tenminste álle mensen met een fiets (dus ook een niet-elektrische) in Nederland er een zouden opzetten. Sowieso zegt Madlener tot 1 januari 2026 nodig te hebben voordat een helmplicht in de wet kan zijn opgenomen.
Ook de invoering van een leeftijdsgrens heeft tijd nodig, en er zal net als de helmplicht op gehandhaafd moeten worden. Dat zou voor rekening komen van het toch al overbelaste politiekorps. Zij worden tevens geacht de 250 in Nederland beschikbare rollenbanken te bemannen waarmee opgevoerde fatbikes eruit gepikt kunnen worden.
Punt van discussie is: hoe hoger je een leeftijdgrens legt, hoe meer kinderen je van de e-bike jaagt. Want ook zo’n maatregel lijkt alleen mogelijk als hij voor alle elektrische fietsers gaat gelden. Wat meespeelt is dat kinderen zich pas vanaf hun 14de moeten kunnen identificeren, terwijl je pas vanaf je 16de een brom- of snorfiets mag besturen.
‘Beide leeftijden hebben hun voors en tegens’, concludeert Drolenga van Sweco. Zouden kinderen er pas vanaf hun 16de een mogen besturen, dan zou dat volgens het onderzoek van Sweco 60 duizend jongeren raken.
De helmplicht en de minimumleeftijd behoren in elk geval tot de maatregelen die juridisch eenvoudig in te voeren zijn: reden waarom Madlener daar wel wat in zegt te zien. Dat geldt minder voor de fatbikevrije zones, bijvoorbeeld in drukke binnensteden, waarvoor het CDA lange tijd heeft gepleit. Volgens de wet zouden ook andere elektrische fietsers daar niet welkom zijn.
Een verplichte cursus bij de aanschaf van een fatbike, eveneens ooit voorgesteld door het CDA, ziet Madlener evenmin zitten. ‘De vraag is: lost het iets op?’, zei hij daarover in de Kamer. Hij kan zich wel voorstellen dat bestuurders van een opgevoerde fatbike of e-bike die gesnapt worden, zo’n cursus zouden moeten doen.
Het inzetten van zogeheten geofencing, geopperd door BBB-leider Van der Plas, vindt Madlener dan wel weer het onderzoeken waard. Door die techniek kunnen elektrische voertuigen op afstand gedwongen worden vaart te minderen op plekken waar dat nodig is, zoals in woonwijken. De gemeente Amsterdam test zo’n systeem al langer.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant